Việc sửa đổi, bổ sung Pháp lệnh lần này mang ý nghĩa đặc biệt sâu sắc và thể hiện trách nhiệm, sự quan tâm, tri ân của Đảng, Nhà nước, nhân dân, thực hiện truyền thống "Uống nước nhớ nguồn" của dân tộc ta đối với những người đã hy sinh xương máu bảo vệ nền độc lập, tự do cho Tổ quốc và xây dựng, bảo vệ Tổ quốc, làm nghĩa vụ quốc tế.
Sửa đổi quy định về công nhận liệt sĩ
Pháp lệnh số 05/2026/UBTVQH16 đã hoàn thiện các điều kiện, tiêu chuẩn xem xét công nhận người có công với cách mạng, bảo đảm chặt chẽ, phù hợp với thực tiễn, ghi nhận đầy đủ, xứng đáng, tôn vinh đúng đối tượng và giải quyết "vướng mắc, tồn đọng" trong thời gian qua.
Một trong những nội dung quan trọng của Pháp lệnh là sửa đổi quy định về công nhận liệt sĩ đối với thương binh hoặc người hưởng chính sách như thương binh chết do vết thương tái phát. Theo quy định hiện hành, thương binh có tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% trở lên được công nhận là liệt sĩ khi có bệnh án điều trị vết thương tái phát tại bệnh viện tuyến huyện trở lên và biên bản kiểm thảo tử vong xác định vết thương tái phát là nguyên nhân chính dẫn đến tử vong.
Quy định này bảo đảm tính chặt chẽ về mặt pháp lý nhưng trong nhiều trường hợp lại chưa phù hợp với thực tiễn đời sống và phong tục, tập quán của nhân dân. Để khắc phục những khó khăn trong thực tiễn, Pháp lệnh sửa đổi lần này đã điều chỉnh theo hướng không quy định điều kiện công nhận liệt sĩ đối với thương binh có tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 81% trở lên chết; chỉ quy định điều kiện đối với thương binh có tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% đến 80% chết do vết thương tái phát.
Pháp lệnh số 05/2026/UBTVQH16 cũng bổ sung điều kiện công nhận liệt sĩ, thương binh đối với các lực lượng chức năng trong quá trình trực tiếp làm nhiệm vụ/công vụ đấu tranh phòng tội phạm; hợp nhất một số quy định để bảo đảm tính khái quát, đầy đủ hơn về điều kiện công nhận liệt sĩ, thương binh trong các trường hợp làm nhiệm vụ quốc phòng, an ninh; bổ sung quy định giao Chính phủ quyết định công nhận hoặc giao cơ quan, người có thẩm quyền công nhận người có công với cách mạng trong trường hợp còn thiếu hồ sơ nhưng có căn cứ thực tiễn và lịch sử rõ ràng hoặc trong trường hợp đặc biệt khác.
Theo đó, Pháp lệnh quy định: Người đã hy sinh vì sự nghiệp cách mạng giải phóng dân tộc, xây dựng, bảo vệ Tổ quốc, làm nghĩa vụ quốc tế hoặc vì lợi ích của Nhà nước, của nhân dân thì được cơ quan có thẩm quyền xem xét công nhận là liệt sĩ khi thuộc một trong các trường hợp sau đây:
Chiến đấu hoặc trực tiếp phục vụ chiến đấu để bảo vệ độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, an ninh quốc gia; Làm nhiệm vụ quốc phòng, an ninh trong địa bàn địch chiếm đóng, địa bàn có chiến sự, địa bàn tiếp giáp vùng địch chiếm đóng; Trực tiếp đấu tranh chính trị, đấu tranh binh vận có tổ chức với địch.
Hoạt động hoặc tham gia hoạt động cách mạng, kháng chiến bị địch bắt, tra tấn vẫn không chịu khuất phục, kiên quyết đấu tranh hoặc thực hiện chủ trương vượt tù, vượt ngục mà hy sinh; Làm nghĩa vụ quốc tế; Thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, bảo vệ Tổ quốc trong điều kiện đặc thù, khó khăn, nguy hiểm hoặc ở địa bàn biên giới, trên biển, hải đảo theo danh mục do Chính phủ quy định.
