Tháng 6 hằng năm là Tháng cao điểm dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con nhằm đẩy mạnh hơn nữa công tác truyền thông và cung cấp các dịch vụ dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con. Năm 2025, Tháng cao điểm có chủ đề: “Hướng tới loại trừ lây truyền HIV, viêm gan B và giang mai từ mẹ sang con vào năm 2030”.
HIV là bệnh do virus HIV gây ra, có thể lây qua quan hệ tình dục, tiêm chích ma túy hoặc dùng chung kim tiêm, tiếp xúc với máu bị nhiễm bệnh hoặc từ mẹ sang con trong khi mang thai, sinh con hoặc cho con bú. Hiện nay, ngành y tế triển khai nhiều biện pháp can thiệp phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con, như tư vấn, xét nghiệm HIV tự nguyện cho phụ nữ mang thai, điều trị phòng lây truyền cho phụ nữ mang thai nhiễm HIV và trẻ sinh ra từ họ bằng thuốc kháng HIV (ARV); tư vấn, hỗ trợ nuôi dưỡng phù hợp cho trẻ sinh ra từ mẹ nhiễm HIV; chuyển tiếp những phụ nữ nhiễm HIV và con của họ sau sinh tới các cơ sở điều trị HIV/AIDS để được quản lý, chăm sóc và điều trị phù hợp, lâu dài.
Bên cạnh đó, trung tâm y tế các huyện, thị xã, thành phố và các trạm y tế xã, phường đều thực hiện tư vấn cho phụ nữ mang thai xét nghiệm HIV; các bệnh viện đa khoa, phòng khám đều thực hiện kỹ thuật xét nghiệm HIV; cung ứng đầy đủ thuốc dự phòng lây truyền HIV cho phụ nữ mang thai nhiễm HIV và trẻ sinh ra từ mẹ nhiễm HIV...
Hưởng ứng Tháng cao điểm dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con, các đơn vị y tế đã đẩy mạnh công tác truyền thông, tuyên truyền trong cộng đồng nhằm nâng cao nhận thức của người dân về lợi ích của việc tiếp cận sớm các dịch vụ xét nghiệm HIV, viêm gan B và giang mai, dự phòng, chăm sóc, điều trị lây truyền HIV từ mẹ sang con, đồng thời tư vấn cho phụ nữ mang thai và phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ thực hiện xét nghiệm HIV...
Theo số liệu từ Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh, trong 6 tháng đầu năm 2025, số phụ nữ mang thai được tư vấn và xét nghiệm HIV là 4.041 người, trong đó, số phụ nữ mang thai phát hiện nhiễm HIV là 3 người. Nhờ hiệu quả của điều trị dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con bằng thuốc kháng HIV ngay sau sinh theo quy định của Bộ Y tế, 11 trẻ sinh ra từ bà mẹ nhiễm HIV (bao gồm cả mẹ mang thai mới phát hiện nhiễm HIV và bà mẹ nhiễm HIV mang thai) đều được sinh ra khỏe mạnh, không lây nhiễm HIV.
Bác sỹ Nguyễn Thị Hồng Thương, Trưởng Khoa Truyền nhiễm, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Lào Cai cho biết: Lây truyền HIV từ mẹ sang con là 1 trong 3 con đường chính lây nhiễm HIV, với tỷ lệ nguy cơ lây từ mẹ sang con là 15 - 45%. Tuy nhiên, nếu bà mẹ được chẩn đoán sớm và điều trị hiệu quả thì tỷ lệ lây truyền từ mẹ sang con chỉ còn 2 - 6%, thậm chí là 0%. Do đó, điều trị dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con là giải pháp quan trọng góp phần giảm tỷ lệ trẻ sinh ra bị lây nhiễm HIV từ mẹ. Điều này mang lại cơ hội cho trẻ em được sống khỏe mạnh và phát triển bình thường. Hiện nay, việc điều trị ARV dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con đạt được nhiều tiến bộ, trong đó TLD là loại thuốc phối hợp, thành phần gồm tenofovir, lamivudine, dolutegravir. Khi dùng thuốc, tải lượng virus có thể giảm xuống dưới ngưỡng phát hiện sau 3 - 4 tuần.
Bác sỹ Hồng Thương cho biết thêm: Đối với những người mẹ đã nhiễm HIV cần phải điều trị ARV sớm, dùng thuốc ARV ít nhất đủ 3 - 4 tuần và tuân thủ điều trị tốt, đồng thời nên được tư vấn bác sĩ chuyên khoa về thời điểm mang thai. Trong khi mang thai, người mẹ cần thực hiện khám thai định kỳ ở cơ sở y tế để được tư vấn, hướng dẫn về chăm sóc thai sản, chọn nơi sinh phù hợp, đặc biệt là cần phải tuân thủ điều trị... nhằm tối đa khả năng lây truyền HIV cho con. Sau khi sinh, người mẹ nhiễm HIV cũng cần đến cơ sở điều trị HIV/AIDS để được tiếp tục theo dõi sức khỏe và điều trị ARV. Trẻ em ngay sau sinh (trong vòng 24 giờ) cần được uống thuốc ARV theo chỉ dẫn của bác sĩ để dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con. HIV có thể lây từ mẹ sang con do HIV có trong sữa mẹ hoặc máu, dịch tiết từ các vết nứt ở núm vú người mẹ, vì vậy nên cho con ăn sữa công thức có thể giảm nguy cơ lây truyền từ mẹ sang con qua sữa mẹ...
Việc dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con vẫn còn không ít rào cản, như tâm lý e ngại đi xét nghiệm, lo sợ bị kỳ thị và thiếu hiểu biết về các phương pháp dự phòng. Do đó, công tác tuyên truyền cần được các địa phương tiếp tục đẩy mạnh hơn nữa. Mỗi người dân hãy hiểu đúng, chủ động thực hiện các biện pháp dự phòng để phụ nữ có hành trình làm mẹ an toàn, không kỳ thị, phân biệt, hướng tới thế hệ trẻ em không bị ảnh hưởng bởi HIV...
