Những năm gần đây, nhận thức của người dân xã Trịnh Tường về thực hiện chính sách dân số - KHHGĐ ngày càng được cải thiện, chất lượng dân số ngày càng được nâng lên ở nhiều mặt về thể chất, tuổi thọ, sức khỏe sinh sản.
Gắn bó với công tác dân số trên địa bàn được gần 15 năm nay, chị Tăng Thị Luân, cán bộ chuyên trách dân số thuộc Trạm Y tế xã Trịnh Tường luôn nhiệt tình, trách nhiệm với công việc được giao. Chị Luân cho biết, Trịnh Tường là xã khó khăn của tỉnh với 27 thôn, trong đó 20 thôn đặc biệt khó khăn và tỷ lệ hộ đồng bào dân tộc thiểu số chiếm trên 78%. Do địa bàn rộng, địa hình núi cao, dân cư sống rải rác, tập quán sinh hoạt lạc hậu nên người dân địa phương chưa ý thức được việc tự chăm sóc sức khỏe bản thân, còn sinh nhiều con và chưa biết áp dụng các biện pháp tránh thai hiện đại...
Để làm tốt công tác dân số - KHHGĐ, chị Luân cùng với các CTV đã xây dựng kế hoạch hoạt động phù hợp với từng thôn; xuống cơ sở tư vấn trực tiếp tại các gia đình, phát tờ rơi và hướng dẫn người dân các biện pháp phòng, tránh thai, tư vấn cho các cặp vợ chồng lựa chọn biện pháp tránh thai phù hợp, vận động những cặp vợ chồng có 2 con tự nguyện tham gia đình sản.
Từ đầu năm đến nay, Ban Dân số xã đã tổ chức 2 đợt chiến dịch lồng ghép về tăng cường công tác dân số - KHHGĐ, đã tư vấn cho 180 lượt chị em thực hiện các biện pháp tránh thai, khám thai; tiêm phòng định kỳ cho trên 200 lượt chị em; vận động 5 trường hợp tự nguyện tham gia đăng ký đình sản. Với những nỗ lực đó, Trịnh Tường từ một xã luôn có tỷ lệ sinh con thứ 3 trở lên cao (5 - 6 trường hợp sinh con thứ 3 trở lên/năm), đến nay, nhờ làm tốt công tác tuyên truyền, vận động, số cặp vợ chồng sinh con thứ 3, thứ 4 giảm đáng kể (còn 1 - 2 trường hợp/năm); nhiều thôn 5 năm liền không có trường hợp sinh con thứ 3.
Tương tự, làm CTV dân số ở thôn Na Mạ 1, xã Bản Lầu hơn 25 năm nay, chị Lục Kim Phương đã trở thành gương mặt thân thuộc của mỗi hộ gia đình trong thôn. Chị Phương cho biết, thôn Na Mạ 1 có trên 70% đồng bào dân tộc thiếu số. Những ngày đầu làm công tác dân số, chị gặp không ít khó khăn và những trường hợp dở khóc, dở cười. Đến các hộ tuyên truyền, có gia đình vui vẻ tiếp chuyện nhưng cũng không ít gia đình có thái độ khó chịu bởi phần lớn người dân vẫn còn nặng nề với quan điểm trời sinh voi, sinh cỏ, sinh đông con cho vui cửa vui nhà, những hộ gia đình sinh con một bề thì muốn sinh thêm con mong “có nếp có tẻ”, có con trai nối dõi tông đường...
Không nản lòng trước những thách thức đó, chị Phương đến từng nhà, gặp từng người, tìm hiểu hoàn cảnh của từng gia đình và vận dụng tất cả những kinh nghiệm, kiến thức mình có để tuyên truyền cho người dân kể cả những khi lên nương, khi họp thôn. Mưa dầm thấm sâu, dần dần các cặp vợ chồng cũng hiểu được những hệ lụy của việc sinh nhiều con, những lợi ích do KHHGĐ mang lại. Nhận thức thay đổi dẫn đến hành vi thay đổi, từ một thôn có tỷ lệ sinh cao, nhiều hộ sinh từ 5 đến 6 con, nay số hộ sinh nhiều con đã giảm đáng kể. Đặc biệt, đến năm 2025, thôn Na Mạ 1 được tặng Giấy khen với thành tích nhiều năm liền không có trường hợp sinh con thứ 3.
Toàn tỉnh hiện có 307 cán bộ chuyên trách dân số ở cơ sở; 2.166 CTV dân số thôn, bản và 336 CTV dân số ở tổ dân phố. Hiện nay, phụ cấp của đội ngũ này tại các xã khu vực II và các thôn đặc biệt khó khăn thuộc các xã khu vực II, khu vực I được hỗ trợ 200.000 đồng/tháng/người; với cộng tác viên tại tổ dân phố (khu vực Lào Cai cũ) được hỗ trợ 100.000 đồng/tháng/người.
Hầu hết CTV dân số đều là người địa phương, có cùng phong tục, tập quán với nhân dân, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng sâu, vùng xa. Vì vậy, họ nắm rõ hoàn cảnh, đặc điểm của từng hộ gia đình tại khu dân cư, nên thuận lợi trong việc tiếp cận, trao đổi và truyền đạt các nội dung về chính sách dân số đến bà con bảo đảm phù hợp, hiệu quả. Nhiệt tình, trách nhiệm với công việc, nhiều người đã gắn bó với công việc này từ 10 đến 20 năm.
Theo Phòng Dân số và Trẻ em (Sở Y tế tỉnh), đội ngũ cán bộ chuyên trách và CTV dân số có vai trò rất quan trọng trong việc thu thập thông tin về biến động dân số tại từng hộ gia đình, tính chính xác yêu cầu thông tin này ảnh hưởng trực tiếp đến chỉ tiêu kế hoạch công tác dân số; tham gia công tác phòng chống bạo lực gia đình ở cộng đồng; theo dõi, giám sát, triển khai các hoạt động dân số trực tiếp đến người dân; tư vấn cung cấp thông tin, tuyên truyền vận động người dân thực hiện chính sách về dân số...
Thời gian tới, cùng với việc đào tạo, nâng cao kiến thức, các kỹ năng cần thiết trong công tác truyền thông, vận động, cần có chế độ đãi ngộ, hỗ trợ thỏa đáng hơn đối với đội ngũ này. Đồng thời có chính sách khen thưởng kịp thời đối với những CTV dân số tiêu biểu, có thành tích xuất sắc để khuyến khích, động viên và “giữ chân” đội ngũ CTV dân số gắn bó lâu dài với công việc.
