Tại thôn Láo Vàng Chải, xã Cốc San, gia đình anh Lò Láo Tả là một trong những trường hợp được rà soát trong đợt này. Trước đây, gia đình anh thuộc diện hộ cận nghèo. Qua đánh giá theo các tiêu chí của chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2026 - 2030, gia đình anh được xác định thuộc diện hộ nghèo.
Khó khăn lớn nhất hiện nay là căn nhà của gia đình đã xuống cấp, trong khi việc làm và nguồn thu chưa ổn định. Với anh Tả, mong mỏi trước mắt là có một chỗ ở bảo đảm hơn, đồng thời được hỗ trợ về việc làm để từng bước cải thiện thu nhập, ổn định cuộc sống lâu dài.
Láo Vàng Chải là địa bàn còn nhiều khó khăn của xã Cốc San, với gần 70% số hộ thuộc diện nghèo và cận nghèo. Vì vậy, việc rà soát không thể chỉ căn cứ vào danh sách của những năm trước. Cán bộ phải đến từng hộ, nắm bắt thực tế về nguồn thu nhập, việc làm, số người phụ thuộc, tình trạng nhà ở cũng như khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản.
Anh Lý Láo Tả - Trưởng ban Công tác Mặt trận thôn Láo Vàng Chải cho biết: “Mỗi hộ có một hoàn cảnh khác nhau. Có gia đình khó khăn về nhà ở, có hộ thiếu việc làm, thiếu đất sản xuất hoặc có nhiều người phụ thuộc. Vì vậy, chúng tôi phải xuống tận nhà, trao đổi với người dân, đối chiếu từng tiêu chí để đánh giá cho sát. Làm kỹ ngay từ cơ sở thì mới bảo đảm không bỏ sót hộ khó khăn và chính sách sau này cũng đến đúng người”.
Thực tế tại Cốc San cho thấy, xác định hộ nghèo mới chỉ là bước khởi đầu. Quan trọng hơn là phải chỉ ra được mỗi gia đình đang thiếu gì, khó khăn ở đâu và cần được hỗ trợ bằng cách nào.
Năm 2025, xã còn 138 hộ nghèo và 118 hộ cận nghèo. Dù số hộ nghèo đã giảm, đời sống người dân từng bước được nâng lên, song thu nhập của nhiều gia đình vẫn phụ thuộc chủ yếu vào sản xuất nông nghiệp, khả năng tích lũy thấp. Chỉ một đợt ốm đau, mất việc hoặc rủi ro trong sản xuất cũng có thể khiến cuộc sống của các hộ rơi vào hoàn cảnh khó khăn.
Theo ông Hoàng Thanh Tùng - Phó Trưởng Phòng Kinh tế, UBND xã Cốc San, kết quả rà soát chỉ thực sự có ý nghĩa khi xác định được nguyên nhân nghèo của từng hộ. Có gia đình thiếu việc làm, có hộ thiếu vốn sản xuất, có trường hợp gặp khó khăn do sức khỏe hoặc những nguyên nhân bất khả kháng. Khi nhận diện đúng nguyên nhân, địa phương mới có thể lựa chọn chính sách hỗ trợ phù hợp, tránh tình trạng hỗ trợ dàn trải, thiếu trọng tâm.
Cùng với việc rà soát sát thực tế, công khai kết quả là một khâu quan trọng nhằm kiểm tra lại tính chính xác, hạn chế tình trạng bỏ sót hộ khó khăn hoặc bình xét chưa sát.
Tại thôn Phú Long, xã Bảo Thắng, danh sách và số điểm của các hộ sau rà soát được niêm yết tại nhà văn hóa. Sau đó, thôn tổ chức họp dân để cùng bình xét những trường hợp thuộc diện nghèo, cận nghèo. Những trường hợp còn có ý kiến khác nhau tiếp tục được xem xét, đối chiếu trước khi thống nhất.
Bà Vũ Thị Sa - Trưởng thôn Phú Long cho biết: “Việc công khai ngay từ đầu vừa giúp bảo đảm quyền lợi cho những gia đình thực sự khó khăn, vừa hạn chế thắc mắc trong cộng đồng. Khi người dân được biết, được tham gia góp ý và giám sát, kết quả bình xét cũng khách quan hơn và tạo được sự đồng thuận”.