Trực tiếp làm nhiệm vụ đấu tranh phòng, chống tội phạm; Dũng cảm cứu người, cứu tài sản của Nhà nước, của nhân dân hoặc dũng cảm ngăn chặn, bắt giữ người có hành vi phạm tội.
Thương binh hoặc người hưởng chính sách như thương binh quy định tại Pháp lệnh này có tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% đến 80% chết do vết thương tái phát hoặc có tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 81% trở lên chết.
Mất tích trong trường hợp quy định nêu trên và được cơ quan có thẩm quyền kết luận không phản bội, đầu hàng, chiêu hồi, đào ngũ.
Bổ sung đối tượng được công nhận là người có công
Pháp lệnh số 05/2026/UBTVQH16 bổ sung đối tượng được công nhận là người có công với cách mạng (người hoạt động kháng chiến giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc, làm nghĩa vụ quốc tế).
Theo đó, Pháp lệnh bổ sung công nhận người làm nhiệm vụ ở biên giới, hải đảo; làm nghĩa vụ quốc tế ở Lào, Campuchia và được Nhà nước khen tặng Huân chương Chiến công là người có công với cách mạng (sửa đổi, bổ sung Điều 35 của Pháp lệnh hiện hành). Việc bổ sung này nhằm ghi nhận những cống hiến, đóng góp và kịp thời động viên những người đã có nhiều công lao trong công cuộc bảo vệ tổ quốc và làm nghĩa vụ quốc tế.
Đồng thời, bổ sung chế độ trợ cấp người phục vụ đối với người hoạt động cách mạng trước ngày 1/1/1945 (cán bộ Lão thành cách mạng) và người hoạt động cách mạng từ ngày 1/1/1945 đến ngày khởi nghĩa tháng Tám năm 1945 (cán bộ Tiền khởi nghĩa).
Theo Pháp lệnh hiện hành, chế độ trợ cấp người phục vụ được áp dụng đối với một số nhóm đối tượng người có công có tình trạng sức khỏe đặc biệt nặng hoặc suy giảm khả năng tự phục vụ trong sinh hoạt hằng ngày (như Bà mẹ Việt Nam anh hùng, thương binh, bệnh binh, người hưởng chính sách như thương binh, người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học có tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 81% trở lên sống ở gia đình).
Thực tiễn cho thấy, đa số cán bộ lão thành cách mạng, cán bộ tiền khởi nghĩa hiện đều đã cao tuổi (từ 90 trở lên), sức khỏe suy giảm, nhiều trường hợp không còn khả năng tự phục vụ, cần có người chăm sóc thường xuyên trong sinh hoạt hằng ngày. Việc bổ sung chế độ trợ cấp người phục vụ đối với các đối tượng này phù hợp với chủ trương tiếp tục hoàn thiện chính sách ưu đãi người có công theo hướng mở rộng đối tượng thụ hưởng, nâng cao mức độ chăm sóc đối với người có công có tuổi cao, sức yếu; góp phần bảo đảm tốt hơn điều kiện sinh hoạt, chăm sóc sức khỏe và thể hiện đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" của dân tộc trong giai đoạn hiện nay.
Theo quy định của Pháp lệnh hiện hành, có 8 nhóm đối tượng hưởng chế độ điều dưỡng phục hồi sức khỏe hằng năm và 7 nhóm đối tượng hưởng chế độ điều dưỡng 2 năm/1lần.
Tại lần sửa đổi này, Pháp lệnh đã chuyển 1 phần đối tượng hiện đang được điều dưỡng 2 năm một lần sang điều dưỡng hằng năm, cụ thể: "Thương binh, người hưởng chính sách như thương binh, bệnh binh, người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học có tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% đến 80%.", tương ứng với 151.222 người, nâng tổng số đối tượng điều dưỡng hàng năm lên 170.000 người.
Việc bổ sung đối tượng điều dưỡng hằng năm thể hiện sự quan tâm, tri ân sâu sắc của Đảng và Nhà nước đối với người có công với cách mạng trong kỷ nguyên mới, phù hợp với quan điểm xuyên suốt của Đảng và Nhà nước ta trong việc thực hiện chính sách ưu đãi người có công với cách mạng, đó là: không ngừng chăm sóc người có công cả về vật chất lẫn tinh thần; mở rộng đối tượng, nâng cao chế độ, phù hợp với sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước trong từng thời kỳ.
