Cột sống Gen Z: Hệ lụy từ thói quen ngồi lâu

Nếu như trước đây, các bệnh lý liên quan đến đau lưng, đau xương cụt hay lệch cột sống thường được xem là "đặc quyền" của người trung niên và cao tuổi, thì nay, bức tranh ấy đang đảo chiều rõ rệt.

Ngày càng nhiều người trẻ, đặc biệt là Gen Z, phải tìm đến phòng khám vì những cơn đau âm ỉ, kéo dài ở vùng cột sống.

"Bệnh nghề nghiệp" của thời đại số

Trong nhóm người trẻ gặp vấn đề về cột sống, không ít trường hợp ban đầu chỉ xuất hiện những cơn đau mỏi thoáng qua nhưng dần trở nên dai dẳng.

Anh Chu Đình Phong (26 tuổi, nhân viên thiết kế tại TPHCM) cho biết, anh thường xuyên ngồi làm việc trước máy tính hơn 8 giờ mỗi ngày.

Sau một thời gian, anh bắt đầu xuất hiện cảm giác đau âm ỉ vùng thắt lưng, sau đó lan xuống xương cụt, đặc biệt đau rõ khi ngồi lâu hoặc đứng lên ngồi xuống.

Không thể để nỗi đau dai dẳng, anh Phong quyết định đi khám, kết quả ghi nhận trục cột sống và xương cụt có dấu hiệu lệch nhẹ do tư thế ngồi sai kéo dài.

Tương tự, Nguyễn Lan Phương (22 tuổi, sinh viên năm cuối Trường Đại học Công nghệ TPHCM) từng chủ quan với các biểu hiện đau lưng kéo dài trong quá trình học tập và làm đồ án.

"Việc ngồi liên tục nhiều giờ, ít vận động khiến em thường xuyên cảm thấy đau vùng thắt lưng, khó chịu khi ngồi lái xe trên đường", Phương nói.

Cảnh báo sớm để bảo vệ cột sống

Theo bác sĩ Y học Cổ truyền Phạm Thành Minh - Trưởng bộ phận đào tạo Hệ thống Sỏi Spa Trị Liệu, tỉ lệ người trẻ đến thăm khám vì các vấn đề cột sống hiện chiếm tới 60 - 70%.

"Đây thực sự là một con số đáng báo động. Tôi thường gọi vui đây là bệnh nghề nghiệp của thời đại số", bác sĩ Minh chia sẻ.

Đối tượng gặp vấn đề chủ yếu là người làm việc văn phòng, sinh viên, người lao động trong các ngành thiết kế, công nghệ thông tin - những nhóm phải ngồi trước máy tính nhiều giờ liền mỗi ngày.

Thói quen ngồi lâu, ít vận động, cộng với tư thế sai như ngồi trượt mông, vắt chéo chân… đang âm thầm bào mòn sức khỏe cột sống của người trẻ.

Dưới góc nhìn kết hợp giữa y học hiện đại và y học cổ truyền, bác sĩ Minh cho biết, việc ngồi lâu khiến khí huyết vùng chậu và cột sống thắt lưng bị ứ trệ.

Đông y có câu "Thông bất thống, thống bất thông", khí huyết không lưu thông sẽ sinh đau.

Việc ngồi lì một chỗ hàng giờ liền khiến khí huyết vùng chậu và cột sống thắt lưng bị ngưng trệ, khi cơ thể rơi vào trạng thái "nước tù", gân cốt không được nuôi dưỡng đầy đủ, dẫn đến đau mỏi, tê bì kéo dài.

Bên cạnh đó, áp lực lên đĩa đệm cột sống khi ngồi, đặc biệt là ngồi sai tư thế như ngồi trượt mông, vắt chéo chân, có thể tăng gấp 1,5 - 2 lần so với khi đứng.

"Xương cụt vốn dĩ không được thiết kế để chịu toàn bộ trọng lượng cơ thể trong thời gian dài, dẫn đến viêm và đau nhức vùng mông", bác sĩ Minh giải thích.

Không chỉ vậy, việc ít vận động còn khiến cơ bắp suy yếu, không đủ sức nâng đỡ cột sống. Theo quan niệm y học cổ truyền, "ngồi lâu hại cơ nhục", khi cơ yếu, các đốt sống dễ bị trượt hoặc sai lệch cấu trúc, làm gia tăng nguy cơ tổn thương lâu dài.

