Nhiều năm qua, rừng trồng keo, bồ đề, bạch đàn… của người dân xã Yên Bình là nguồn cung nguyên liệu chính cho các cơ sở chế biến lâm sản trên địa bàn. Trước đây, việc mua bán giữa người dân và các cơ sở chế biến diễn ra thuận lợi, nhanh chóng theo cơ chế thị trường. Thủ tục xác nhận nguồn gốc gỗ tương đối đơn giản, chủ yếu thông qua bảng kê lâm sản được UBND cấp xã hoặc Hạt Kiểm lâm xác nhận.
Tuy nhiên, từ đầu năm 2026, khi nhiều quy định mới liên quan đến nguồn gốc lâm sản, thuế và xuất xứ hàng hóa được ban hành, các thủ tục đã thay đổi đáng kể. Những yêu cầu chặt chẽ hơn về hồ sơ pháp lý, truy xuất nguồn gốc khiến cả người dân và doanh nghiệp chưa kịp thích ứng. Người dân lúng túng trong hoàn thiện hồ sơ, còn doanh nghiệp gặp khó khăn trong đảm bảo tính hợp pháp của nguyên liệu đầu vào.
Được biết, nguyên nhân chính là do việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lâm nghiệp trên địa bàn xã Yên Bình còn nhiều vướng mắc. Toàn xã hiện vẫn còn hơn 200 hộ có diện tích rừng trồng nhưng chưa được cấp giấy chứng nhận. Đây là rào cản lớn trong việc chứng minh nguồn gốc hợp pháp của gỗ khi khai thác và tiêu thụ.
Ông Trương Minh Giang - Trưởng thôn Đá Chồng cho biết: Nhiều hộ dân trong thôn đã được đo đạc, xác định ô, thửa và diện tích rừng trồng trên bản đồ, nhưng vẫn chưa được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.
Theo ông Giang, nếu bán gỗ cho thương lái thì thủ tục đơn giản nhưng giá thấp. Còn bán cho các cơ sở chế biến lớn hoặc phục vụ xuất khẩu, bắt buộc phải có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Vì vậy, nhiều hộ dù có rừng nhưng không thể bán với giá cao.
Qua tìm hiểu, tình trạng này không chỉ xảy ra ở một vài thôn mà phổ biến ở nhiều khu vực trong xã như Khe May, Khe Mạ, Đồi Hồi, Khuôn Gió, Ngòi Vồ… với hàng nghìn ha. Thậm chí, có những diện tích rừng đã được cơ quan chức năng xác định rõ trên bản đồ lâm nghiệp nhưng vẫn chưa hoàn thiện hồ sơ pháp lý. Hệ quả là gỗ đến kỳ khai thác nhưng khó đưa ra thị trường, bị “mắc kẹt” ngay trên rừng, nếu bán được thì cũng bị ép giá thấp hơn so với thị trường.
Ở chiều ngược lại, các cơ sở chế biến lâm sản cũng rơi vào tình trạng thiếu nguyên liệu hợp pháp.
Ông Nguyễn Cao Cường - Giám đốc Hợp tác xã Cường Chầm, xã Yên Bình cho biết: “Là cơ sở chế biến lâm sản lớn trên địa bàn xã, những năm qua, đơn vị đã tiêu thụ khối lượng gỗ cho nhiều hộ dân trên địa bàn. Tuy nhiên, bước sang năm 2026, khi Thông tư 26/2025/TT-BNNMT quy định về quản lý lâm sản; xử lý lâm sản, thủy sản là tài sản được xác lập quyền sở hữu toàn dân; Nghị định số 68/2026/NĐ-CP quy định chính sách thuế và quản lý thuế đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh và Công văn số 949/CT-CS ngày 10/2/2026 của Cục Thuế hướng dẫn chính sách thuế giá trị gia tăng đối với sản phẩm gỗ rừng trồng… có hiệu lực, các đối tác, đặc biệt là đối tác nhập khẩu sản phẩm gỗ yêu cầu rất chặt chẽ về truy xuất nguồn gốc gỗ. Nếu nguyên liệu không có hồ sơ hợp pháp, sản phẩm sẽ không được chấp nhận”.
