Bộ Y tế: Quy định về số con không còn phù hợp với Hiến pháp

Theo Bộ Y tế, quy định về số con của mỗi cặp vợ chồng, cá nhân tại Pháp lệnh Dân số hiện nay không còn phù hợp với quy định tại Hiến pháp năm 2013.

Nội dung trên được nêu trong báo cáo của Bộ Y tế về tình hình thực hiện quy định về quyền và nghĩa vụ của cặp vợ chồng, cá nhân trong việc sinh con.

Đạt mức sinh thay thế trước 10 năm so với mục tiêu

Theo Bộ Y tế, sau khi Pháp lệnh dân số 2003 được ban hành, mức sinh có biểu hiện tăng lên (tổng tỉ suất sinh - TFR từ 2,12 năm 2003 lên 2,23 năm 2004) do một số cá nhân chưa hiểu đúng và đầy đủ về các quy định.

Nhiều ý kiến cho rằng Điều 10 của Pháp lệnh đã làm cho người dân lầm tưởng có thể sinh số con theo ý muốn và đây là nguyên nhân dẫn đến mức sinh tăng.

Bộ Y tế đề xuất sửa quy định về số con tại Pháp lệnh dân số. Ảnh minh hoạ
Bộ Y tế đề xuất sửa quy định về số con tại Pháp lệnh dân số. Ảnh minh hoạ

Nhằm hoàn thiện các chính sách về công tác dân số - kế hoạch hoá gia đình, năm 2008, UBTV Quốc hội ban hành Pháp lệnh sửa đổi điều 10 Pháp lệnh dân số 2003.

Theo đó, quyền và nghĩa vụ của mỗi cặp vợ chồng, cá nhân trong việc thực hiện cuộc vận động dân số và kế hoạch hoá gia đình, chăm sóc sức khoẻ sinh sản được quy định như sau: (1) Quyết định thời gian và khoảng cách sinh con; (2) Sinh 1 hoặc 2 con, trừ trường hợp đặc biệt do Chính phủ quy định…

Sau khi Pháp lệnh sửa đổi điều 10 Pháp lệnh dân số có hiệu lực, xu thế giảm sinh được duy trì. Về cơ bản, quy định mới đã có tác dụng rõ rệt để duy trì mức sinh thay thế trên quy mô toàn quốc.

Quy định xử lý đảng viên vi phạm chính sách kế hoạch hoá gia đình được thực hiện theo Quy định 69-QĐ/TW năm 2022 của Bộ Chính trị về kỷ luật tổ chức đảng và đảng viên vi phạm và Hướng dẫn 05-HD/UBKTTW năm 2022 của Ủy ban Kiểm tra Trung ương về hướng dẫn thực hiện một số điều trong Quy định 69-QĐ/TW.

Đối với cán bộ, công chức, viên chức khi vi phạm chính sách dân số thì thực hiện theo Nghị định 112/2020 của Chính phủ quy định về xử lý kỷ luật cán bộ, công chức, viên chức.

Cơ quan, đơn vị áp dụng hình thức khiển trách, cảnh cáo, kiểm điểm, phê bình, không xét danh hiệu thi đua, không bố trí vào các vị trí lãnh đạo, đề bạt, bổ nhiệm, chậm nâng lương…

Các đơn vị xã, phường, thị trấn, thôn tổ dân phố, cơ quan, đơn vị có người sinh con thứ 3 trở lên đều không được xét thi đua khen thưởng...

Đối với người dân vi phạm chủ yếu áp dụng theo quy ước, hương ước của khu phố, thôn, ấp bằng hình thức bình xét không được công nhận là Gia đình văn hóa, kiểm điểm, nhắc nhở...

Theo Bộ Y tế, Việt Nam đã khống chế thành công tốc độ gia tăng dân số, đạt mức sinh thay thế sớm hơn 10 năm so với mục tiêu đề ra.

Cơ cấu dân số chuyển dịch tích cực, chất lượng dân số được cải thiện về nhiều mặt. Tuổi thọ trung bình tăng nhanh, cao hơn nhiều nước có cùng mức thu nhập bình quân đầu người.

