Theo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Quốc ca được sử dụng thường xuyên, rộng rãi trong đời sống chính trị, văn hóa, xã hội của đất nước, trong các nghi lễ nhà nước, hoạt động đối ngoại, quốc phòng, an ninh, giáo dục, văn hóa, nghệ thuật, thể dục, thể thao và nhiều sự kiện quan trọng khác. Nhìn chung, việc sử dụng Quốc ca đã được các cơ quan, tổ chức, đơn vị và Nhân dân thực hiện nghiêm túc, trang trọng, góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, bồi đắp tinh thần dân tộc, ý thức trách nhiệm công dân và niềm tự hào quốc gia.
Tuy nhiên, qua thực tiễn tổ chức thực hiện cho thấy việc sử dụng Quốc ca vẫn còn một số hạn chế, bất cập. Các bản Quốc ca, Quốc thiều được khai thác, sử dụng trong thực tiễn chưa thật sự thống nhất; còn có sự khác nhau về hòa âm, phối khí, tốc độ, trường độ, chất lượng âm thanh và cách thức thể hiện.
Cùng với đó, sự phát triển nhanh của môi trường mạng, nền tảng số, truyền thông đa phương tiện và trí tuệ nhân tạo làm phát sinh nhiều phương thức sử dụng Quốc ca mới. Việc đăng tải, chia sẻ, cắt ghép, chuyển đổi định dạng, thay đổi tốc độ, cao độ, phối khí hoặc lồng ghép Quốc ca trong các sản phẩm số có thể làm sai lệch, biến dạng hoặc ảnh hưởng đến tính trang nghiêm, giá trị biểu tượng của Quốc ca.
Từ thực tiễn nêu trên, việc ban hành Nghị định quy định về việc sử dụng Quốc ca nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là cần thiết nhằm tạo cơ sở pháp lý thống nhất, đồng bộ về việc sử dụng, bảo vệ và phát huy giá trị Quốc ca nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Đồng thời, chuẩn hóa các trường hợp, hình thức thể hiện, nghi thức hát Quốc ca và việc sử dụng Quốc thiều; bảo đảm tính trang nghiêm, chính xác, thống nhất trong tổ chức thực hiện. Bảo đảm quyền tiếp cận, phổ biến, sử dụng Quốc ca hợp pháp; tăng cường bảo vệ tính toàn vẹn, giá trị lịch sử, chính trị, văn hóa và ý nghĩa thiêng liêng của Quốc ca.
Đáp ứng yêu cầu quản lý trong bối cảnh chuyển đổi số, truyền thông đa nền tảng, trí tuệ nhân tạo và hội nhập quốc tế; xác định rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.
Dự thảo Nghị định tập trung quy định các nhóm nội dung chính sau:
1- Nhóm quy định chung về Quốc ca
Dự thảo Nghị định quy định về khái niệm Quốc ca, Quốc thiều, bản hòa âm, phối khí chính thức, bản ghi âm chính thức và nghi thức hát Quốc ca; xác lập các nguyên tắc sử dụng nhằm bảo đảm đúng nhạc, đúng lời, trang nghiêm, thống nhất, phù hợp với tính chất của nghi lễ, sự kiện, hoạt động; đồng thời quy định các hành vi bị nghiêm cấm trong sử dụng Quốc ca.
2- Nhóm quy định về bản hòa âm, phối khí chính thức, bản ghi âm chính thức và hình thức thể hiện Quốc ca
Quy định việc xây dựng, thẩm định, công bố, cung cấp và sử dụng thống nhất bản hòa âm, phối khí chính thức, bản ghi âm chính thức của Quốc ca, Quốc thiều; cho phép cơ quan, tổ chức, cá nhân khai thác, sử dụng miễn phí các bản chính thức.
Đồng thời quy định các hình thức thể hiện Quốc ca và yêu cầu đối với trường hợp hát trực tiếp, biểu diễn bằng nhạc cụ hoặc sử dụng hình thức thể hiện khác.
