Những ngày này, câu chuyện thời sự nhất tại thôn Sả Chải, xã Pha Long không phải là chuyện mùa màng, mà là chuyện nước sinh hoạt. Với 108 hộ dân sinh sống, Sả Chải là một trong những điểm "khát" nhất của xã.
Hệ thống đường ống có, điện lưới đã về từng nhà, nhưng nước ở đầu nguồn lại cạn kiệt. Để có nước dùng, người dân nơi đây buộc phải hình thành một quy ước bất thành văn: chia nhau từng giờ bơm nước.
Ông Lù Chẩn Sáng - người dân thôn Sả Chải, xã Pha Long - chỉ tay về phía những đường ống dẫn nước nằm trơ trọi, ngao ngán kể: "Nguồn nước rất ít nên các hộ ở gần đây phải phân chia nhau giờ bơm. Nhà này bơm xong thì mới đến lượt nhà kia, mỗi nhà chỉ được bơm khoảng 40 đến 50 phút thôi. Nếu nhiều máy cùng hút một lúc thì nước không đủ, máy chạy không tải sẽ bị cháy".
Không chỉ đe dọa sinh hoạt, tình trạng thiếu nước đang uy hiếp trực tiếp đến sinh kế của người dân. Theo báo cáo của UBND xã, tổng đàn gia súc toàn xã hiện đạt 11.800 con và đàn gia cầm lên tới 46.000 con. Đây là tài sản lớn nhất của bà con, nhưng như ông Sáng chia sẻ: "Nước chỉ ưu tiên nấu cơm, uống thôi, còn chăn nuôi lợn gà thì rất hạn chế, thiếu quá thì đành chịu".
Cùng chung nỗi lo âu, bà Triền Thị Ly - người dân thôn Sả Chải, xã Pha Long - cho biết sự khan hiếm nước khiến cuộc sống bị đảo lộn hoàn toàn. "Nước rất hiếm, vòi không chảy được giọt nào. Cả xóm ai cũng biết ý, nếu nhà này đang bơm thì nhà khác phải dừng, chứ 2 - 3 nhà cùng bơm là không ai có nước dùng đâu. Cứ phải để dành, tiết kiệm từng chút một mới đủ ăn uống" - bà Ly bộc bạch.
Thực trạng thiếu nước tại Pha Long trở nên cấp thiết khi đặt trong bối cảnh quy mô dân số và nhu cầu giáo dục ngày càng tăng. Xã hiện có hơn 2.570 hộ với trên 14.500 nhân khẩu. Đặc biệt, áp lực nước sinh hoạt đang đè nặng lên hệ thống giáo dục khi toàn xã có tới 4.155 trẻ em và học sinh, trong đó 13/13 trường đều tổ chức nấu ăn bán trú.
Ông Hoàng Văn Quang - Bí thư Đảng ủy xã Pha Long bày tỏ lo ngại: Pha Long là địa bàn đang thiếu nước sinh hoạt và canh tác. Tới đây, khi trường nội trú của xã đi vào hoạt động, chắc chắn nhu cầu về nước sinh hoạt sẽ tăng hơn.
Theo kế hoạch năm 2026, dự án Trường Phổ thông dân tộc nội trú Tiểu học - THCS Pha Long phải hoàn thành trước ngày 25/8/2026 để kịp khai giảng năm học mới. Một trường học quy mô lớn sắp vận hành, đón hàng trăm học sinh về ăn ở tập trung, nhưng nguồn nước vẫn là một "ẩn số" nếu dự án cấp nước 42 tỷ đồng không sớm được triển khai.
Khảo sát thực tế cho thấy, tình trạng thiếu nước thường diễn ra gay gắt từ tháng 11 năm trước đến tháng 3 năm sau. Ông Vàng Tỉn Dung - Phó Trưởng Ban Kinh tế Ngân sách, HĐND xã Pha Long xác nhận: Nguồn nước tại chỗ vào mùa khô khó có thể đáp ứng nhu cầu sinh hoạt, chưa nói đến sản xuất. Giải pháp tình thế hiện nay vẫn là vận động bà con chia sẻ nguồn nước với nhau trong quá trình sử dụng.
Sự thiếu hụt hạ tầng nước sạch được thể hiện rõ, dù kinh tế - xã hội năm 2025 của địa phương có nhiều điểm sáng, thu ngân sách vượt dự toán, nhưng mục tiêu về nước sạch cho năm 2026 lại rất khiêm tốn. Trong kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026, xã Pha Long chỉ dám đặt mục tiêu tỷ lệ dân số được sử dụng nước sạch đáp ứng quy chuẩn đạt 14,1%. Con số này cho thấy, nếu không có sự đầu tư đột phá từ cấp trên, "cơn khát" của người dân vùng biên sẽ còn kéo dài.
Ông Hoàng Văn Quang cho biết thêm: Tỉnh đã có chủ trương giao dự án đầu tư đường nước trị giá 42 tỷ đồng. Hiện, các cơ quan chức năng đang nghiên cứu chuẩn bị đầu tư, định hướng kéo nguồn nước từ xã Tả Ngải Chồ về. Chúng tôi đề nghị các chủ đầu tư sớm thực hiện dự án để giúp Nhân dân có nước sinh hoạt ổn định.
Bài toán thiếu nước tại Pha Long không chỉ là câu chuyện của mùa khô năm nay mà là vấn đề dân sinh cấp bách cần lời giải từ những quyết sách đầu tư hạ tầng đồng bộ, kịp thời.
