Gạo Séng cù được lựa chọn như cầu nối trao gửi yêu thương không chỉ đơn giản vì chất lượng xứng tầm mà phía sau đó là câu chuyện gìn giữ, phát triển, xây dựng thương hiệu.
Chuyện ít người biết về gạo đặc sản Séng cù
Lúa đặc sản Séng cù có nguồn gốc từ Trung Quốc, được di thực đầu tiên vào vùng đất Mường Khương do sự trao đổi của Nhân dân và được trồng đầu tiên tại vùng đất này khoảng năm 1998.
Sau thời gian người dân trồng thử nghiệm, nhờ chất lượng gạo thơm ngon, lúa Séng cù đã trở thành sản phẩm hàng hóa đặc sản nổi tiếng của Mường Khương. Diện tích trồng lúa Séng cù khu vực huyện Mường Khương cũ đạt khoảng 500 ha, là cây trồng giúp nhiều hộ nông dân vùng cao thoát nghèo.
Thấy lúa Séng cù trồng ở Mường Khương hiệu quả, nông dân xã Mường Vi (nay là Bản Xèo) cũng đưa cây trồng này vào canh tác. Dần dần, diện tích được mở rộng từ 200 - 300 ha. Mường Vi trở thành vùng canh tác lúa đặc sản rộng lớn, các hợp tác xã quy mô được thành lập bao tiêu sản phẩm cho nông dân. Nông dân Mường Vi thậm chí không phải thu hoạch, bởi lúa đặc sản Séng cù đã được đặt mua từ lúc chưa uốn câu. Nhiều hộ nông dân ở đây thu nhập cao từ trồng lúa Séng cù.
Gia đình anh Trần Văn Hiển, thôn Ná Ảng là một trong những hộ đầu tiên trồng lúa Séng cù ở Mường Vi.
Thấy người dân Mường Khương thành công với giống lúa đặc sản này, anh Hiển quyết định xin giống về trồng. Nhờ tích cực học hỏi kỹ thuật canh tác, chăm sóc, vụ đầu tiên gia đình anh đã trồng thành công trên diện tích 3 sào. Sau đó mở rộng dần diện tích, đến nay, gia đình anh Trần Văn Hiển duy trì 10 sào canh tác lúa Séng cù 2 vụ.
Ngoài ra, anh còn đầu tư máy xay xát, thu mua lúa của bà con nông dân. Thu nhập mỗi năm của gia đình đạt khoảng 500 triệu đồng.
Anh Trần Văn Hiển chia sẻ: Lúa đặc sản Séng cù đem đến cơ hội làm giàu không chỉ cho gia đình tôi mà nhiều hộ khác ở địa phương.
Điều đặc biệt khiến lúa đặc sản Séng cù trở thành sản phẩm hàng hóa có chỗ đứng vững chắc trên thị trường đó chính là kỹ thuật canh tác của nông dân vùng cao. Yếu tố khí hậu, thổ nhưỡng một phần quyết định hàm lượng dinh dưỡng, chất lượng gạo nhưng quan trọng hơn là cách nông dân gìn giữ giống lúa này.
Nông dân Mường Vi thực hiện chuyên canh thành vùng rộng lớn, không trồng giống lúa khác cạnh ruộng canh tác Séng cù để tránh lúa bị lai tạp. Các khâu làm đất, tra phân, phòng trừ sâu bệnh được nông dân chú trọng với những tiêu chuẩn nghiêm ngặt. Sau mỗi vụ, những khoảnh ruộng có chất lượng thóc tốt nhất được nông dân cẩn trọng giữ lại làm giống vụ sau.
Mỗi năm, nông dân sẽ tổ chức lễ cơm mới để tạ ơn trời đất cho mưa thuận gió hòa đem lại vụ mùa bội thu, có lẽ yếu tố tâm linh này giúp gìn giữ, bảo tồn vùng trồng Séng cù ngày càng phát triển.
Rộng cửa cạnh tranh trên thị trường
Từ chất lượng thương hiệu lúa đặc sản được nông dân dày công xây dựng, thành quả hôm nay hạt gạo Séng cù dẻo thơm được người tiêu dùng đón nhận trở thành cầu nối yêu thương trong dịp Tết.
