Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng đoạn qua địa phận tỉnh có chiều dài hơn 143 km, đi qua 12 xã, phường với tổng diện tích thu hồi đất dự kiến gần 1.400 ha. Đây là khối lượng công việc khổng lồ, ảnh hưởng đến đời sống của gần 6.700 hộ dân.
Tuy nhiên, tâm điểm của "chiến dịch" hiện tại đang dồn về khu vực ga Lào Cai mới - nơi được ấn định khởi công vào ngày 19/12 tới đây. Để đảm bảo mặt bằng sạch cho sự kiện quan trọng này, Ban Quản lý Dự án đường sắt đã bàn giao mốc giới khu vực quảng trường ga với diện tích khoảng 6,8 ha.
Sự quyết liệt thể hiện rõ ở tốc độ xử lý công việc. Chỉ một ngày sau khi có kế hoạch điều tra khảo sát (ngày 14/11), đơn vị chức năng đã hoàn thành kiểm đếm xong 100% các hộ gia đình và tổ chức trong phạm vi ảnh hưởng. Đáng chú ý, nhờ công tác dân vận khéo léo và minh bạch, 100% hộ dân và tổ chức đã đồng thuận thực hiện dự án.
Đến ngày 27/11, đơn vị chức năng đã thực hiện bàn giao 6,27/6,8 ha cho Ban Quản lý Dự án đường sắt để phục vụ cho công tác khởi công.
Xác định "an cư mới lạc nghiệp", tỉnh Lào Cai đã lên phương án chuẩn bị 49 khu tái định cư (trong đó 40 khu xây mới) để bố trí chỗ ở cho hơn 2.100 hộ dân. Tại khu vực phía Bắc của tỉnh, nhiều khu tái định cư đã được khởi công hoặc đang gấp rút chuẩn bị đầu tư để kịp đón người dân vào cuối năm nay và quý I/2026.
Thách thức chưa từng có tiền lệ là phải di dời cả một hệ sinh thái công nghiệp. Dự án đi qua khiến 104 dự án đang hoạt động trong Khu công nghiệp Đông Phố Mới và 2 cụm công nghiệp khác phải di chuyển. Tỉnh đã phê duyệt chủ trương đầu tư 4 dự án di chuyển với tổng mức đầu tư khái toán gần 1.000 tỷ đồng.
Tại dự án san gạt mặt bằng Khu công nghiệp Bản Qua (tổng mức đầu tư hơn 510 tỷ đồng), không khí thi công đang rất khẩn trương; đã có 58 hộ nhận đền bù và bàn giao mặt bằng. Tương tự, tại khu Logistics Kim Thành - Bản Vược, 24/34 hộ đã bàn giao đất sạch.
Dù tinh thần làm việc rất cao, nhưng thực tế công tác giải phóng mặt bằng đang gặp những lực cản khách quan. Khó khăn lớn nhất, theo báo cáo của UBND tỉnh là sự thay đổi liên tục của hồ sơ hướng tuyến và ranh giới giải phóng mặt bằng.
Việc tim tuyến thay đổi theo phương án nghiên cứu khả thi mới nhất của tư vấn thiết kế khiến nhiều địa phương phải đo đạc lại từ đầu, ảnh hưởng không nhỏ đến tiến độ và tâm lý người dân. Bên cạnh đó, việc đền bù cho các nhà máy, xí nghiệp với hệ thống dây chuyền công nghệ phức tạp, kho đông lạnh... cũng đang gặp vướng do thiếu đơn giá cụ thể trong quy định hiện hành.
Xác định đây không chỉ là dự án giao thông mà còn là động lực phát triển đô thị, lãnh đạo tỉnh đã dành sự quan tâm đặc biệt cho công tác quy hoạch và thiết kế.
Tại các cuộc họp Ban Thường vụ Tỉnh ủy vào cuối tháng 11, đồng chí Trịnh Việt Hùng - Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh đã đánh giá cao tinh thần trách nhiệm, sự nghiên cứu kỹ lưỡng và những ý kiến đóng góp tâm huyết của các đồng chí Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy đối với dự án.
Trực tiếp cho ý kiến vào việc lựa chọn thiết kế ga đường sắt tốc độ cao Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, đồng chí Bí thư Tỉnh ủy nhấn mạnh yêu cầu phải nghiên cứu kỹ cấu trúc các đô thị quanh khu vực ga. Mục tiêu là đảm bảo nhà ga mới phải có quy mô xứng tầm, hiện đại, không chỉ dừng lại ở chức năng giao thông mà còn là trung tâm kết nối phát triển.
Đồng chí yêu cầu quy hoạch phải tính đến hệ thống giao thông ngầm, kết nối thuận lợi và gắn liền với các dịch vụ vui chơi, giải trí, mua sắm, giáo dục, y tế… để mở rộng không gian phát triển.
Hiện thực hóa tầm nhìn đó, công tác giải phóng mặt bằng đang được triển khai với tinh thần "vượt nắng, thắng mưa". Tại khu vực dự kiến khởi công ga Lào Cai (phường Lào Cai), chỉ trong vài ngày giữa tháng 11, các đơn vị đã hoàn thành kiểm đếm 100% hộ dân và tổ chức.
Tỉnh cũng phê duyệt gần 1.000 tỷ đồng để xây dựng hạ tầng, di dời các cơ sở sản xuất công nghiệp, đồng thời chuẩn bị 49 khu tái định cư để ổn định đời sống người dân.
Khó khăn còn nhiều, nhưng với sự lãnh đạo, chỉ đạo sát sao của Tỉnh ủy, sự điều hành của UBND tỉnh và sự đồng thuận của người dân, Lào Cai đang nỗ lực vượt qua các trở ngại, tạo đà cho sự phát triển của dự án và của tỉnh trong thời gian tới.