3- Nhóm quy định về các trường hợp và nghi thức sử dụng Quốc ca, Quốc thiều
Dự thảo Nghị định quy định các trường hợp thực hiện nghi thức hát Quốc ca; tư thế, thái độ và yêu cầu đối với người tham dự; cách thức thực hiện trong một số trường hợp đặc thù; các trường hợp sử dụng Quốc thiều và nguyên tắc sử dụng trong hoạt động đối ngoại, quốc phòng, an ninh, thể dục, thể thao và các nghi lễ có liên quan.
Đồng thời, dự thảo phân biệt giữa trường hợp bắt buộc thực hiện nghi thức hát Quốc ca với các trường hợp sử dụng Quốc ca khác nhằm bảo đảm vừa thống nhất về nghi thức, vừa phù hợp với tính chất của từng hoạt động.
4- Nhóm quy định về phạm vi sử dụng và các trường hợp không được sử dụng Quốc ca
Quy định cơ quan, tổ chức, cá nhân được sử dụng Quốc ca trong các sự kiện, hoạt động khác phù hợp với tính chất trang trọng và nguyên tắc của Nghị định; đồng thời xác định cụ thể các trường hợp không được sử dụng Quốc ca như quảng cáo thương mại, làm nhạc chuông hoặc nhạc nền thường xuyên tại cơ sở kinh doanh, hoạt động vui chơi, giải trí không phù hợp, tang lễ cá nhân, sử dụng làm dấu hiệu phân biệt hàng hóa, dịch vụ hoặc các hình thức làm sai lệch, xúc phạm, làm mất sự trang nghiêm của Quốc ca.
5- Nhóm quy định về sử dụng Quốc ca trên môi trường mạng, nền tảng số và trong sản phẩm truyền thông
Dự thảo Nghị định quy định quyền đăng tải, lưu trữ, chia sẻ, khai thác và phổ biến Quốc ca trên môi trường mạng, nền tảng số và phương tiện truyền thông theo quy định của pháp luật; yêu cầu bảo đảm tính chính xác, toàn vẹn, sự trang nghiêm của Quốc ca; ngăn ngừa việc sử dụng công nghệ, trí tuệ nhân tạo để xuyên tạc, làm biến dạng, giả mạo bản chính thức hoặc gây nhầm lẫn; đồng thời quy định trách nhiệm phối hợp xử lý nội dung vi phạm và bảo đảm việc phổ biến, sử dụng Quốc ca hợp pháp không bị cản trở.
6- Nhóm quy định về bảo vệ, phát huy giá trị và cơ sở dữ liệu số quốc gia về Quốc ca
Quy định việc bảo vệ giá trị lịch sử, chính trị, văn hóa và sự tôn nghiêm của Quốc ca; tuyên truyền, phổ biến, giáo dục về lịch sử, ý nghĩa và việc sử dụng Quốc ca; xây dựng, quản lý, khai thác cơ sở dữ liệu số quốc gia về Quốc ca để cung cấp thống nhất các bản chính thức, tài liệu hướng dẫn và thông tin phục vụ nhu cầu sử dụng, giáo dục, nghiên cứu và quảng bá.
7- Nhóm quy định về trách nhiệm quản lý và tổ chức thực hiện
Dự thảo Nghị định quy định trách nhiệm của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch với vai trò cơ quan đầu mối quản lý nhà nước; trách nhiệm của Bộ Ngoại giao, Bộ Quốc phòng, Bộ Công an và các bộ, cơ quan có liên quan; trách nhiệm của Ủy ban nhân dân các cấp, cơ quan, tổ chức và cá nhân trong sử dụng, bảo vệ và phát huy giá trị Quốc ca; đồng thời quy định việc kiểm tra, phát hiện và xử lý hành vi vi phạm theo quy định của pháp luật.
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đang lấy ý kiến đối với dự thảo Nghị định trên Cổng TTĐT của Bộ.
