Là tỉnh miền núi, biên giới, Lào Cai có hơn 66% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số, phần lớn sinh sống ở khu vực nông thôn. Nguồn sinh kế chủ yếu dựa vào sản xuất nông, lâm nghiệp khiến lao động địa phương thường thiếu việc làm trong thời gian nông nhàn, nhiều người phải rời quê tìm việc tại các thành phố, khu công nghiệp. Sự phát triển của các hợp tác xã (HTX) phi nông nghiệp đang mở thêm cơ hội việc làm, tạo sinh kế ổn định và góp phần giữ lao động ở lại địa phương.
Đến nay, toàn tỉnh có hơn 180 HTX phi nông nghiệp, tạo việc làm thường xuyên cho hơn 4.500 lao động, với thu nhập bình quân 5,5 - 8 triệu đồng/người/tháng. Khai thác lợi thế bản địa, nhiều HTX đã tạo sinh kế mới cho người dân ngay tại quê nhà. Ở vùng cao, các nghề chạm khắc bạc, dệt thổ cẩm, làm đệm bông xơ, chế biến thảo dược thu hút đông phụ nữ dân tộc thiểu số tham gia, vừa tạo sản phẩm hàng hóa, vừa mở rộng thị trường du lịch và xuất khẩu. Trong chế biến nông sản, đầu tư máy móc, nâng chất lượng sản phẩm, tạo việc làm cho khoảng 30% lao động phi nông nghiệp ở các khâu sơ chế, đóng gói, hoàn thiện sản phẩm. Cùng với đó, các cơ sở may gia công, HTX du lịch cộng đồng mở thêm việc làm, giúp người dân từng bước chuyển đổi nghề, nâng cao thu nhập.
Bà Nguyễn Thị Phương Đông - Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nông dân tỉnh nhấn mạnh: Việc phát triển các HTX phi nông nghiệp là hướng đi giúp hội viên nông dân nâng cao giá trị lao động, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng bền vững và giảm nghèo hiệu quả.
Sự phát triển của các ngành nghề phi nông nghiệp đang tạo thêm sinh kế, việc làm và thu nhập cho người dân nông thôn. Các HTX trở thành nơi thu hút lao động trong thời gian nông nhàn, giúp người dân có thêm nguồn thu, giảm phụ thuộc vào sản xuất nông nghiệp và hạn chế tác động khi nông sản mất giá, thiên tai, dịch bệnh. Quan trọng hơn, việc tạo việc làm tại chỗ góp phần thực hiện chủ trương “ly nông bất ly hương”, giúp người lao động có thể làm việc ngay tại quê nhà, giảm áp lực di cư và những hệ lụy đi kèm. Qua đó, các HTX phi nông nghiệp góp phần nâng cao thu nhập, mở rộng cơ hội việc làm, đưa số lao động qua đào tạo khu vực nông thôn đạt hơn 65%, đồng thời góp phần giảm hộ nghèo đa chiều toàn tỉnh bình quân hơn 4%/năm.
Tuy nhiên, mặc dù đạt được nhiều tín hiệu khả quan, quá trình phát triển các HTX phi nông nghiệp tại Lào Cai vẫn gặp phải một số “điểm nghẽn”. Khảo sát cho thấy có đến hơn 45% lao động nông thôn chuyển sang làm phi nông nghiệp chưa qua các lớp đào tạo nghề bài bản, chủ yếu làm việc theo thói quen và còn thiếu tác phong công nghiệp. Hầu hết HTX có quy mô nhỏ, có tới 70% số đơn vị thiếu tài sản thế chấp nên rất khó tiếp cận các nguồn vốn vay ưu đãi từ ngân hàng để mở rộng nhà xưởng hay mua sắm máy móc. Việc tìm kiếm mặt bằng sản xuất tập trung tại các xã vùng cao còn gặp nhiều vướng mắc. Thêm vào đó, năng lực quản trị kinh doanh của ban điều hành còn hạn chế, dẫn đến việc sản xuất ra sản phẩm chất lượng nhưng lúng túng trong khâu tiếp thị và tìm kiếm thị trường tiêu thụ ổn định.
Để các HTX phi nông nghiệp thực sự trở thành động lực bứt phá cho kinh tế nông thôn Lào Cai, cần triển khai hệ thống giải pháp đồng bộ. Trước hết, công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn cần chuyển mạnh sang đào tạo theo đơn đặt hàng và nhu cầu thực tế của HTX, phấn đấu mỗi năm đào tạo mới và bồi dưỡng nâng cao tay nghề cho khoảng 2.000 - 3.000 lao động nông thôn. Các trường nghề cần phối hợp chặt chẽ với các HTX để dạy kỹ năng thực hành bài bản, kết hợp rèn luyện ý thức kỷ luật và tác phong làm việc công nghiệp cho người lao động. Bên cạnh đó, cần linh hoạt các nguồn vốn tín dụng ưu đãi, đơn giản hóa thủ tục vay vốn và chủ động quy hoạch quỹ đất công ích để cho các HTX thuê mặt bằng sản xuất dài hạn.
Cùng với tháo gỡ “nút thắt” về vốn và hạ tầng, khâu mở rộng thị trường và đẩy mạnh chuyển đổi số đóng vai trò quyết định. Các cơ quan chức năng đẩy mạnh hỗ trợ HTX chuẩn hóa quy trình sản xuất, xây dựng thương hiệu, cải tiến bao bì, mẫu mã và phấn đấu có ít nhất 80% sản phẩm của các HTX phi nông nghiệp được đưa lên các sàn thương mại điện tử hoặc bán hàng qua mạng xã hội. Tích cực hướng dẫn các HTX ứng dụng công nghệ để livestream bán hàng nhằm tiếp cận người tiêu dùng cả nước. Đồng thời, việc thúc đẩy liên kết chuỗi giữa HTX với các doanh nghiệp lữ hành, đưa các làng nghề thủ công thành điểm tham quan trải nghiệm sẽ tạo đầu ra bền vững cho sản phẩm.
Phát triển các HTX phi nông nghiệp là hướng đi hoàn toàn đúng đắn, phù hợp với định hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế khu vực nông thôn của tỉnh. Bằng việc giải quyết tốt bài toán việc làm tại chỗ, các HTX không chỉ giúp người dân nâng cao thu nhập, vươn lên làm giàu trên chính mảnh đất quê hương, mà còn giữ vững an ninh, trật tự và bảo tồn bản sắc văn hóa.
