Hướng tới tầm nhìn toàn diện trong chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em

Trong bối cảnh nguồn lực còn hạn chế, thiên tai, dịch bệnh và biến động kinh tế - xã hội tác động sâu rộng, ngành Y tế vẫn hoàn thành tốt các chỉ tiêu cơ bản về chăm sóc sức khỏe, từng bước hoàn thiện thể chế, mở rộng bao phủ dịch vụ và định hình chiến lược phát triển dài hạn đến năm 2035.

Hoàn thành mục tiêu chăm sóc bà mẹ, trẻ em

Năm 2025 khép lại Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm (2021 - 2025) trong bối cảnh đặc biệt. Trên phạm vi toàn cầu, quá trình phục hồi sau đại dịch COVID-19 diễn ra chậm, trong khi lạm phát, xung đột cục bộ và bất ổn địa chính trị làm suy giảm đáng kể nguồn lực đầu tư cho y tế. Trong nước, thiên tai, bão lũ, sạt lở đất diễn biến phức tạp, ảnh hưởng trực tiếp đến hệ thống y tế cơ sở, nhất là tại miền núi, vùng sâu, vùng xa. Việc sắp xếp đơn vị hành chính theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp cũng tạo ra những biến động về nhân lực, trong đó có đội ngũ cán bộ làm công tác trẻ em.

Dù đối diện nhiều thách thức, ngành Y tế cơ bản hoàn thành các chỉ tiêu trọng tâm về chăm sóc sức khỏe sinh sản, bà mẹ và trẻ em. Công tác xây dựng văn bản chỉ đạo của Đảng, chính sách và thể chế của Nhà nước, cải cách thủ tục hành chính được đẩy mạnh với việc Chính phủ ban hành Nghị định 207/2025/NĐ-CP quy định chi tiết về sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản và mang thai hộ vì mục đích nhân đạo, thay thế quy định cũ từ năm 2015. Các văn bản liên quan đến phân cấp, phân quyền trong lĩnh vực y tế theo mô hình chính quyền hai cấp cũng được hoàn thiện, tạo hành lang pháp lý đồng bộ từ Trung ương đến địa phương.

Song song với hoàn thiện thể chế, các giải pháp chuyên môn được triển khai mạnh mẽ. Thông qua thực hiện Chỉ thị số 05/CT-BYT của Bộ Y tế về tăng cường chăm sóc sức khỏe trẻ em, các can thiệp như chăm sóc sơ sinh thiết yếu sớm, áp dụng phương pháp Kangaroo cho trẻ đẻ non được mở rộng trên phạm vi toàn quốc. Tỷ lệ trẻ sơ sinh được chăm sóc thiết yếu sớm đạt 85,06%, cho thấy hiệu quả của việc chuẩn hóa quy trình chuyên môn tại các cơ sở y tế. Chỉ số tử vong trẻ em tiếp tục giảm sâu. Tỷ lệ tử vong trẻ em dưới 5 tuổi năm 2025 ước dưới 16‰, giảm hơn 3 lần so với năm 1990. Tỷ lệ tử vong trẻ em dưới 1 tuổi giảm 4 lần xuống dưới 11‰; tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh giảm 5 lần từ mức 44‰ (năm 1990) xuống còn 8,8‰ năm 2025.

Trong lĩnh vực dinh dưỡng, tỷ lệ suy dinh dưỡng trẻ em dưới 5 tuổi giảm mạnh; suy dinh dưỡng thể nhẹ cân giảm gần 4 lần từ 38,7% năm 1998 xuống còn 9,6% năm 2025; suy dinh dưỡng thể thấp còi ở mức 17,8%. Mạng lưới an sinh tiếp tục được củng cố với 100% trẻ em dưới 6 tuổi được cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí; 95% trẻ dưới 1 tuổi được tiêm chủng đầy đủ. Hơn 85% phụ nữ mang thai được khám thai ít nhất 4 lần; khoảng 96% ca sinh có cán bộ y tế hỗ trợ; tỷ lệ chăm sóc sau sinh trong tuần đầu năm 2020 đạt khoảng 65%, đến nay đã tăng lên 75%. Tỷ suất tử vong mẹ giảm từ 233/100.000 trẻ đẻ sống năm 1990 xuống còn khoảng 42/100.000.

