Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018 đang được sửa đổi, bổ sung nhằm kịp thời thể chế hóa đường lối của Đảng về phòng, chống tham nhũng; bảo đảm phù hợp với các chủ trương, chính sách của Đảng và hệ thống pháp luật về đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.
Ngoài ra, việc sửa đổi luật lần này còn nhằm khắc phục những hạn chế, bất cập của pháp luật về phòng, chống tham nhũng hiện hành, đáp ứng được yêu cầu của thực tiễn, góp phần nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống tham nhũng.
Quá trình triển khai Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018 cho thấy vấn đề khó khăn nhất vẫn là việc kiểm soát tài sản của người có chức vụ, quyền hạn. Thực tiễn chỉ ra rằng còn có không ít kẽ hở cho việc những cán bộ, công chức đã che giấu những khối tài sản rất lớn và sự thật chỉ được phơi bày khi họ bị phát hiện có những sai phạm khuyết điểm trong những vụ án lớn được phanh phui.
Một loạt các quan chức khi bị khởi tố đã nhanh chóng nộp nhiều tỷ đồng đã nhận của doanh nghiệp qua các hợp đồng dự án để mong được xem xét giảm hình phạt theo chính sách khoan hồng của Đảng. Đây là điều đáng được ghi nhận. Nhưng hầu như chắc chắn số tiền tỷ đó đã không được kê khai đầy đủ theo quy định hoặc che giấu dưới nhiều hình thức khác nhau.
Ví như vụ nhờ đứng tên 5 lô đất của nguyên lãnh đạo Đà Nẵng đang được đưa ra xét xử. Điều đó đòi hỏi chúng ta phải chủ động hơn nữa, tăng cường sức mạnh hơn nữa trong việc kiểm soát tài sản chứ không chỉ đợi "những con chuột chạy ra khi đã cháy nhà".
Điểm nhấn quan trọng trong sửa đổi lần này được các cơ quan có thẩm quyền đưa ra là việc ghi nhận vai trò của các cơ quan kiểm tra Đảng trong công tác kiểm soát tài sản, thu nhập đối với người có chức vụ, quyền hạn.
Trách nhiệm và quyền hạn ngày càng lớn của cơ quan kiểm tra của Đảng
Dự thảo luật đề xuất Ủy ban Kiểm tra Trung ương kiểm soát tài sản, thu nhập của những người thuộc diện Bộ Chính trị, Ban Bí thư quản lý.
Các ban, cơ quan của Đảng ở Trung ương, Đảng ủy trực thuộc Trung ương kiểm soát tài sản, thu nhập của người có nghĩa vụ kê khai tài sản, thu nhập thuộc thẩm quyền quản lý của mình.
Ủy ban Kiểm tra tỉnh ủy, thành ủy kiểm soát tài sản, thu nhập của những người thuộc diện ban thường vụ tỉnh ủy, thành ủy quản lý và những người có nghĩa vụ kê khai tài sản, thu nhập trong các cơ quan đảng của tỉnh.
Như vậy, Ủy ban Kiểm tra Trung ương và Ủy ban Kiểm tra tỉnh ủy, thành ủy đã chính thức trở thành những cơ quan kiểm soát tài sản, thu nhập theo luật định. Điều này thể hiện nguyên tắc hiến định: Các tổ chức đảng và đảng viên của Đảng Cộng sản Việt Nam hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật.
Quy định trên cho thấy trách nhiệm và quyền hạn ngày càng lớn của cơ quan kiểm tra của Đảng trong công tác kiểm soát tài sản, thu nhập, một vấn đề khó khăn phức tạp, đóng vai trò quan trọng trong cuộc chiến chống tham nhũng. Những người thuộc diện kiểm soát trực tiếp của cơ quan kiểm tra Đảng đều là đội ngũ rường cột trong bộ máy nhà nước, từ những chức vụ cao nhất trong hệ thống chính trị.
Việc kiểm soát này thể hiện rõ ràng nguyên tắc phân cấp quản lý cán bộ của Đảng. Điều này cũng giải quyết những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện các quy định về kiểm soát tài sản, thu nhập vừa qua khi quy định của Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018 và quy định của Đảng có những điểm chưa thực sự đồng điệu.
Mặt khác, có thể khẳng định rằng, những yêu cầu của Đảng đối với đảng viên luôn thể hiện tính tiền phong gương mẫu và vì thế, người có chức vụ, quyền hạn là đảng viên không chỉ phải tuân thủ quy định của pháp luật mà còn phải chấp hành nghiêm những quy định của Đảng, một khi đã đứng trong hàng ngũ tiên phong lãnh đạo Nhà nước và xã hội như khẳng định của Điều 4 Hiến pháp.
Cơ quan kiểm tra Đảng không chỉ thực hiện những nhiệm vụ, quyền hạn của một cơ quan kiểm soát tài sản, thu nhập nói chung mà hơn thế nữa còn hoạt động trên những nguyên tắc của hoạt động giám sát, kiểm tra của Đảng, nhất là trong công tác thu hồi tài sản.
Quy định số 287/2025 của Bộ Chính trị về thu hồi tài sản do tham nhũng, lãng phí, tiêu cực được phát hiện qua công tác kiểm tra, giám sát của Đảng nêu rõ các căn cứ thu hồi tài sản do tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
Trong đó, đầu tiên là căn cứ vào kết luận kiểm tra, giám sát, giải quyết tố cáo của cấp ủy, ủy ban kiểm tra. Thứ hai là căn cứ vào kết luận kiểm tra, xác minh tài sản, thu nhập của cơ quan có thẩm quyền.
Thứ ba là căn cứ vào quyết định thu hồi tài sản do tham nhũng, lãng phí, tiêu cực (nếu có).
Thứ tư là căn cứ vào việc tổ chức đảng, đảng viên và các tổ chức, cá nhân có liên quan chủ động báo cáo và tự giác nộp lại tài sản đã nhận do tham nhũng, lãng phí, tiêu cực...
Có thể thấy việc quy định vai trò, trách nhiệm và quyền hạn của cơ quan kiểm tra Đảng trong dự thảo sửa đổi Luật Phòng, chống tham nhũng là một điểm mới hết sức quan trọng, góp phần tăng cường sức mạnh của các cơ quan có chức năng phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực nói riêng và của cả hệ thống chính trị nói chung, nâng cao hơn nữa hiệu quả của công tác kiểm soát tài sản, thu nhập và thu hồi tài sản bị thất thoát, chiếm đoạt do các hành vi vi phạm pháp luật của những kẻ thoái hoá, biến chất.
Hiện nay, dự thảo Luật sửa đổi Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018 đang được lấy ý kiến rộng rãi của mọi cơ quan, tổ chức và cá nhân, trên cơ sở đó, các cơ quan có trách nhiệm sẽ tiếp tục hoàn thiện dự thảo và trình cấp có thẩm quyền xem xét thông qua.
Hy vọng Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018 sau khi được sửa đổi, bổ sung sẽ thực sự là công cụ đủ mạnh để kiểm soát chặt chẽ tài sản, thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn, nâng cao ý thức, trách nhiệm và tính trung thực trong việc kê khai tài sản cũng như nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản tham nhũng, tiêu cực, lãng phí trong thời gian tới.
