Mỹ ngừng thu thuế theo IEEPA, áp mức bổ sung 10% tạo "khoảng đệm" để hàng Việt giảm chi phí, song rủi ro cạnh tranh dài hạn vẫn hiện hữu.
Từ 24/2, Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ dừng thu các mức thuế nhập khẩu theo Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA). Thay vào đó, hàng hóa vào Mỹ chịu thuế bổ sung 10% trong 150 ngày theo sắc lệnh ký hôm 20/2 của Tổng thống Trump.
Bà Lê Hằng, Phó tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), cho rằng việc Mỹ dừng thu thuế theo IEEPA giúp doanh nghiệp giảm áp lực chi phí và cải thiện vị thế đàm phán giá.
Bà Hằng phân tích khi thuế cao, đối tác mua thường yêu cầu doanh nghiệp Việt chia sẻ chi phí, khiến giá xuất khẩu giảm. Với mặt bằng thuế thấp hơn, doanh nghiệp có điều kiện thương lượng lại, qua đó bảo vệ biên lợi nhuận. "Thời hạn 150 ngày được xem là 'khoảng đệm' để doanh nghiệp chủ động ký các hợp đồng ổn định hơn", bà nói.
Theo tính toán của Global Trade Alert, nhiều nước được hưởng lợi khi Mỹ áp thuế nhập khẩu bổ sung 10%. Bởi thuế nhập khẩu hiệu dụng (mức trung bình thực tế hàng hóa phải chịu) giảm còn khoảng 11,6%, so với 15,3% trước phán quyết của tòa về thuế theo IEEPA. Với Việt Nam, mức thuế này giảm từ 21,6% xuống khoảng 16%.
Đánh giá việc thuế 10% duy trì trong 150 ngày, ông Trần Hoàng Sơn, Giám đốc Chiến lược thị trường VPBank Research, nói đây là "tín hiệu tích cực ngắn hạn", giúp tăng sức cạnh tranh so với các đối thủ chịu mức thuế cao hơn. Doanh nghiệp có thể tận dụng khoảng thời gian này ký thêm đơn hàng ngắn hạn với nhà nhập khẩu Mỹ.
Năm ngoái, xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ tăng 28,2%, đưa thặng dư thương mại đạt mức kỷ lục 133,9 tỷ USD. Chuyên gia từ VPBank Research dự báo việc giảm thuế tạm thời có thể duy trì hoặc đẩy mạnh đà tăng này trong quý I và II năm nay, đặc biệt nếu doanh nghiệp tranh thủ xuất khẩu để bù đắp chi phí trước đó.
Ngoài ra, việc các doanh nghiệp Mỹ có thể được hoàn lên tới 175 tỷ USD tiền thuế IEEPA mà chính phủ nước này đã thu, cũng mang lại lợi ích gián tiếp cho chuỗi cung ứng Việt Nam nếu nhà nhập khẩu giảm giá hoặc tăng lượng đặt hàng.
Dẫn dữ liệu năm 2025, ông Sơn dự báo nhóm điện tử, máy tính và linh kiện - lĩnh vực chiếm 39% kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ với 42 tỷ USD - được hưởng lợi lớn nhất. Thuế giảm giúp các tập đoàn như Samsung, Intel và Foxconn tại Việt Nam duy trì đà tăng trưởng mạnh, đồng thời thúc đẩy xu hướng "dồn đơn" từ nhà mua Mỹ.
Các nhóm máy móc, thiết bị hay dệt may cũng được hỗ trợ chi phí, cải thiện năng lực cạnh tranh với Trung Quốc và thu hút thêm đơn hàng từ nhiều thương hiệu lớn như Nike, Adidas. Ngành giày dép đạt khoảng 8,1 tỷ USD trong 11 tháng năm 2025, cũng ghi nhận lợi ích rõ rệt, giúp Việt Nam duy trì vị thế nguồn cung lớn.
Các mặt hàng nông sản (như cà phê), thủy sản... chịu tác động trực tiếp thấp hơn, nhưng nhìn chung vẫn hưởng lợi khi mặt bằng thuế giảm.
Dù vậy, thị trường vẫn khó đoán định, rủi ro thuế quan còn hiện hữu. "Nếu không có thỏa thuận mới sau 150 ngày, thuế có thể quay lại mức cao hơn qua các công cụ khác", ông Sơn nói.
Chủ tịch Viet Thang Jean Phạm Văn Việt cho biết sức mua tại Mỹ đang suy giảm, người tiêu dùng thắt chặt chi tiêu. Đến nay, doanh nghiệp dệt may chưa ghi nhận sự gia tăng đáng kể về đơn hàng do đối tác tiếp tục thận trọng.
Chưa kể, Mỹ cũng siết chặt quy định về nguồn gốc nguyên liệu (đặc biệt là bông), buộc doanh nghiệp phải minh bạch xuất xứ để tránh bị điều tra lẩn tránh thuế. Ở phân khúc thời trang, nếu Bangladesh, Indonesia hay Ấn Độ được hưởng ưu đãi thuế tốt hơn, Việt Nam sẽ chịu thêm áp lực cạnh tranh.
"Chính sách thuế chưa thể xem là đã chốt và doanh nghiệp vẫn cần theo dõi sát diễn biến để có kịch bản ứng phó", ông Việt lưu ý.
Với ngành thủy sản, khi thuế theo IEEPA được gỡ bỏ, các mức áp với hàng của Trung Quốc, Ấn Độ được giảm đáng kể. Bà Hằng cho rằng sự cạnh tranh của sản phẩm thủy sản Việt sang Mỹ, nhất là tôm, sẽ trực diện và thách thức hơn.
Để tận dụng hiệu quả "khoảng đệm" 150 ngày và bám sát mục tiêu xuất khẩu 550 tỷ USD năm nay, giới phân tích khuyến nghị doanh nghiệp cần đa dạng hóa thị trường, khai thác phân khúc ngách, giảm phụ thuộc vào Mỹ. Bên cạnh đó, họ cũng cần gia tăng hàm lượng chế biến sâu trong mỗi sản phẩm.
Đại diện VASEP cho rằng lợi thế của thủy sản xuất khẩu Việt Nam nằm ở công nghệ chế biến và năng lực sản xuất hàng giá trị gia tăng, trong khi Ecuador hay Ấn Độ chủ yếu mạnh về sản phẩm sơ chế, đông lạnh. Bà Hằng cho rằng việc nâng tỷ trọng sản phẩm chế biến sâu giúp các doanh nghiệp cải thiện biên lợi nhuận, giảm rủi ro từ các vụ kiện chống bán phá giá, cũng như tác động khi chính sách thay đổi đột ngột.
Với ngành gỗ, lãnh đạo Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP HCM (HAWA) kỳ vọng chuỗi cung ứng minh bạch được xây dựng thập kỷ qua sẽ giúp doanh nghiệp gỗ duy trì năng lực cạnh tranh sòng phẳng. Dù vậy, mục tiêu tiến tới mốc 20 tỷ USD xuất khẩu gỗ năm nay vẫn phụ thuộc nhiều vào tín hiệu đơn hàng trong quý I.
