Petrolimex, Thalexim và Tổng công ty Dầu Việt Nam (PV Oil) cùng chủ động bán một số mặt hàng xăng dầu thấp hơn mức giá điều hành 300-350 đồng/lít, kg. Việc nhiều doanh nghiệp đầu mối lớn cùng giảm giá bán dưới mức điều hành, với mức giảm khác nhau, là diễn biến hiếm thấy trên thị trường xăng dầu.
Theo mức giá áp dụng từ ngày 15/10, xăng E10 RON 95-III có giá điều hành 27.020 đồng/lít, nhưng được Petrolimex bán với giá 26.720 đồng/lít, còn PV Oil bán 26.670 đồng/lít. Với xăng E5 RON 92, giá bán tương ứng tại hai doanh nghiệp là 26.670 đồng và 26.620 đồng/lít. Dầu diesel 0,05S-II cũng được bán thấp hơn mức điều hành 300-350 đồng/lít.
Petrolimex áp dụng mức giảm tối thiểu đến ngày 29/10 trên toàn hệ thống cửa hàng. Trong khi đó, PV Oil triển khai chương trình giảm giá từ 0h ngày 16/10 đến 15h ngày 22/10.
Diễn biến này đáng chú ý trong bối cảnh Bộ Công Thương đang lấy ý kiến dự thảo nghị định kinh doanh xăng dầu mới, với định hướng tăng quyền chủ động quyết định giá xăng dầu cho doanh nghiệp. Nếu được triển khai, cơ chế mới có thể tạo thêm dư địa để các doanh nghiệp cạnh tranh về giá, thay vì chủ yếu áp dụng mức giá điều hành chung như hiện nay.
Doanh nghiệp lớn giảm giá, mở đường cho cạnh tranh xăng dầu?
Trao đổi với phóng viên, TS Nguyễn Thường Lạng, Viện Thương mại và Kinh tế Quốc tế, trường Đại học Kinh tế Quốc dân (NEU) đánh giá việc các doanh nghiệp chủ động hạ giá bán so với giá điều hành của Bộ Công Thương - Tài chính là động thái tích cực, thể hiện nỗ lực chia sẻ chi phí với người tiêu dùng và trách nhiệm của doanh nghiệp đối với thị trường.
Theo ông, mức giảm 300-350 đồng/lít chưa lớn nếu so với đợt tăng giá trước đó, nhưng vẫn có ý nghĩa nhất định. Động thái này phát đi tín hiệu rằng giá xăng dầu có thể được điều chỉnh theo hướng giảm, qua đó hỗ trợ người dân, hộ kinh doanh và doanh nghiệp tiết kiệm một phần chi phí nhiên liệu.
"Việc giảm giá xăng dầu cũng có ý nghĩa trong bối cảnh Chính phủ đặt mục tiêu thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ở mức cao, đồng thời kiểm soát lạm phát. Xăng dầu là đầu vào của hoạt động vận tải, sản xuất và phân phối hàng hóa, nên biến động giá nhiên liệu có thể tác động đến chi phí của doanh nghiệp và mặt bằng giá cả", vị chuyên gia nhìn nhận.
Tuy nhiên, TS Nguyễn Thường Lạng lưu ý xu hướng giảm giá hiện nay chưa chắc kéo dài, bởi giá xăng dầu trong nước vẫn phụ thuộc đáng kể vào diễn biến thị trường thế giới và nguồn cung nhập khẩu. Nếu giá dầu thế giới tăng trở lại, giá bán trong nước vẫn có thể chịu áp lực đi lên.
Do đó, theo chuyên gia, cần ghi nhận nỗ lực giảm giá của doanh nghiệp nhưng chưa thể coi đây là dấu hiệu cho thấy giá xăng dầu sẽ duy trì xu hướng giảm trong thời gian tới.
Ông Bùi Ngọc Bảo, Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam, cho rằng Nhà nước quy định mức giá bán lẻ tối đa nhằm phục vụ mục tiêu điều hành kinh tế vĩ mô, còn doanh nghiệp chủ động bán thấp hơn mức này là phù hợp với cơ chế hiện hành. Theo ông, việc các doanh nghiệp lớn như Petrolimex và PV Oil giảm giá có thể tạo tín hiệu dẫn dắt thị trường.
