Thấm nhuần tư tưởng ấy, nhiều năm qua, đồng bào dân tộc Tày ở thôn Kiên Lao, xã Quy Mông đã có những cách làm sáng tạo, hiệu quả để gìn giữ, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống gắn với xây dựng đời sống mới.
Thôn Kiên Lao, xã Quy Mông hiện có 132 hộ dân trong đó đồng bào Tày chiếm 98%. Trong nhịp sống hiện đại, nhiều giá trị văn hóa truyền thống của các dân tộc thiểu số đang đứng trước nguy cơ mai một. Tiếng nói dân tộc ít được sử dụng trong sinh hoạt hằng ngày, nhiều bạn trẻ không còn hiểu, thậm chí không biết nói tiếng dân tộc mình.
Trước thực trạng đó, cộng đồng người Tày ở thôn Kiên Lao xác định muốn giữ được văn hóa thì phải bắt đầu từ những điều gần gũi nhất, từ tiếng nói, trang phục, phong tục trong mỗi gia đình.
Bà Trần Thị Thành - người cao tuổi trong thôn, chia sẻ: “Chúng tôi luôn nhắc con cháu trong nhà phải nói tiếng Tày, phải hiểu phong tục của dân tộc mình. Mất tiếng nói là mất gốc, mất hồn dân tộc”. Chính từ suy nghĩ ấy, nhiều gia đình ở Kiên Lao vẫn duy trì thói quen giao tiếp bằng tiếng Tày hằng ngày, coi đó là cách tự nhiên nhất để nuôi dưỡng bản sắc văn hóa cho thế hệ sau.
Nổi bật trong công tác bảo tồn văn hóa của thôn là việc thành lập và duy trì các câu lạc bộ hát Then, đàn Tính. Hiện nay, Kiên Lao có 2 câu lạc bộ với khoảng 40 hội viên, sinh hoạt đều đặn mỗi tháng từ 1 đến 2 buổi. Không gian sinh hoạt câu lạc bộ không chỉ là nơi luyện tập các làn điệu then cổ, múa dậm, đàn tính mà còn là lớp học truyền dạy văn hóa dân gian cho lớp trẻ.
Nghệ nhân Hà Văn Nguyện - người gắn bó nhiều năm với công tác truyền dạy hát then ở Kiên Lao cho biết: “Điều mừng nhất là ngày càng có nhiều thanh thiếu niên tham gia câu lạc bộ. Các cháu không chỉ học hát then, đàn tính mà còn hiểu thêm về phong tục, nghi lễ, về lịch sử của dân tộc mình”.
Theo ông Nguyện, thôn hiện vẫn bảo tồn được các làn điệu then cổ, múa dậm, nghề chế tác đàn tính và đang phục dựng nhiều nghi lễ truyền thống, đồng thời duy trì việc tổ chức Lễ hội Lồng tồng - lễ hội Cầu mùa đặc sắc hằng năm của đồng bào dân tộc Tày tại địa phương.
Với vai trò là người có uy tín trong cộng đồng, bà Hà Thị Thanh Tịnh - Chi hội trưởng Chi hội Người cao tuổi thôn Kiên Lao cho biết: “Bản thân tôi luôn gương mẫu thực hiện tốt đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; đồng thời tích cực truyền dạy lại làn điệu Then cổ, Dậm Thuông và dân ca Tày cho thế hệ trẻ để văn hóa dân tộc không bị mai một”.
Không chỉ dừng lại ở hoạt động câu lạc bộ, bản sắc văn hóa Tày còn được người dân Kiên Lao gìn giữ thông qua việc mặc trang phục truyền thống trong các dịp lễ, tết, ngày hội. Đặc biệt, tại các sự kiện văn hóa của xã, thôn Kiên Lao luôn là lực lượng nòng cốt tham gia biểu diễn văn nghệ dân gian, góp phần lan tỏa nét đẹp văn hóa Tày đến cộng đồng.
Chị Trần Thị Liêu - hội viên Câu lạc bộ Hát Then, đàn Tính chia sẻ: “Mỗi lần mặc bộ áo chàm, cất lên làn điệu Then, tôi thấy rất tự hào. Đó không chỉ là biểu diễn, mà là cách để nhắc nhở con cháu nhớ về cội nguồn”.
Song song với bảo tồn giá trị truyền thống, thôn Kiên Lao còn chú trọng xây dựng nếp sống văn hóa văn minh, tiến bộ. Các phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”, “Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới” được triển khai sâu rộng. Người dân thực hiện nghiêm nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang và lễ hội; chủ động loại bỏ hủ tục.
Hằng năm, trên 90% số hộ đạt danh hiệu "Gia đình văn hóa"; hiện thôn có 2 dòng họ đạt "Dòng họ học tập". Các hoạt động văn hóa, thể thao phát triển mạnh với 3 đội bóng chuyền da, 1 đội bóng đá, các đội văn nghệ phục vụ sự kiện của thôn được duy trì, góp phần nâng cao đời sống tinh thần và tăng cường sự gắn kết trong cộng đồng. Thôn Kiên Lao đã được nhận nhiều bằng khen, giấy khen của UBND tỉnh, UBND huyện Trấn Yên (cũ) vì có nhiều thành tích trong xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư và xây dựng nông thôn mới.
Học Bác không chỉ ở giữ gìn bản sắc mà còn ở tinh thần tự lực, vươn lên phát triển kinh tế để nâng cao đời sống Nhân dân. Xác định rõ điều đó, dưới sự lãnh đạo của Đảng ủy xã, Chi bộ thôn, người dân Kiên Lao đã nỗ lực khai thác thế mạnh địa phương, lấy trồng rừng làm hướng phát triển kinh tế chủ lực; tích cực chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, tập trung phát triển các loại cây có giá trị kinh tế cao như quế, tre măng Bát độ; đẩy mạnh chăn nuôi, ứng dụng khoa học - kỹ thuật vào sản xuất.
Đến nay, toàn thôn có hơn 290 ha quế, 160 ha tre măng Bát độ và tiếp tục mở rộng diện tích, mang lại nguồn thu nhập ổn định cho bà con. Năm 2025, thu nhập bình quân của người dân trong thôn đạt 59 triệu đồng/người/năm; thôn được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu.
Ông Hà Xuân Tạo - Bí thư Chi bộ thôn Kiên Lao cho biết: “Học và làm theo Bác, thôn xác định phải giữ gìn văn hóa bằng hành động cụ thể, gắn với phát triển kinh tế và xây dựng đời sống mới. Quan trọng nhất là làm sao để người dân hiểu rằng chính họ là chủ thể giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc".
Từ những việc làm cụ thể, thiết thực, đồng bào Tày thôn Kiên Lao đã và đang học Bác bằng chính hành động hằng ngày, giữ hồn văn hóa dân tộc, xây dựng cuộc sống ấm no, văn minh, góp phần làm giàu thêm bản sắc văn hóa các dân tộc trong tỉnh.