Thị trường hàng hóa Tết sôi động với phong phú các mặt hàng nhưng gạo Séng cù luôn được ưu tiên lựa chọn là món quà biếu tặng hàng đầu. Món quà tuy dân dã nhưng chứa đựng nhiều ý nghĩa, là sự chắt chiu của tinh hoa đất trời, là giọt mồ hôi vất vả cũng là niềm hy vọng được gửi gắm trong đó về sự ấm no, đủ đầy.
Gạo đặc sản Séng cù hiện được bày bán ở nhiều cửa hàng giới thiệu sản phẩm OCOP, các siêu thị trong và ngoài tỉnh.
Tại điểm giới thiệu và bán sản phẩm OCOP chợ Kim Tân, phường Lào Cai, gạo đặc sản Séng cù được bày bán tại vị trí ngay lối vào cửa. Gạo Séng cù ở đây chủ yếu do Hợp tác xã Tiên Phong Mường Vi sản xuất, đóng gói. Theo anh Trần Quang Cường, Giám đốc Công ty Cổ phần nông sản an toàn Lào Cai, thời điểm Tết Nguyên đán hằng năm, điểm giới thiệu sản phẩm có thể tiêu thụ được 20 tấn gạo đặc sản Séng cù.
Là một trong những đơn vị lớn trong sản xuất lúa đặc sản Séng cù, Hợp tác xã Tiên Phong Mường Vi thời điểm này đang tập trung đóng gói bao bì phân phối đến khách hàng.
Thời điểm cận Tết mức tiêu thụ gạo đặc sản cao, hợp tác xã phải huy động lực lượng công nhân làm việc hết công suất. Hiện, có trên 20 tấn gạo được tiêu thụ trong dịp Tết Nguyên đán.
Anh Hoàng Quang Dương, Giám đốc Hợp tác xã Tiên Phong Mường Vi cho biết: Gạo đặc sản Séng cù Mường Vi đảm bảo các tiêu chí nghiêm ngặt, các chứng nhận chất lượng trước khi ra thị trường.
Xưởng sản xuất, đóng gói gạo đặc sản Séng cù của Công ty TNHH 2 thành viên nông sản Biên Ly, phường Lào Cai, tỉnh Lào Cai những ngày cận Tết ầm ì tiếng máy xay xát cả ngày. Đây là một trong những đơn vị có lượng tiêu thụ gạo đặc sản Séng cù lớn nhất tỉnh. Công ty thường thu mua gạo ở một số vùng trồng chất lượng thuộc Mường Vi và Mường Khương cũ.
Năm nay, gạo Séng cù có tăng giá nhẹ so với cùng kỳ năm 2025. Hiện, sản phẩm gạo đặc sản Séng cù của công ty không chỉ tiếp cận thị trường trong tỉnh mà còn mở rộng ở nhiều tỉnh, thành trong cả nước.
Theo chị Nguyễn Thị Trang Nhung, Giám đốc Công ty TNHH 2 thành viên nông sản Biên Ly chia sẻ: Nhu cầu của thị trường về gạo Séng cù trong dịp Tết tăng 25 - 30% so với ngày thường, tuy nhiên tiêu chí lựa chọn gạo Séng cù của người tiêu dùng cũng khắt khe nên doanh nghiệp phải đáp ứng những chứng nhận tiêu chuẩn chất lượng.
Cùng với các loại đặc sản trên thị trường, lượng tiêu thụ gạo đặc sản Séng cù đang vào thời điểm nhộn nhịp nhất. Từ chất lượng hạt thóc trên đồng ruộng thành hạt gạo trắng ngần ra thị trường là cả quá trình một nắng hai sương vất vả. Điều quyết định vị trí gạo đặc sản Séng cù trong lòng người tiêu dùng như ngày hôm nay là kết tinh của quá trình lao động nghiêm túc và ý thức bảo tồn, gìn giữ giống lúa chất lượng của nông dân. Lúa đặc sản Séng cù khẳng định vai trò thúc đẩy giảm nghèo, phát triển kinh tế ở nhiều địa phương trên địa bàn tỉnh.