Ông nhận định động thái này cũng gợi mở cách vận hành của thị trường xăng dầu trong tương lai, khi doanh nghiệp được trao thêm quyền chủ động quyết định giá bán.
"Khi đó, giá xăng dầu tại các cây xăng có sự chênh lệch, lên xuống khác nhau giữa các thương hiệu sẽ trở thành điều hoàn toàn bình thường, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào một mức giá chung do Nhà nước ban hành như trước đây", ông Bảo nói.
Cần minh bạch để cạnh tranh thực chất
Theo TS Nguyễn Thường Lạng, việc doanh nghiệp chủ động điều chỉnh giá bán cũng đặt ra yêu cầu lớn hơn về tính minh bạch trong kinh doanh xăng dầu. Khi doanh nghiệp được trao thêm quyền tự quyết giá, cơ quan quản lý cần có hệ thống dữ liệu đủ khả năng theo dõi các yếu tố hình thành giá, từ giá nhập khẩu, lượng hàng nhập, tồn kho đến chi phí kinh doanh và lợi nhuận của từng doanh nghiệp.
Các thông tin này cần được cập nhật, đối chiếu để phát hiện những biến động bất thường, thay vì chỉ dựa vào báo cáo do doanh nghiệp cung cấp.
Theo chuyên gia, minh bạch cả đầu vào lẫn đầu ra sẽ giúp cơ quan quản lý có căn cứ đánh giá mức giá bán có phù hợp với diễn biến chi phí và thị trường hay không. Đây cũng là cơ sở để hạn chế nguy cơ doanh nghiệp lợi dụng cơ chế tự quyết giá nhằm đưa ra mức giá bất hợp lý hoặc thao túng thị trường.
Bên cạnh hệ thống dữ liệu, ông Lạng đề xuất cần có sự phối hợp giữa cơ quan quản lý chuyên ngành, lực lượng quản lý thị trường và các tổ chức bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Việc tiếp nhận phản ánh của người mua cũng có thể bổ sung thông tin để cơ quan chức năng phát hiện những trường hợp giá bán hoặc hoạt động kinh doanh có dấu hiệu bất thường.
Một yêu cầu khác là bảo đảm nguồn dự trữ xăng dầu. Theo ông Lạng, khi thị trường vận hành linh hoạt hơn theo cơ chế giá, Nhà nước vẫn cần duy trì dự trữ để phục vụ an ninh năng lượng và ứng phó với biến động bất thường. Đồng thời, doanh nghiệp đầu mối cần có năng lực dự trữ phù hợp để tránh gián đoạn nguồn cung khi giá thế giới tăng mạnh.
Về dài hạn, TS Nguyễn Thường Lạng cho rằng việc đa dạng hóa nguồn cung và thúc đẩy chuyển dịch sang năng lượng sạch cũng có vai trò quan trọng. Khi nền kinh tế có thêm các nguồn năng lượng thay thế, mức độ phụ thuộc vào xăng dầu sẽ giảm, qua đó hạn chế tác động từ những cú sốc giá trên thị trường quốc tế.
Theo chuyên gia, hiệu quả của cơ chế mới không chỉ nằm ở việc doanh nghiệp được tự quyết giá bán, mà còn phụ thuộc vào mức độ chuẩn bị về dữ liệu, dự trữ, cơ chế giám sát và chế tài xử lý vi phạm. Nếu các điều kiện này được thiết lập đồng bộ, quyền chủ động về giá mới có thể góp phần thúc đẩy cạnh tranh và mang lại lợi ích thực chất cho người tiêu dùng.
Theo Nghị định 80/2023/NĐ-CP, giá xăng dầu được điều hành định kỳ vào thứ năm hằng tuần; cơ quan quản lý công bố mức giá bán lẻ tối đa làm căn cứ để doanh nghiệp quyết định giá bán.
Việc các doanh nghiệp đầu mối xăng dầu lớn như Petrolimex, Thalexim và PV Oil chủ động giảm giá cho thấy dư địa cạnh tranh về giá đã hiện hữu trong cơ chế hiện hành. Với cơ chế mới, thách thức đặt ra là làm sao để quyền tự quyết giá đi cùng minh bạch thông tin và giám sát hiệu quả, qua đó bảo đảm cạnh tranh mang lại lợi ích thực chất cho người tiêu dùng.