“Trên địa bàn có hàng nghìn ha rừng trồng đã đến kỳ thu hoạch, nhưng doanh nghiệp không thể thu mua do người dân chưa có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Điều này khiến nguồn nguyên liệu bị gián đoạn, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất của các doanh nghiệp chế biến trên địa bàn xã” - ông Cường cho biết thêm.
Được biết, không chỉ thị trường xuất khẩu, ngay cả thị trường trong nước cũng ngày càng siết chặt yêu cầu về nguồn gốc gỗ nguyên liệu. Bên cạnh đó, doanh nghiệp chế biến cũng buộc phải có đầy đủ hồ sơ để phục vụ kiểm tra, kê khai thuế. Nếu thu mua gỗ không rõ nguồn gốc, doanh nghiệp không chỉ gặp khó khăn trong sản xuất mà còn đối mặt với rủi ro pháp lý liên quan đến chính sách thuế.
Một bất cập khác được người dân phản ánh là xác nhận sản lượng khai thác chưa sát thực tế. Với rừng bạch đàn cao sản, sản lượng có thể đạt 180 - 200 m³/ha nếu khai thác đúng chu kỳ từ 6 năm tuổi trở lên. Tuy nhiên, khi xác nhận, nhiều hộ dân chỉ được ghi nhận 100 m³/ha. Phần chênh lệch không có căn cứ chứng minh khiến người dân gặp khó khăn trong hợp thức hóa nguồn gốc.
Theo ông Dương Anh Tuấn - Phó Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm khu vực Lục Yên, các quy định mới về xác định nguồn gốc lâm sản được thực hiện chặt chẽ hơn, nhưng trong quá trình triển khai đã phát sinh khó khăn cho cả người dân và doanh nghiệp. Để tháo gỡ, cần sự chủ động từ phía chủ rừng và doanh nghiệp, đồng thời cần sự vào cuộc tích cực của chính quyền địa phương trong tuyên truyền, hướng dẫn và hỗ trợ người dân hoàn thiện hồ sơ pháp lý, đặc biệt là việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.
Hiện nay, trên địa bàn xã Yên Bình có 17 cơ sở chế biến lâm sản đang hoạt động, với sản lượng chế biến thực tế trung bình đạt khoảng 120.000 - 125.000 m³ gỗ các loại, doanh thu mỗi năm ước đạt gần 1.000 tỷ đồng, tạo việc làm cho hơn 1.000 lao động. Đây là ngành kinh tế quan trọng của địa phương. Tuy nhiên, nếu những vướng mắc về nguồn gốc gỗ không được tháo gỡ kịp thời, không chỉ người dân bị thiệt hại mà doanh nghiệp cũng sẽ phải thu hẹp sản xuất, thậm chí tìm nguồn nguyên liệu từ nơi khác với chi phí cao hơn.
Việc không chứng minh được nguồn gốc gỗ còn hạn chế khả năng cấp mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và tham gia các chương trình chứng chỉ rừng - những yếu tố quan trọng để nâng cao giá trị lâm sản.
Trao đổi với phóng viên, ông Nguyễn Duy Khiêm - Chủ tịch UBND xã Yên Bình cho biết: “Trước thực tế đó, đầu tháng 4 vừa qua, chính quyền xã Yên Bình đã tổ chức đối thoại với người dân và doanh nghiệp nhằm xác định rõ các khó khăn, vướng mắc. Địa phương cũng khẩn trương rà soát các trường hợp chưa được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lâm nghiệp, đồng thời, phối hợp với cơ quan chuyên môn để tháo gỡ về hồ sơ, thủ tục. Cùng với đó, công tác tuyên truyền, hướng dẫn người dân kê khai, hoàn thiện hồ sơ cũng được tăng cường thực hiện...”.
Đây không chỉ là câu chuyện thủ tục hành chính mà còn là vấn đề tạo dựng hành lang pháp lý thông suốt để người dân yên tâm trồng rừng, doanh nghiệp yên tâm sản xuất. Khi gỗ rừng trồng được hợp thức hóa ngay từ đầu, “dòng chảy” từ rừng đến nhà máy và thị trường sẽ được khơi thông.
Trình bày: Thanh Ba
