Trong hai tháng đầu năm, Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh Lào Cai đã tiếp nhận trên 48,7 tỷ đồng từ các đơn vị sử dụng dịch vụ môi trường rừng và thực hiện chi tạm ứng hơn 43 tỷ đồng cho các chủ rừng là tổ chức. Những con số này cho thấy chính sách dịch vụ môi trường rừng không còn là hỗ trợ đơn thuần mà đã trở thành nguồn lực tài chính thực chất tại cơ sở.
Năm 2025, việc triển khai chính sách tiếp tục được thực hiện đồng bộ với sự phối hợp chặt chẽ giữa quỹ với chính quyền địa phương và các ngành chức năng. Trong năm, quỹ đã tiếp nhận gần 300 tỷ đồng từ nguồn quỹ Trung ương ủy thác và nguồn thu nội tỉnh, đồng thời chi trả trên 282,3 tỷ đồng cho các tổ chức, gia đình và cá nhân cung ứng dịch vụ môi trường rừng.
Toàn bộ quá trình chi trả được thực hiện công khai, minh bạch, thuận tiện để người dân tiếp cận nguồn lợi chính đáng từ rừng.
Việc thực hiện hiệu quả chính sách dịch vụ môi trường rừng đã góp phần nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống cho các hộ nhận khoán bảo vệ rừng. Khi lợi ích kinh tế gắn liền với trách nhiệm, người dân chủ động hơn trong tuần tra, phòng cháy, chữa cháy rừng. Nhờ đó, tình trạng vi phạm pháp luật về lâm nghiệp được kiềm chế, độ che phủ và chất lượng rừng tiếp tục được duy trì ổn định, phát triển.
Tại thôn Cồ Dề Sang A, xã Lao Chải, tác động của chính sách thể hiện rõ qua sự thay đổi về hạ tầng và sinh kế. Với 260 hộ dân, hơn 1.165 nhân khẩu quản lý trên 1.000 ha rừng, mỗi năm nguồn thu từ dịch vụ môi trường rừng mang lại gần 1 tỷ đồng.
Trước đây, giao thông cách trở là “nút thắt” khiến kinh tế của thôn chậm phát triển. Từ nguồn lực này, trong những năm gần đây, người dân đã đóng góp trên 800 triệu đồng để cứng hóa nhiều tuyến đường nội thôn và tuyến đường chính nối ra Quốc lộ 32.
Chị Giàng Thị Sư, người dân thôn Cồ Dề Sang A phấn khởi cho biết: Trước đây đường đi lại khó khăn lắm, mỗi lần mang lương thực đi bán rất vất vả. Từ khi có tiền chi trả dịch vụ môi trường rừng, bà con cùng nhau đóng góp làm đường bê tông, việc đi lại thuận lợi hơn. Gia đình mình cũng mạnh dạn trồng thêm cây ăn quả để phát triển kinh tế
Giao thông thuận lợi không chỉ giúp giảm chi phí sản xuất mà còn mở ra cơ hội phát triển các mô hình kinh tế mới. Nhiều hộ mạnh dạn mở rộng sản xuất nông, lâm nghiệp, phát triển chăn nuôi, trồng cây dược liệu, cây ăn quả hoặc kết hợp làm du lịch cộng đồng gắn với bảo vệ rừng. Khi rừng được giữ tốt, cảnh quan môi trường trở thành lợi thế để thu hút du khách và nhà đầu tư.
Tại xã Púng Luông, câu chuyện bảo vệ rừng cũng được xây dựng từ sự đồng thuận của cộng đồng. Toàn xã hiện có gần 19.000 ha rừng được giao cho người dân tại 25 thôn, bản quản lý; trong đó hơn 11.000 ha được chi trả dịch vụ môi trường rừng với số tiền khoảng 10 tỷ đồng mỗi năm.
Ở thôn Nả Háng Tâu, với hơn 374 ha rừng nhận khoán, mỗi năm cộng đồng được chi trả khoảng 221 triệu đồng, chia đều cho 84 hộ dân sau khi nghiệm thu đạt yêu cầu. Dù mức thu nhập chưa lớn, nhưng đây là nguồn tài chính ổn định giúp nhiều gia đình trang trải sinh hoạt và cho con đi học.
Ông Thào A Khày - Trưởng thôn Nả Háng Tâu cho biết: Nguồn tiền từ chính sách đã giúp thôn xã hội hóa xây dựng nhiều tuyến đường bê tông, đồng thời hỗ trợ dựng các chòi phòng chống cháy rừng, nâng cao hiệu quả bảo vệ rừng. Khi người dân trực tiếp hưởng lợi từ rừng, họ sẽ chủ động giữ rừng tốt hơn.
Để tiếp tục phát huy hiệu quả chính sách, Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh Lào Cai xác định nâng cao chất lượng chi trả dịch vụ môi trường rừng là nhiệm vụ trọng tâm. Việc rà soát, mở rộng đối tượng sử dụng dịch vụ, thu đúng, thu đủ từ các cơ sở thủy điện, sản xuất nước sạch, công nghiệp, du lịch và nuôi trồng thủy sản sẽ giúp tăng nguồn lực cho công tác bảo vệ rừng.
Cùng với đó, việc nghiên cứu triển khai các loại hình dịch vụ mới như hấp thụ và lưu trữ các-bon được kỳ vọng sẽ mở thêm dư địa phát triển kinh tế rừng trong thời gian tới.
Bên cạnh việc mở rộng nguồn thu, công tác kiểm tra, giám sát và minh bạch tài chính cũng được tăng cường. Việc ứng dụng công nghệ số như ảnh vệ tinh, hệ thống thông tin địa lý (GIS) giúp theo dõi biến động diện tích rừng chính xác, kịp thời. Các khoản chi trả cũng được công khai tại địa phương để người dân tham gia giám sát, hạn chế nguy cơ trục lợi chính sách.
Ông Tô Xuân Quý - Giám đốc Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh Lào Cai khẳng định: Chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng đang góp phần nâng cao giá trị kinh tế của rừng, tạo sinh kế cho người dân và bảo vệ môi trường sinh thái. Quỹ cam kết tiếp tục quản lý, sử dụng và chi trả nguồn kinh phí bảo đảm công khai, minh bạch, đúng đối tượng, đúng quy định.
Từ thực tiễn triển khai, có thể thấy chi trả dịch vụ môi trường rừng không chỉ là nguồn hỗ trợ tài chính mà còn là giải pháp mang tính chiến lược trong phát triển kinh tế xanh ở vùng cao. Khi rừng thực sự trở thành “nguồn sống”, người dân sẽ là lực lượng bảo vệ rừng hiệu quả và bền vững nhất. Đây cũng là nền tảng để địa phương giữ vững “lá phổi xanh”, đồng thời mở ra hướng phát triển sinh kế ổn định, lâu dài cho cộng đồng gắn bó với rừng.
