Trước đây, nhiều hộ nghèo ở vùng cao phải sống trong những căn nhà gỗ tạm bợ, lợp mái tranh hoặc tấm cũ đã xuống cấp nghiêm trọng. Mỗi khi mưa lớn, gió mạnh, các gia đình luôn nơm nớp lo sợ nhà bị tốc mái, sập đổ. Cuộc sống vốn đã khó khăn lại càng thêm chật vật khi người dân không có nơi ở an toàn để yên tâm lao động, sản xuất và tích lũy.
Đối với các hộ có người già, trẻ nhỏ, việc sinh sống trong nhà ở xuống cấp còn ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, sinh hoạt và việc học tập. Không ít gia đình dù có ý chí vươn lên nhưng vẫn bị cái nghèo đeo bám do thiếu điều kiện tối thiểu để ổn định cuộc sống. Trong bối cảnh đó, chương trình xóa nhà dột nát cho hộ nghèo, cận nghèo đã trở thành một chủ trương nhân văn, nhận được sự đồng thuận và ủng hộ rộng rãi của Nhân dân.
Nhờ sự quan tâm của Đảng, Nhà nước cùng sự vào cuộc của các cấp chính quyền, đoàn thể, nhiều hộ nghèo, cận nghèo vùng cao đã được hỗ trợ kinh phí để làm nhà ở. Những mái nhà mới khang trang, vững chãi dần mọc lên, thay thế cho những căn nhà cũ kỹ, xuống cấp, góp phần làm thay đổi diện mạo thôn bản vùng cao.
Là hộ nghèo trong nhiều năm, gia đình chị Giàng Thị Tòng ở thôn Nậm Khắt, xã Púng Luông luôn mơ ước về ngôi nhà mới khang trang. Đầu năm 2025, chương trình xóa nhà dột nát được triển khai thực hiện đã mang cơ hội làm nhà mới cho gia đình chị Tòng. Với việc được hỗ trợ 60 triệu đồng, gia đình chị Tòng mạnh dạn vay mượn, thêm vào số tiền 160 triệu đồng để làm nhà mới, to, khang trang hơn. Đây là dấu mốc quan trọng, ghi nhận sự nỗ lực phát triển kinh tế của gia đình và giúp chị vươn lên thoát nghèo.
Chị Giàng Thị Tòng cho biết: "Làm được nhà mới gia đình tôi rất yên tâm không phải lo lắng nữa, bây giờ chỉ tập trung vào phát triển kinh tế để nâng cao đời sống".
Với người dân vùng cao, có được ngôi nhà mới không chỉ là niềm vui vật chất mà còn là sự giải tỏa lớn về tinh thần khi không còn nỗi lo mưa dột, rét buốt hay sập nhà, các gia đình có thể toàn tâm toàn ý tập trung cho lao động sản xuất, tìm hướng phát triển kinh tế phù hợp. Từ “an cư”, con đường “lạc nghiệp” đã rộng mở hơn.
Thực tế tại nhiều địa phương cho thấy, sau khi được hỗ trợ xóa nhà dột nát, không ít hộ nghèo đã chủ động xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế gia đình. Nhiều hộ mạnh dạn vay vốn ưu đãi để mở rộng chăn nuôi trâu, bò, dê... hoặc đầu tư trồng các loại cây phù hợp với khí hậu, thổ nhưỡng để canh tác mang lại hiệu quả kinh tế.
Bên cạnh đó, nhiều hộ tích cực tham gia các lớp tập huấn chuyển giao khoa học - kỹ thuật, áp dụng tiến bộ vào sản xuất để nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm. Nhờ đó, thu nhập của gia đình từng bước được cải thiện, đời sống ngày càng ổn định. Đáng chú ý, một số hộ sau vài năm đã đủ điều kiện đăng ký thoát nghèo, trở thành những điển hình tiêu biểu trong phong trào thi đua lao động sản xuất ở địa phương.
Chị Giàng Thị Sáng ở thôn Nậm Khắt, xã Púng Luông cho biết: "Có nhà mới, gia đình tôi cũng yên tâm làm ăn, nỗ lực để trả hết nợ và phấn đấu vươn lên".
Đối với những gia đình có con em trong độ tuổi đi học, mái nhà mới còn giúp tạo môi trường sống an toàn, lành mạnh. Con cái được học tập trong điều kiện tốt hơn, giảm nguy cơ bỏ học giữa chừng. Đây chính là yếu tố quan trọng góp phần cắt đứt “vòng luẩn quẩn” của đói nghèo truyền kiếp.
Một điểm đáng ghi nhận trong quá trình xóa nhà dột nát ở vùng cao là tinh thần tự lực của người dân. Ngoài nguồn hỗ trợ từ Nhà nước, nhiều hộ đã chủ động đóng góp thêm ngày công lao động, vật liệu sẵn có, cùng bà con trong thôn bản chung tay dựng nhà. Quá trình đó không chỉ giúp tiết kiệm chi phí mà còn tăng cường tình đoàn kết cộng đồng.
Chính việc trực tiếp tham gia xây dựng mái nhà của mình đã khiến người dân thêm trân trọng thành quả, ý thức rõ hơn trách nhiệm phải vươn lên, không trông chờ, ỷ lại vào sự hỗ trợ. Sau khi có nhà mới, nhiều hộ tích cực tham gia các mô hình sinh kế, các phong trào phát triển kinh tế do địa phương phát động, từng bước khẳng định vai trò chủ thể trong công cuộc giảm nghèo.
Chị Hờ Thị Dê - Phó Chủ tịch UBND xã Púng Luông cho biết: "Năm 2025 xã đã xóa được 125 nhà dột nát, di dời 11 nhà của người dân ra khỏi khu vực có nguy cơ sạt lở, lũ ống lũ quét. Với việc được làm nhà mới đã tạo động lực cho người dân vươn lên, đến nay đã có 66 hộ thoát nghèo".
Chương trình xóa nhà dột nát không chỉ giúp từng hộ gia đình ổn định chỗ ở mà còn mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội rõ nét. Diện mạo nông thôn vùng cao từng bước được cải thiện, đời sống vật chất, tinh thần của người dân được nâng lên; tỉ lệ hộ nghèo, cận nghèo giảm dần qua từng năm, chất lượng cuộc sống ngày càng được cải thiện.
Từ những mái nhà mới, niềm tin của người dân vào chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước được củng cố. Đây chính là nền tảng để các địa phương tiếp tục triển khai hiệu quả các chương trình mục tiêu quốc gia về giảm nghèo bền vững, xây dựng nông thôn mới, phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