Việt Nam thuộc top 5 nước già hóa dân số nhanh nhất thế giới

Tuy nhiên, theo Bộ Y tế, hiện nay mức sinh của nước ta đã xuất hiện xu hướng xuống thấp và rất thấp ở một số đô thị, nơi có điều kiện kinh tế - xã hội phát triển, đô thị hóa cao.

Năm 2024, TFR của Việt Nam đạt mức 1,91 con/phụ nữ - mức thấp nhất trong lịch sử. Ảnh minh hoạ
Năm 2024, TFR của Việt Nam đạt mức 1,91 con/phụ nữ - mức thấp nhất trong lịch sử. Ảnh minh hoạ

Năm 2006, Việt Nam chính thức đạt mức sinh thay thế với TFR là 2,09 con/phụ nữ. Nhưng đến năm 2024, con số này giảm xuống còn 1,91 con/phụ nữ, thấp nhất trong lịch sử và được dự báo tiếp tục giảm trong các năm tiếp theo.

Bình quân cả nước từ năm 2006 đến nay, mỗi phụ nữ có trung bình 2,1 con. Trong khi đó, khu vực Đông Nam Bộ là 1,48 con, khu vực Đồng bằng sông Cửu Long là 1,62 con.

Do đó, theo Bộ Y tế, quy định về mỗi cặp vợ chồng, cá nhân sinh 1 hoặc 2 con phù hợp với thời điểm ban hành quy định này nhằm kiểm soát mức sinh thay thế. Còn trong bối cảnh hiện nay với thực trạng mức sinh trên toàn quốc đã giảm thấp dưới mức sinh thay thế, mức sinh thấp không đồng đều giữa các địa phương, quy định này cần được xem xét và sửa đổi.

“Năm 2013, Quốc hội khóa XIII đã thông qua Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, trong đó có nhiều quy định mới về quyền con người, quyền, nghĩa vụ cơ bản của công dân.

Theo đó, Hiến pháp quy định “Quyền con người, quyền công dân chỉ có thể bị hạn chế theo quy định của luật trong trường hợp cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức xã hội, sức khỏe của cộng đồng”. Việc Pháp lệnh dân số quy định hạn chế quyền con người, quyền công dân là chưa phù hợp tinh thần của Hiến pháp, cần phải có khung pháp lý ở cấp độ luật để quy định những vấn đề này”, báo cáo của Bộ Y tế nêu rõ.

Bên cạnh đó, xuất hiện xu hướng mức sinh xuống thấp sẽ tác động đến già hóa dân số với tốc độ nhanh hơn, đòi hỏi sự thích ứng của xã hội.

Việt Nam là 1 trong 5 nước có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất thế giới. Thời gian từ khi dân số trên 65 tuổi đạt 7% (giai đoạn già hóa dân số) lên mức 14% (giai đoạn dân số già) chỉ khoảng 25 năm. Trong khi đó, các điều kiện kinh tế - xã hội chưa được chuẩn bị tốt để thích ứng kịp với già hóa dân số.

Dân số có số người từ 65 tuổi trở lên chiếm 7% là già hóa dân số, 14% là dân số già, 21% là dân số siêu già.

Việt Nam chỉ mất từ 25 năm chuyển giai đoạn từ già hóa dân số sang dân số già, trong khi đó Pháp mất 115 năm, Thụy Điển mất 85 năm, Australia 73 năm...

Nước ta đã bước vào thời kỳ dân số vàng từ năm 2007 và dự báo kéo dài đến năm 2039, đồng thời cũng đã bước vào thời kỳ già hóa dân số từ năm 2011 với tốc độ rất nhanh.

Bộ Y tế kết luận: “Việc sửa đổi văn bản pháp luật quy định về số con là 1 trong những nội dung nhằm duy trì mức sinh thay thế, tránh mức sinh tiếp tục giảm thấp trong thời gian tới là cần thiết”.

Do đó, Bộ Y tế đề nghị xây dựng Pháp lệnh sửa đổi Điều 10 Pháp lệnh dân số 2003, đã được sửa đổi, bổ sung tại Pháp lệnh 2008.

Năm 2024, TFR của Việt Nam đạt mức 1,91 con/phụ nữ - mức thấp nhất trong lịch sử.

