Những ngày tháng 9, chúng tôi được cán bộ Trạm Thực nghiệm lâm sinh Lương Thịnh dẫn đi thăm rừng. Men theo đường bê tông mới đổ, đi bộ chừng 10 phút, chúng tôi bắt gặp những cây sồi phảng gần 20 năm tuổi, vươn mình kiêu hãnh giữa đại ngàn. Trên thân cây, những con số được đánh dấu cẩn trọng - dấu hiệu nhận biết của những cây trội được chọn lọc nghiêm ngặt để gìn giữ, nhân giống cho thế hệ rừng mới.
Không chỉ có sồi phảng, những cây re gừng được trồng ở khu vực này có tán cân đối, cây sinh trưởng và phát triển mạnh cũng được lựa chọn làm cây trội. Re gừng vốn là loài cây chủ lực của lâm nghiệp, vừa cho gỗ, vừa làm cây phòng hộ, được trồng phổ biến khắp cả nước.
Trong rừng giống, những cây có đường kính vượt trội, sức sống mạnh mẽ được lựa chọn làm cây bố mẹ để cung cấp hạt giống chất lượng cao cho công tác trồng rừng.
Ông Lê Viết Thọ, Giám đốc Trung tâm Khoa học lâm nghiệp vùng Trung tâm Bắc Bộ cho biết: Những cây trội được chọn phải vượt ít nhất 25% về đường kính và 10% về chiều cao so với quần thể xung quanh. Mỗi loài đều phải chọn tối thiểu từ 50 cây để xây dựng thành rừng giống, làm cơ sở thu hái hạt và ươm giống sau này.
Nhờ có nguồn gen chất lượng, rừng trồng sẽ cho năng suất gỗ cao hơn, thời gian khai thác rút ngắn, giá trị kinh tế lớn hơn. Đây chính là hướng chiến lược để ngành lâm nghiệp vừa phát triển kinh tế, vừa bảo vệ môi trường.
Rừng giống không chỉ tạo nguồn hạt giống đồng đều, năng suất cao, mà còn có ý nghĩa đặc biệt trong việc bảo tồn nguồn gen quý của các loài cây bản địa. Mỗi cây trội được lựa chọn là kết tinh của quá trình chọn lọc tự nhiên lâu dài, có sức đề kháng tốt, khả năng thích ứng cao. Việc nhân giống như vậy sẽ giúp rừng trồng sau này xanh tốt, bền vững.
Anh Phạm Quang Tiến, cán bộ kỹ thuật Trung tâm Khoa học lâm nghiệp vùng Trung tâm Bắc Bộ chia sẻ thêm: Chúng tôi khảo sát, lựa chọn cây có độ vượt trội về hình thái, sinh trưởng và xác định cây trội dự tuyển, tiến hành theo dõi, thu hái hạt để nhân giống. Sau khi đánh giá, khảo nghiệm nguồn giống, sẽ làm cơ sở để khuyến cáo người dân, doanh nghiệp trồng rừng chọn đúng giống tốt, phù hợp từng vùng sinh thái.
Khu vực rừng do Trung tâm quản lý rộng gần 340 ha đang bảo tồn nhiều giống cây lâm nghiệp quý, có giá trị để lấy hạt nhân giống trồng rừng như: sồi phảng, lát, phay sừng, xoan đào, re gừng… Song song với công tác chọn giống, nhiệm vụ bảo vệ rừng ở Lương Thịnh cũng được đặt lên hàng đầu.
Anh Bùi Văn Lâm, cán bộ bảo vệ rừng Trạm Thực nghiệm cho biết: Chúng tôi thường xuyên tuần tra, nhất là vào mùa nắng nóng để phòng cháy, chữa cháy. Khi có nguy cơ, phải phát hiện sớm, xử lý ngay từ đầu để không bùng phát. Ngoài ra, chúng tôi còn theo dõi sâu bệnh, kịp thời phun thuốc khi phát hiện để không lây lan sang những cây khác.
Theo anh Lâm, ý thức của người dân địa phương cũng là “lá chắn” vững chắc cho cánh rừng. Người dân hiểu rằng, rừng giống chính là nguồn nước, là sinh kế, nên ai cũng trân trọng, gìn giữ. “Người dân ở đây không chặt phá những cây quý này, bởi họ nhận thức được rằng rừng chính là mạch sống của bản làng” - anh Lâm chia sẻ.
Cùng chung suy nghĩ với anh Lâm, ông Đinh Khắc Huyên, người dân xã Lương Thịnh bộc bạch: Rừng giống rất quan trọng đối với chúng tôi. Nguồn nước ăn, nước sinh hoạt của các hộ dân trong khu vực này đều từ đây mà ra, nên ai cũng quyết tâm giữ rừng, bảo vệ rừng. Rừng cây trội này được chăm sóc, bảo vệ tốt sẽ là lá phổi xanh, điều hòa khí hậu và bảo tồn được nguồn gen quý của các loài cây bản địa.
Từ cánh rừng với nhiều cây trội ở Trạm Lương Thịnh, hạt giống của cây sồi phảng, re gừng, trám trắng, lát hoa… tiếp tục được gieo trồng trên những cánh rừng sản xuất trong cả nước.
Những cây trội được lựa chọn, chăm sóc ở Trạm thực nghiệm lâm sinh Lương Thịnh là sự đầu tư cho tương lai xanh, bảo tồn nguồn gen quý, nhân rộng nguồn giống trồng rừng bản địa để phục hồi rừng. Những cây trội sẽ trở thành “cha mẹ” của hàng vạn cây non, góp phần phủ xanh đất trống, chống xói mòn, điều hòa khí hậu, đảm bảo tính đa dạng sinh học và mang lại nguồn sinh kế ổn định cho người dân.
