Cấp xã hiện tiếp nhận nhiều nhiệm vụ có yêu cầu pháp lý, kỹ thuật, chuyên môn sâu trong các lĩnh vực đất đai, xây dựng, tài chính, tư pháp, hộ tịch, lao động, người có công, an sinh xã hội, môi trường… nhưng năng lực thực thi chưa đồng đều. Hiện mới có khoảng 53% nhân sự cấp tỉnh và khoảng 30% nhân sự cấp xã được đánh giá đáp ứng đầy đủ yêu cầu nhiệm vụ.
Giai đoạn tới sẽ chuyển mạnh sang vấn đề căn cốt hơn, đó là bộ máy sau sắp xếp vận hành có thật sự tốt hơn không, phục vụ nhân dân tốt hơn không, giải phóng được nguồn lực phát triển không.
Vì vậy, ngay trong năm 2026, Bộ Nội vụ cần tập trung hướng dẫn chuẩn hóa vị trí việc làm và cơ cấu nhân sự cấp xã. Trọng tâm không phải là tăng hay giảm biên chế theo tư duy bình quân mà là xác định đúng nhu cầu theo quy mô dân số, diện tích tự nhiên, khối lượng nhiệm vụ, mức độ đô thị hóa và đặc thù địa bàn; làm rõ được khung năng lực của cán bộ, công chức trong giai đoạn mới, cơ chế điều động, biệt phái, tăng cường cán bộ chuyên môn sâu cho cấp xã và hướng dẫn đánh giá cán bộ, công chức theo hướng thực chất, lấy kết quả và sản phẩm, mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp làm thước đo chủ yếu.
Cùng với đó, Bộ Nội vụ phối hợp các cơ quan liên quan tạo chuyển biến mạnh mẽ trong công tác bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã, bởi đây là nhiệm vụ có ý nghĩa quyết định đối với việc nâng cao chất lượng hoạt động của chính quyền cơ sở; phối hợp các bộ quản lý ngành, lĩnh vực và địa phương sớm triển khai thực hiện Đề án tăng cường bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, công chức ở xã, phường, đặc khu giai đoạn 2026-2031 (theo Quyết định số 700/QĐ-TTg ngày 20/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ), trong đó có nhiệm vụ xây dựng học liệu số dùng chung toàn quốc cho cán bộ, công chức cấp xã, bộ tình huống nghiệp vụ theo từng lĩnh vực, ngân hàng câu hỏi đánh giá năng lực và chương trình bồi dưỡng theo vị trí việc làm; cần đổi mới tư duy bồi dưỡng cán bộ, công chức với mục tiêu nâng cao năng lực thực thi công vụ, có năng lực tự đổi mới, hoàn thiện bản thân, khả năng sẵn sàng và thích ứng với nhiệm vụ mới.
Bộ Nội vụ cũng cần tập trung tham mưu hoàn thiện thể chế về tổ chức bộ máy, năng lực vận hành của chính quyền địa phương và phân cấp, phân quyền góp phần tạo chuyển biến về chất lượng quản trị quốc gia, quản trị địa phương và năng lực phục vụ nhân dân; cần đánh giá lại chất lượng phân cấp theo hướng thực chất: Không chỉ thống kê đã chuyển giao bao nhiêu nhiệm vụ mà phải trả lời câu hỏi cấp được giao có đủ người, đủ thẩm quyền, đủ dữ liệu, đủ kinh phí, hạ tầng và cơ chế kiểm tra hay không. Việc phân cấp phải được đánh giá định kỳ bằng kết quả phục vụ, thời gian xử lý công việc và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét ưu tiên đưa vào chương trình xây dựng pháp luật và sửa đổi, bổ sung các luật, nghị quyết, pháp lệnh còn chưa đồng bộ với mô hình tổ chức mới, nhất là các quy định về thẩm quyền, cơ chế phối hợp giữa các cấp chính quyền, tổ chức cơ quan chuyên môn...; cần nghiên cứu hình thành phường có quy mô đủ lớn, giữ vai trò hạt nhân phát triển của tỉnh, thành phố với tinh thần chung là không sắp xếp chạy theo số lượng, không gây xáo trộn không cần thiết nhưng cũng không để những bất hợp lý về đơn vị hành chính cản trở phát triển.
