Dừng chân dưới một gốc lim lớn, anh Nguyễn Văn Chung ở xã Văn Bàn, ngước nhìn những thân cây cao vút rồi chậm rãi bước đi bên hai hàng lim cổ thụ dẫn vào đền. Với anh, mỗi lần về với đền Ken không chỉ là dịp dâng hương mà còn để tận hưởng bầu không khí trong lành, bình yên hiếm có. “Nơi đây thật trong lành, sạch đẹp. Những cây lim cổ thụ, tán rộng, đứng dưới gốc cây cảm giác rất thư thái, mát mẻ. Điều tôi đặc biệt ấn tượng là cách người dân nơi đây gìn giữ “di sản xanh” này. Đến nơi vừa linh thiêng vừa gần gũi với thiên nhiên như thế này, ai cũng cảm thấy nhẹ lòng”, anh Chung chia sẻ.
Quần thể lim xanh đã chứng kiến biết bao đổi thay của vùng đất Chiềng Ken. Theo lời kể của các bậc cao niên, những cây lim được đưa từ Thanh Hóa về trồng tại khu vực đền từ hàng trăm năm trước. Qua năm tháng, những mầm cây nhỏ ngày nào đã lớn lên thành những thân gỗ vạm vỡ, rêu phong, cao hàng chục mét. Rễ cây bám sâu vào lòng đất, tán cây đan vào nhau như những chiếc ô khổng lồ, tạo thành vòm xanh ôm trọn lối lên đền. Mỗi bước chân đi dưới hàng lim đều mang đến cảm giác thư thái, như tách khỏi sự ồn ào của cuộc sống thường nhật.
Không chỉ tạo nên vẻ đẹp cổ kính cho di tích, quần thể lim xanh còn có ý nghĩa lớn về sinh thái. Những gốc lim lớn giúp giữ đất, giữ nước cho sườn đồi Pù Đinh, hạn chế xói mòn trong mùa mưa. Tán cây rộng điều hòa không khí, mang lại bóng mát quanh năm cho du khách và người dân đến dâng hương. Điều đặc biệt là lim không rụng lá cùng một lúc. Lá già nối nhau rơi xuống, lá non lại bật lên xanh biếc, vì thế khu rừng nhỏ quanh đền lúc nào cũng phủ một màu xanh, đầy sức sống.
Đối với người dân Chiềng Ken, những cây lim cổ thụ không chỉ là di sản quý hiếm mà còn là một phần ký ức của bản. Người già trong bản vẫn truyền cho con cháu câu chuyện về “rừng thiêng” bên đền Ken. Họ kể rằng từ nhiều đời trước, quần thể lim xanh đã được coi là nơi ngự của thần linh, là chốn che chở cho bản nên không ai dám tự ý chặt hạ hay xâm phạm. Những quy ước ấy không được ghi thành văn bản nhưng được gìn giữ bằng sự tôn kính và niềm tin của cộng đồng. Trẻ nhỏ lớn lên dưới tán lim được cha mẹ dặn phải biết nâng niu từng gốc cây, không bẻ cành, không khắc lên thân gỗ. Người lớn khi vào đền cũng luôn giữ gìn cảnh quan, coi việc bảo vệ rừng lim là gìn giữ phúc lộc của bản. Chính sự tiếp nối ấy đã giúp quần thể lim xanh vững chãi tỏa bóng mát giữa đỉnh Pù Đinh, trở thành nét đẹp trong đời sống văn hóa cộng đồng.
Là người gắn bó với đền Ken gần 20 năm, ông La Quốc Lưu - Thủ nhang của đền hiểu rõ từng gốc cây, từng mùa thay lá. Ông kể, từ xa xưa, người dân trong vùng đã xem khu rừng lim là nơi linh thiêng nên luôn có ý thức bảo vệ. Từ khi đền Ken được công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh vào năm 2006, việc chăm sóc quần thể lim càng được quan tâm hơn. Ban Quản lý đền Ken thường xuyên cắt tỉa cành khô, theo dõi tình trạng sinh trưởng của từng cây. Hiện nay, toàn khu vực có gần 100 cây lim lớn, nhỏ.
Cũng theo ông Lưu, những năm gần đây lượng du khách đến đền Ken ngày càng tăng. Riêng mùa lễ hội đầu năm 2026, đền đón khoảng từ 6.000 đến 7.000 lượt người, cao gấp 2 đến 3 lần so với trước đây. Nhiều người sau khi dâng hương đều dành thời gian đi bộ dưới hàng lim, chụp ảnh, tận hưởng không khí trong lành và lắng nghe những câu chuyện về lịch sử của ngôi đền. Không ít du khách bày tỏ sự ngạc nhiên khi giữa một điểm đến tâm linh đông người lui tới, còn lưu giữ được quần thể lim xanh cổ thụ quý giá như vậy.
Với chị Lê Thị Nhung - du khách đến từ phường Lào Cai, đền Ken đã trở thành điểm hẹn quen thuộc mỗi dịp đầu xuân và giữa năm. Chị Nhung chia sẻ: “Lần nào trở lại cũng cảm nhận được sự đổi thay tích cực của khu di tích. Cảnh quan sạch sẽ, ngăn nắp, cây cối xanh tốt khiến mỗi chuyến đi đều trở nên ý nghĩa hơn”. Điều chị Nhung yêu thích nhất vẫn là cảm giác được đứng dưới những tán lim cổ thụ, hít một hơi thật sâu bầu không khí mát lành rồi lặng yên nguyện cầu sức khỏe, bình an cho gia đình. Theo chị, chính thiên nhiên đã khiến ngôi đền trở nên gần gũi và để lại nhiều cảm xúc trong lòng du khách.
Không gian xanh ấy đang trở thành một lợi thế riêng của Chiềng Ken trong phát triển du lịch sinh thái gắn với du lịch tâm linh. Ông Đinh Đắc Trí - Chủ tịch UBND xã Chiềng Ken thông tin: “Cùng với việc trùng tu, tôn tạo đền Ken, địa phương cũng chú trọng bảo vệ cảnh quan, giữ gìn hệ sinh thái cây cổ thụ và tuyên truyền nâng cao ý thức của người dân trong gìn giữ môi trường. Bởi, giá trị của di tích không chỉ nằm ở kiến trúc hay lịch sử, mà còn ở không gian thiên nhiên hài hòa đã được gìn giữ suốt nhiều thế hệ”.
Giữa nhịp sống hiện đại với nhiều đổi thay, quần thể lim xanh trên đỉnh Pù Đinh vẫn âm thầm vươn mình. Những thân cây vạm vỡ không chỉ gìn giữ bóng mát, giữ đất, giữ nước mà còn lưu giữ ký ức, niềm tin và tình yêu của bao thế hệ người dân Chiềng Ken dành cho mảnh đất quê hương. Mỗi mùa lá non lại xanh lên, mỗi bước chân du khách tìm về dưới tán lim lại như được tiếp thêm nguồn năng lượng bình yên từ thiên nhiên. Đó không chỉ là món quà của thiên nhiên, mà còn là thành quả của ý thức gìn giữ, vun đắp qua nhiều thế hệ.