Thực tế ở các địa phương cho thấy, ranh giới giữa hộ nghèo, hộ cận nghèo và hộ mới thoát nghèo đôi khi còn mong manh. Một biến động về việc làm, sức khỏe hay sản xuất có thể khiến đời sống của một gia đình thay đổi trong thời gian ngắn. Bởi vậy, rà soát hộ nghèo không chỉ dừng lại ở những con số thống kê mà phải phản ánh đúng những thay đổi trong đời sống người dân.
Năm 2025, xã Bát Xát có gần 6.500 hộ, trong đó hộ nghèo chiếm 6,56%, hộ cận nghèo chiếm 8,6%. Qua rà soát, địa phương xác định một số nguyên nhân nghèo chủ yếu là thiếu đất sản xuất, thiếu vốn, thiếu kỹ năng sản xuất, chăn nuôi; một số gia đình đông con, có nhiều người phụ thuộc, thiếu lao động chính hoặc thuộc diện neo đơn.
Theo ông Ngô Hoàng Sơn - Phó Chủ tịch UBND xã Bát Xát, hoàn cảnh của các hộ nghèo không giống nhau nên cách hỗ trợ cũng không thể giống nhau. Những hộ còn sức lao động có thể cần vốn, học nghề hoặc cơ hội việc làm; trong khi những hộ neo đơn, có người già yếu hoặc không còn khả năng lao động lại cần chính sách an sinh lâu dài. Rà soát càng sát thực tế, địa phương càng có cơ sở xác định thứ tự ưu tiên, sử dụng nguồn lực đúng chỗ, thay vì hỗ trợ dàn trải.
Từ kết quả rà soát, xã Bát Xát đã triển khai nhiều chương trình hỗ trợ người nghèo. Từ đầu năm đến nay, địa phương đã giải quyết, tạo việc làm cho 312 lao động, trong đó có 268 lao động là người dân tộc thiểu số; 9 người đi làm việc tại Đài Loan, Nhật Bản và Hàn Quốc theo hợp đồng. Tỷ lệ lao động qua đào tạo của xã đạt trên 83%.
Cùng với giải quyết việc làm, hỗ trợ nhà ở tiếp tục là một trong những nhu cầu lớn của người dân trên địa bàn. Xã đã hỗ trợ 6 hộ nghèo, cận nghèo xóa nhà tạm, nhà dột nát. Tuy nhiên, hiện vẫn còn 111 hộ đang sống trong những căn nhà chưa bảo đảm tiêu chí “3 cứng”, trong đó có 82 hộ thuộc diện nghèo, cận nghèo. Đây là vấn đề địa phương xác định tiếp tục ưu tiên giải quyết trong thời gian tới.
Theo kết quả rà soát theo chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2021 - 2025, toàn tỉnh Lào Cai còn gần 23.000 hộ nghèo và gần 25.000 hộ cận nghèo, phần lớn tập trung tại các xã vùng cao, biên giới, nơi điều kiện sản xuất, việc làm và khả năng tiếp cận một số dịch vụ xã hội cơ bản còn hạn chế. Ông Nguyễn Ngọc Linh - Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh cho rằng, cùng với tuyên truyền để người dân hiểu rõ các tiêu chí, MTTQ và các tổ chức đoàn thể cần tham gia giám sát ngay từ cơ sở. Việc rà soát phải bảo đảm công khai, khách quan, không bỏ sót người thực sự khó khăn và cũng không để chính sách đi sai đối tượng.
“Rà soát hộ nghèo phải đi vào thực chất. Quan trọng là qua rà soát phải thấy được từng hộ đang khó ở đâu, cần gì, từ đó có giải pháp hỗ trợ phù hợp. Khi người dân được tham gia, được giám sát và kết quả phản ánh đúng thực tế thì các nguồn lực giảm nghèo mới được sử dụng đúng chỗ, đúng đối tượng và phát huy hiệu quả”, ông Nguyễn Ngọc Linh nhấn mạnh.
Rà soát đúng, nhận diện đúng nguyên nhân nghèo là tiền đề để triển khai chính sách đúng và trúng. Với sự tham gia của cả hệ thống chính trị, đặc biệt là vai trò giám sát, tuyên truyền của MTTQ, các tổ chức đoàn thể và lực lượng ở cơ sở, kết quả rà soát sẽ là cơ sở quan trọng để các nguồn lực hỗ trợ được phân bổ đúng nơi, đúng người, đúng nhu cầu, góp phần thực hiện mục tiêu giảm nghèo bền vững.
