Sắc màu của mùa xuân
Những ngày cuối năm, trong căn nhà nhỏ ở thôn Tượng 1, xã Hợp Thành, bà Hoàng Thị Lâm lại tất bật may vá bên khung cửa sổ. Tiếng kéo cắt vải lách cách hòa cùng câu chuyện rôm rả của chị em trong thôn tạo nên nhịp điệu quen thuộc mỗi dịp Tết đến.
Bà Lâm tâm sự: Trang phục Tết của bà con người Tày luôn rực rỡ hơn ngày thường. Từ những mảnh vải xanh, đỏ, tím, vàng còn dư sau khi may áo, tôi sẽ góp giữ lại để làm quả còn. Năm nào cũng thế, vui lắm...
Quả còn truyền thống của người Tày được ghép từ nhiều mảnh vải thành từng múi đều nhau. Bên trong nhồi cát cho đủ độ nặng để khi ném bay xa mà vẫn giữ được độ cân bằng. Bốn góc quả còn đính tua vải nhỏ đủ sắc màu, khi bay lên nhìn như dải cầu vồng. Để làm được quả còn tròn đều, cân đối, màu sắc hài hòa đòi hỏi sự khéo léo và tỉ mỉ.
Bà Trần Thị Hưng, thôn Tượng 1 bộc bạch: “Làm còn phải đẹp, đủ màu, đủ sắc mới đúng truyền thống. Tầm tuổi tôi thì giờ chỉ còn vài người biết làm. Mỗi năm hội xuân, chị em lại giúp nhau để kịp lễ hội xuống đồng".
Giữa nhịp sống hiện đại, đôi tay của bà Hưng, bà Lâm và các chị em ở thôn người Tày lại cần mẫn giữ gìn một phần hồn cốt văn hóa của dân tộc mình.
Thêu còn, thêu cả ước mơ
Ném còn cũng là một trò chơi không thể thiếu trong ngày Tết của người Dao tuyển ở Tả Củ Tỷ. Mỗi quả còn đều được các chị em trong thôn chuẩn bị cẩn thận ngay từ trước tết.
Chị Lý Thị Làm, thôn Tả Củ Tỷ, xã Tả Củ Tỷ cho biết: Quả còn của người Dao tuyển có 7 màu sặc sỡ, gọi là “Tom”, được thêu tỉ mỉ. Còn có hình vuông, ở mỗi góc được trang trí bởi 5 dây vải có màu sắc khác nhau, bên trong còn là những hạt ngô chắc mẩy. Người Dao chọn hạt ngô nhồi trong quả còn, giúp còn đủ nặng khi ném, vừa mang ý nghĩa cầu mong mưa thuận gió hoà, mùa màng bội thu. Mỗi hạt ngô sẽ tượng trưng cho những hạt giống nảy mầm sinh sôi trong ngày đầu xuân mới.
Ném còn giao duyên là nét đẹp văn hoá truyền thống của người Dao tuyển ở Tả Củ Tỷ mỗi khi Tết đến xuân về. Anh Lý Xuân Lìn - Bí thư Chi bộ thôn Tả Củ Tỷ, xã Tả Củ Tỷ cho biết: “Xuân Bính Ngọ, chúng tôi tổ chức chơi ném còn vào ngày mùng 3 Tết. Đây là hoạt động ý nghĩa, giúp bà con thêm gắn bó với nhau trong cuộc sống sinh hoạt và lao động sản xuất".
Bay cao ước vọng giữa trời xuân
Bãi ném còn được dựng ngay sân nhà văn hóa thôn. Giữa khoảng trời trong xanh, một vòng tròn nhỏ treo cao trên cây nêu - mục tiêu để quả còn xuyên qua - nổi bật giữa không gian ngập tràn sắc xuân.
Trai gái trong trang phục truyền thống tề tựu đông đủ. Tiếng cười nói xen lẫn tiếng trống hội rộn ràng. Khi quả còn đầu tiên được tung lên, tất cả đều như nín thở dõi theo đường bay mềm mại của sắc màu.
Ném còn không đơn thuần là trò chơi sức mạnh. Người tham gia phải có lực tay tốt để ném xa, nhưng cũng cần sự tinh tế và khéo léo để căn chỉnh hướng đi, làm sao quả còn rơi trúng vòng tròn trên cao. Những pha tung - bắt nhịp nhàng tạo nên không khí hào hứng, kết nối người chơi với nhau.
Bà Nông Thị Thu Hà - Trưởng phòng Văn hóa xã hội xã Hợp Thành chia sẻ: Với người Tày ở Hợp Thành, ném còn ngày xuân còn mang ý nghĩa cầu mùa sâu sắc. Quả còn đủ sắc màu bay vút lên cao tượng trưng cho hình ảnh rồng bay - biểu tượng linh thiêng gắn với hồn núi, hồn sông, với mây trời và nguồn nước.
Đường bay của quả còn mang theo ước nguyện năm mới mưa thuận gió hòa, cây cối tốt tươi, ruộng đồng trĩu hạt.
Khi quả còn xuyên qua vòng tròn trên cao, tiếng reo hò vang dội khắp bãi hội. Đó là niềm vui chiến thắng, là niềm tin vào sự may mắn, thuận lợi trong năm mới. Không chỉ là sân chơi của riêng một thôn, trò chơi còn thu hút cả những người dân khu vực lân cận. Sự giao thoa ấy làm cho không gian văn hóa thêm phong phú, đưa nét đẹp truyền thống đến gần hơn với cộng đồng.
Tại xã Nghĩa Đô, nơi có đông đồng bào dân tộc Tày sinh sống, ném còn cũng là một trò chơi truyền thống trong những ngày lễ tết.
Tháng 4 năm trước, lần đầu tiên địa phương này đã tổ chức Lễ hội còn là dịp để bà con vui chơi, giao lưu, đồng thời giới thiệu nét đẹp văn hóa của người Tày Nghĩa Đô tới du khách thập phương, góp phần thúc đẩy du lịch cộng đồng phát triển.
“Các hoạt động thi ném còn, đồng diễn quả còn, thi làm quả còn đẹp, trưng bày mẫu quả còn các địa phương phía Bắc, giao lưu văn nghệ, các trò chơi dân gian đã thu hút đông đảo du khách tham gia, tạo điểm nhấn cho du lịch cộng đồng tại địa phương. Năm nay, chúng tôi tiếp tục vận động bà con giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa, các trò chơi dân gian trong đó có trò chơi ném còn, lồng gắn trong các hoạt động văn hóa, văn nghệ xuyên suốt trong năm để thu hút khách du lịch", bà Nhữ Thị Tâm - Phó Chủ tịch UBND xã Nghĩa Đô cho biết.
Giữa nhịp sống hiện đại, khi nhiều trò chơi dân gian dần mai một, hình ảnh những quả còn rực rỡ bay lên giữa trời xuân là minh chứng cho sức sống bền bỉ của văn hóa truyền thống. Mỗi lần tung còn là một lần gửi gắm hy vọng; mỗi mùa hội là một lần cộng đồng thêm gắn kết.
