Để hướng tới mục tiêu nông nghiệp xanh, bền vững theo tư duy kinh tế tuần hoàn, việc thiết lập một quy trình thu gom, xử lý đồng bộ rác thải nhựa đồng ruộng từ cấp cơ sở đang trở thành yêu cầu cấp bách.
Theo số liệu thống kê năm 2025, toàn tỉnh Lào Cai hiện có tổng diện tích gieo trồng cây lương thực có hạt đạt 133.811 ha, cây rau các loại đạt 23.590 ha, cùng hàng chục nghìn ha cây ăn quả, dược liệu và chè. Tại các vùng thâm canh trọng điểm như lúa (16.500 ha), ngô hàng hóa (9.600 ha), việc sử dụng các loại thuốc bảo vệ thực vật là tất yếu để bảo vệ năng suất. Tuy nhiên, hệ lụy đi kèm là lượng lớn bao bì, chai lọ hóa chất thải ra môi trường. Nếu không được thu gom đúng cách, những loại rác thải nguy hại này sẽ trực tiếp "đầu độc" nguồn nước sinh hoạt và làm suy giảm chất lượng đất canh tác.
Ghi nhận tại xã Trấn Yên, với quy mô sản xuất lớn: hơn 700 ha dâu tằm, 477 ha lúa vụ đông xuân cùng hàng trăm ha rau màu gieo trồng gối vụ, lượng bao bì thuốc bảo vệ thực vật thải bỏ ra môi trường mỗi năm là con số không nhỏ.
Bà Đỗ Thị Diệu Thuý - Phó Trưởng phòng Kinh tế xã Trấn Yên cho biết, chính quyền đã chỉ đạo các đơn vị phối hợp cùng các hội đoàn thể hướng dẫn bà con giữ gìn môi trường sản xuất sạch.
Bà Đỗ Thị Diệu Thuý - Phó Trưởng phòng Kinh tế xã Trấn Yên cho biết: Trước thực trạng diện tích canh tác lớn, chính quyền xã đã chỉ đạo các đơn vị chuyên môn phối hợp cùng Hội Nông dân, Hội Phụ nữ xã hướng dẫn bà con giữ gìn môi trường xanh - sạch - đẹp.
Bước đầu, tư duy kinh tế tuần hoàn đã đi vào đời sống sản xuất. Những phụ phẩm nông nghiệp sau thu hoạch như thân cây xanh được người dân tận dụng, xử lý bằng men vi sinh để làm phân bón hữu cơ, trả lại dinh dưỡng cho đất.
Bà Nguyễn Thị Cúc (thôn Lan Đình) chia sẻ: Trong quá trình nuôi tằm, bà con chủ động thu gom phân tằm và phụ phẩm để ủ hoai mục. Người dân đã hạn chế sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, ưu tiên các biện pháp thủ công như phát cỏ. Khi bắt buộc phải phun thuốc, các vỏ chai, lọ, bao bì đều được thu gom vào các bể chứa chuyên dụng đặt trên đồng ruộng.
Tại xã Đông Cuông, công tác quản lý rác thải được cụ thể hóa bằng văn bản chỉ đạo sát sao: Văn bản số 385/UBND-KT ngày 18/9/2025 về việc thực hiện Thông tư số 40/VBHN-BNNMT của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.
Bà Vũ Thị Lê - Trưởng thôn Sặt Ngọt, xã Đông Cuông cho biết: Trên diện tích hơn 33 ha lúa của thôn hiện đã bố trí 4 bể thu gom bao gói thuốc bảo vệ thực vật. Ý thức của người dân đã có sự chuyển biến rõ nét thông qua tuyên truyền tại các buổi họp thôn và nhóm Zalo cộng đồng. Cuối năm, xã hợp đồng với đơn vị chức năng đến vận chuyển và xử lý theo quy định.
Ông Nguyễn Xuân Dương - Trưởng phòng Kinh tế xã Đông Cuông nhấn mạnh, đơn vị đang tăng cường kiểm tra việc triển khai tại các thôn để đảm bảo quy trình thu gom không bị đứt gãy.
Tại xã Púng Luông, việc quản lý gắn liền với kiểm soát đầu vào. Ông Phạm Tiến Lâm - Chủ tịch UBND xã Púng Luông khẳng định, địa phương quyết liệt kiểm soát chất lượng thuốc bảo vệ thực vật ngay từ các cơ sở kinh doanh và yêu cầu các chủ vườn hoa hồng phải cam kết sử dụng đúng quy trình. Tuy nhiên, vẫn còn những bất cập như việc đốt tiêu hủy bao bì thủ công tại một số đơn vị, tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm không khí.
Ông Trần Văn Vỹ - Hợp tác xã hoa Nậm Khắt cho biết đơn vị có xây bể thu gom và tiến hành đốt tiêu hủy. Đây là vấn đề cần lưu tâm, bởi việc đốt nhựa và bao bì hóa chất nếu không đúng quy chuẩn kỹ thuật có thể gây ô nhiễm không khí thứ cấp.
Hướng tới mục tiêu đến năm 2030 đạt 95% tỷ lệ chất thải nguy hại được xử lý, Lào Cai đã đề ra chiến lược phân bổ không gian phát triển nông nghiệp theo hướng sinh thái. Ngành nông nghiệp tỉnh khuyến khích các hộ gia đình hạn chế tối đa túi nilon chứa hạt giống, ưu tiên dùng chai thuốc loại lớn để giảm số lượng bao gói và tăng cường sử dụng rơm rạ, cỏ khô che phủ đất thay cho màng phủ nhựa. Ứng dụng thiết bị bay không người lái trong phun thuốc bảo vệ thực vật tại các vùng chuyên canh cũng là giải pháp hiệu quả để kiểm soát rác thải.
Để bảo vệ "sức khỏe" cho đất canh tác và nguồn nước, cần cơ chế xã hội hóa mạnh mẽ, huy động sự tham gia của các doanh nghiệp cung ứng vật tư nông nghiệp cùng tham gia thu hồi bao bì. Đồng thời, Sở Nông nghiệp và Môi trường cần phối hợp với các địa phương rà soát, sửa chữa hệ thống bể chứa đã xuống cấp và xây dựng thêm các khu lưu chứa đạt chuẩn.
Xây dựng nền nông nghiệp xanh không chỉ là câu chuyện của năng suất, mà còn là trách nhiệm với môi trường sống và thế hệ tương lai. Rác thải nhựa trên đồng ruộng cần được nhìn nhận là loại chất thải nguy hại đặc thù, đòi hỏi quy trình quản lý nghiêm ngặt từ khâu mua sắm, sử dụng đến thu gom và xử lý cuối cùng. Chỉ khi có sự đồng bộ trong chính sách, quyết liệt trong điều hành và thay đổi căn bản trong nhận thức của người nông dân, chúng ta mới có thể gìn giữ được giá trị bền vững của đất đai và sức khỏe cộng đồng.