Theo bác sĩ Phạm Thành Minh, cơ thể luôn phát ra những tín hiệu kêu cứu khi cột sống gặp vấn đề, nhưng nhiều người trẻ thường chủ quan, bỏ qua các dấu hiệu ban đầu.

Những biểu hiện phổ biến có thể kể đến như đau mỏi thắt lưng, cổ vai gáy ngay sau khi ngủ dậy hoặc chỉ sau 1 - 2 giờ ngồi làm việc.

Đau vùng xương cụt cũng là triệu chứng thường gặp, với cảm giác đau nhói hoặc ê ẩm sâu khi ngồi trên ghế cứng, hoặc đau thốn khi chuyển từ tư thế ngồi sang đứng.

Ngoài ra, sự thay đổi dáng đi, hình thể như lệch vai, lệch hông, gấu quần hai bên không đều, hay tình trạng tê bì tay chân cũng là những dấu hiệu cho thấy cột sống và hệ thần kinh đang bị ảnh hưởng.

Bác sĩ Minh cho hay, nguy hiểm nhất không phải là những cơn đau cấp tính buộc bệnh nhân phải đi bệnh viện ngay, mà là sự mất đường cong sinh lý cột sống và thoái hóa sớm âm thầm.

Nếu không được phát hiện và điều chỉnh kịp thời, người trẻ có thể đối mặt với nguy cơ thoát vị đĩa đệm ngay từ độ tuổi 20 - 30, đây là giai đoạn sung sức nhất của lao động.

Nghiêm trọng hơn, sự lệch trục cột sống kéo dài còn ảnh hưởng đến chức năng các tạng phủ do dây thần kinh bị chèn ép, gây ra nhiều rối loạn như tiêu hóa kém, trào ngược, đau bụng kinh dữ dội hoặc suy giảm chức năng sinh lý.

Mách "mẹo" chữa bệnh

Từ thực tế điều trị, bác sĩ Phạm Thành Minh nhấn mạnh quan điểm dưỡng sinh để phòng bệnh và khuyến nghị người trẻ áp dụng năm nguyên tắc để bảo vệ cột sống.

Trước hết là nguyên tắc "động trong tĩnh". Người trẻ không nên ngồi liên tục quá 45 - 60 phút. Việc đứng dậy, vươn vai, đi lại nhẹ nhàng giúp khơi thông khí huyết, giảm áp lực lên cột sống.

"Hãy hình dung cột sống như một dòng sông, nước chảy thì trong, nước đọng thì sinh rêu rác bệnh tật", bác sĩ Minh ví von.

Bên cạnh đó, cần chú ý giữ ấm vùng thắt lưng và cổ gáy - nơi dương khí hội tụ nhưng rất dễ bị hàn khí xâm nhập, đặc biệt khi ngồi điều hòa lạnh.

Thói quen mặc áo hở eo, hở cổ trong môi trường lạnh có thể gây co cứng cơ cấp tính. Chườm ấm vùng thắt lưng bằng túi thảo dược trước khi ngủ là một giải pháp đơn giản, hiệu quả.

Việc điều chỉnh tư thế ngồi cũng đóng vai trò quan trọng. Trục cơ thể lý tưởng khi ngồi là tai, vai và hông nằm trên một đường thẳng, theo bác sĩ Minh.

Hạn chế tối đa thói quen vắt chéo chân hay ngồi xổm gập bụng, bởi những tư thế này dễ gây lệch xương chậu và đảo lộn trục khớp háng.

Về dinh dưỡng, y học cổ truyền quan niệm "thận chủ cốt tủy", do đó cần bồi bổ từ gốc để xương chắc khỏe. Các thực phẩm màu đen như đậu đen, mè đen, óc chó, mộc nhĩ hay nước hầm xương được khuyến khích đưa vào bữa ăn hằng ngày.

Cuối cùng, bên cạnh các hình thức vận động hiện đại như gym hay cardio, BS Minh cho rằng những bộ môn dưỡng sinh như yoga, bát đoạn cẩm hay thái cực quyền rất phù hợp với người trẻ.

Những bài tập này giúp điều hòa hơi thở, tăng độ dẻo dai của cột sống và cân bằng lại cấu trúc cơ thể sau một ngày làm việc căng thẳng.