Năm 2025 đánh dấu sự chuyển mình mạnh mẽ trong việc ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý y tế. Cục Bà mẹ và Trẻ em (Bộ Y tế) phối hợp với các đơn vị liên quan triển khai thí điểm thành công Hệ thống thông tin Sức khỏe sinh sản (eMCH) tại nhiều địa phương, cho phép liên thông dữ liệu khám chữa bệnh cá nhân, tự động kết xuất báo cáo, góp phần giảm tải thủ tục hành chính cho nhân viên y tế.

Xóa bỏ khoảng cách về tiếp cận dịch vụ y tế

Đánh giá kết quả 5 năm thực hiện Chương trình hành động quốc gia vì trẻ em giai đoạn 2021–2030, ông Đinh Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em cho biết công tác chăm sóc, giáo dục và bảo vệ trẻ em đã đạt nhiều kết quả tích cực, toàn diện. Hệ thống chính sách, pháp luật về trẻ em được hoàn thiện theo hướng tiến bộ, tiệm cận chuẩn mực quốc tế, góp phần bảo đảm tốt hơn các quyền cơ bản của trẻ em, nhất là nhóm dưới 6 tuổi và trẻ có hoàn cảnh đặc biệt.

Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được, ngành Y tế vẫn đang đối mặt với không ít khó khăn, thách thức. Việc vận hành hệ thống y tế theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp đặt ra yêu cầu về tổ chức, quản lý và chất lượng cung ứng dịch vụ. Trong khi đó, năng lực đáp ứng của đội ngũ nhân lực, chất lượng dịch vụ y tế chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn. Tình trạng thiếu hụt nhân lực chuyên ngành sản, nhi và những hạn chế về chuyên môn vẫn tập trung chủ yếu ở tuyến y tế cơ sở. Cơ sở vật chất, trang thiết bị y tế chưa được đầu tư đồng đều giữa các địa phương, tác động trực tiếp đến chất lượng khám, chữa bệnh, đặc biệt tại vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn. Mô hình bệnh tật trẻ em có sự chuyển dịch từ tình trạng suy dinh dưỡng cấp tính sang các bệnh không lây nhiễm do rối loạn chuyển hoá, thừa cân, béo phì; các bệnh lý tâm thần, rối nhiễu tâm lý do tác động của không gian mạng. Các bệnh truyền nhiễm thuộc Chương trình tiêm chủng mở rộng đã giảm đáng kể, song lại xuất hiện xu hướng gia tăng các bệnh truyền nhiễm khác như cúm, sốt xuất huyết…

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan khẳng định, đầu tư cho công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân chính là đầu tư cho phát triển bền vững của đất nước. Theo đó, Bộ Y tế sẽ tiếp tục tăng cường phối hợp với các bộ, ngành và các tổ chức quốc tế triển khai những giải pháp trọng tâm nhằm giảm tỷ lệ tử vong, đồng thời nâng cao chất lượng cuộc sống cho bà mẹ, trẻ em. Ngành y tế cũng sẽ chú trọng thực hiện hiệu quả, an toàn công tác tiêm chủng, bảo đảm nguồn cung vaccine trong Chương trình tiêm chủng mở rộng, để mọi trẻ em đều được tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch. Cùng với đó, các giải pháp về nghiên cứu, ứng dụng khoa học - kỹ thuật tiên tiến, thúc đẩy chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ thông tin sẽ được triển khai đồng bộ, nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ trong phòng bệnh và chăm sóc, bảo vệ sức khỏe bà mẹ trẻ em, sức khỏe sinh sản.

Việc Quốc hội thông qua Nghị quyết phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035 được đánh giá là bước đi quan trọng, thể hiện cam kết mạnh mẽ về ưu tiên nguồn lực cho lĩnh vực này. Trước mắt, Bộ Y tế sẽ tập trung hoàn thiện thể chế, tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho công tác chăm sóc sức khỏe sinh sản, sức khỏe bà mẹ - trẻ em; đề xuất sửa đổi, bổ sung Luật Trẻ em sau 9 năm thi hành nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Đồng thời, ngành sẽ triển khai hiệu quả Chiến lược quốc gia về phát triển trẻ em, chú trọng lồng ghép các mục tiêu chăm sóc sức khỏe vào chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội; đặc biệt ưu tiên nguồn lực để thu hẹp và tiến tới xóa bỏ khoảng cách về tiếp cận dịch vụ y tế giữa các vùng, miền; bảo đảm mọi trẻ em và người dân đều được thụ hưởng dịch vụ chăm sóc sức khỏe chất lượng.