Việc đẩy mạnh các kỳ thi kỹ năng nghề được kỳ vọng tạo thêm cơ hội để người học rèn luyện, cọ xát với yêu cầu thực tế, đồng thời giúp các cơ sở giáo dục nghề nghiệp tiệm cận tiêu chuẩn khu vực và quốc tế, tạo động lực đổi mới, đáp ứng nhu cầu phát triển đất nước.
Từ thực tiễn thi đấu tại WorldSkills 48 ở Thượng Hải, ông Tô Xuân Giao, Phó Chủ tịch Hiệp hội Giáo dục nghề nghiệp Việt Nam, Trưởng Văn phòng đại diện tại Thành phố Hồ Chí Minh, đánh giá về mặt bằng chung, kỹ năng và độ tinh xảo của thí sinh Việt Nam đã tiệm cận tiêu chuẩn thế giới, giữ vững vị thế tương đương kỳ thi năm 2019 tại Kazan (Nga). Nhiều thí sinh Việt Nam đạt mức điểm tiệm cận 700 (mức điểm để đoạt Huy chương Kỹ năng nghề xuất sắc); trong đó có thí sinh đạt 690 điểm. Tuy nhiên, các thí sinh phải đối mặt với không ít rào cản trên đấu trường quốc tế như áp lực tâm lý, ngoại ngữ, thể hình và sức khỏe. Điều kiện máy móc, thiết bị thực hành còn hạn chế cũng ảnh hưởng một phần đến kỹ năng và độ tinh xảo của thí sinh.
Theo ông Tô Xuân Giao, khoảng trống lớn nhất là việc cập nhật hệ thống thiết bị dạy học bám sát xu thế công nghiệp toàn cầu. Việt Nam đang thiếu các công nghệ như: Smart Classroom, VR, 3D, Digital Twin, cũng như các trung tâm thực hành chuyên sâu cho nhóm ngành mũi nhọn: Tự động hóa, ô tô điện, năng lượng tái tạo, robot và AI.
Ông Tô Xuân Giao nhìn nhận, để doanh nghiệp đầu tư xây dựng các trung tâm thực hành, ông đề xuất trước mắt các trường cần khẩn trương thiết lập cơ chế đòn bẩy. Trước hết, chính sách thuế và tài chính cần tạo thuận lợi cho doanh nghiệp; cùng với đó, cần tháo gỡ những vướng mắc về tài sản công, cho phép thí điểm mô hình “trung tâm xuất sắc” đồng sở hữu giữa nhà trường và doanh nghiệp; cho phép doanh nghiệp khai thác trung tâm này ngoài giờ hành chính để sản xuất mà không phải qua thủ tục đấu giá phức tạp.
Theo ông Tô Xuân Giao, mô hình “Xưởng trong trường - Trường trong xưởng” cũng cần được triển khai linh hoạt. Doanh nghiệp có thể đưa dây chuyền sản xuất thương mại vào cơ sở giáo dục nghề nghiệp, qua đó tạo điều kiện để học sinh vừa học, vừa có thu nhập. Cơ chế chi trả tài chính khi học sinh đến doanh nghiệp thực tập cũng cần được tháo gỡ. Một hướng khác là trao quyền để doanh nghiệp đưa các tiêu chuẩn công nghệ vào chương trình đào tạo; doanh nghiệp được đưa chuẩn công nghệ (như Denso, Siemens…) vào giảng dạy, đổi lại họ cam kết tuyển dụng toàn bộ. Các trường phải chấm dứt tình trạng ký kết hợp tác hình thức chỉ để lấy chỉ số đánh giá hiệu quả công việc (KPI).
Bên cạnh đó, các trường cần áp dụng “điều kiện mềm” cho dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài. Khi cấp phép các “siêu dự án” công nghệ cao, doanh nghiệp phải cam kết đồng hành cùng trường nghề địa phương mở trung tâm thực hành.
Bà Lê Thị Hằng, Phó Cục trưởng Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên (Bộ Giáo dục và Đào tạo) cho rằng, phát triển cơ sở Giáo dục nghề nghiệp đạt chuẩn khu vực và thế giới là yêu cầu chiến lược, thước đo năng lực cạnh tranh về nguồn nhân lực của Việt Nam. Trong đó, việc tiếp cận và đưa các tiêu chuẩn quốc tế vào chương trình huấn luyện cho thí sinh tham gia các kỳ thi quốc tế, cũng như tích hợp vào chương trình đào tạo là định hướng quan trọng. Đây cũng là một trong những giải pháp nhằm thực hiện chủ trương phát triển hệ thống cơ sở giáo dục nghề nghiệp chất lượng cao đạt chuẩn quốc tế.
Nhằm từng bước theo kịp yêu cầu của các kỳ thi kỹ năng nghề quốc tế, bà Lê Thị Hằng đề xuất, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp cần chú trọng đầu tư, hoàn thiện cơ sở vật chất; các thầy cô và đội ngũ chuyên gia cần chủ động cập nhật thông tin, trau dồi kinh nghiệm để thí sinh phát huy năng lực khi tham gia các kỳ thi quốc tế.
Ở góc độ cơ sở đào tạo, theo Nhà giáo ưu tú, Tiến sĩ Phạm Xuân Khánh, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội, đào tạo theo Tiêu chuẩn Kỹ năng nghề thế giới (WSOS) là hướng tiếp cận phù hợp trong bối cảnh toàn cầu hóa. Việc đưa Tiêu chuẩn Kỹ năng nghề thế giới vào chương trình đào tạo, đặc biệt ở các module và học phần thực hành, giúp cơ sở đào tạo chủ động trước yêu cầu của các kỳ thi kỹ năng nghề thế giới, tối ưu thời gian huấn luyện và nâng cao khả năng thích ứng của nguồn nhân lực. Tiêu chuẩn Kỹ năng nghề thế giới chỉ rõ kiến thức, kỹ năng, mức độ am hiểu và năng lực làm việc tốt nhất, giúp người học đạt hiệu suất cao trong nghề nghiệp, đồng thời được quốc tế công nhận.
“Thông qua các kỳ thi tay nghề quốc gia, ASEAN và thế giới, thời gian tới, Nhà trường sẽ nghiên cứu, vận dụng, tích hợp các tiêu chuẩn quốc tế vào chương trình đào tạo nghề để phát triển hệ thống cơ sở giáo dục nghề nghiệp chất lượng cao”, Tiến sĩ Phạm Xuân Khánh khẳng định.