Theo dự báo, kịch bản mức sinh tiếp tục giảm, đến năm 2039 Việt Nam sẽ kết thúc thời kỳ dân số vàng. Năm 2042, quy mô dân số trong độ tuổi lao động đạt đỉnh và sau năm 2054 dân số bắt đầu tăng trưởng âm.

Khi đó, hệ lụy của mức sinh thấp kéo dài sẽ dẫn đến thiếu hụt lực lượng lao động, suy giảm quy mô dân số, đẩy nhanh già hóa dân số, tác động tiêu cực đến phát triển kinh tế - xã hội.

Nhằm duy trì mức sinh thay thế, bên cạnh đề xuất sửa đổi quy định về số con tại Pháp lệnh dân số, Bộ Y tế cũng đã hoàn thiện nội dung hồ sơ đề nghị xây dựng Luật Dân số và có tờ trình gửi Chính phủ về việc đề nghị xây dựng luật.

Dự án Luật Dân số dự kiến được Chính phủ xem xét tại kỳ họp chuyên đề về xây dựng pháp luật vào năm 2025. Nếu được Chính phủ thông qua, dự kiến dự án luật được trình Quốc hội khóa XV cho ý kiến tại kỳ họp thứ 9 năm 2025 và thông qua tại kỳ họp thứ 10 năm 2025.

Theo plo.vn

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Mù Cang Chải chủ động kiểm soát bệnh dại

Mù Cang Chải chủ động kiểm soát bệnh dại

Từ năm 2022 đến nay, trên địa bàn xã Mù Cang Chải không ghi nhận ca mắc mới hoặc tử vong nào do bệnh dại. Dù vậy, địa phương vẫn có những giải pháp cụ thể, thiết thực nhằm nâng cao nhận thức của cộng đồng với quyết tâm không để người bị tử vong do bệnh dại.

Kiên trì đồng hành cùng trẻ đặc biệt

Kiên trì đồng hành cùng trẻ đặc biệt

Với trẻ có nhu cầu giáo dục đặc biệt, việc học không chỉ dừng lại ở tiếp nhận kiến thức mà là hành trình rèn luyện kỹ năng giao tiếp, khả năng tự phục vụ và tương tác với những người xung quanh. Mỗi tiến bộ nhỏ đều là kết quả của sự kiên trì, bền bỉ. Trên hành trình ấy, những người thầy, người cô vẫn lặng lẽ đồng hành, nâng niu từng bước trưởng thành của trẻ bằng tình yêu thương và sự thấu hiểu.

Tiếng đàn kết nối sân trường

Tiếng đàn kết nối sân trường

Không cần sân khấu hoành tráng, cũng chẳng có khoảng cách giữa người biểu diễn và khán giả, những giai điệu vang lên giữa sân Trường THPT Lào Cai, phường Lào Cai mang đến sắc màu mới cho giờ ra chơi. Tiếng đàn piano, lời ca cùng những điệu nhảy sôi động không chỉ giúp các em học sinh giải tỏa căng thẳng sau giờ học mà còn lan tỏa niềm đam mê, sự tự tin và tinh thần kết nối.

Ấm áp nghĩa tình từ những ngôi nhà Đại đoàn kết

Ấm áp nghĩa tình từ những ngôi nhà Đại đoàn kết

Mỗi ngôi nhà Đại đoàn kết được dựng xây là một câu chuyện đẹp về tình người và trách nhiệm cộng đồng. Bằng sự chung tay của cộng đồng, nhiều hộ nghèo, hộ cận nghèo, gia đình chính sách ở Lào Cai đã có mái ấm kiên cố, an toàn. Những ngôi nhà nghĩa tình còn tiếp thêm niềm tin, động lực để các gia đình vượt khó, vươn lên trong cuộc sống.

Ban hành Kế hoạch thi hành Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng

Ban hành Kế hoạch thi hành Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng

Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà vừa ký Quyết định số 2059/QĐ-TTg ngày 27/10/2026 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Kế hoạch triển khai thi hành Pháp lệnh số 05/2026/UBTVQH16 sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng (Kế hoạch).

SchoolFoodSafe Map: Bản đồ số vì bữa ăn an toàn cho học sinh

SchoolFoodSafe Map: Bản đồ số vì bữa ăn an toàn cho học sinh

Bữa ăn bán trú không chỉ cần đủ dinh dưỡng mà còn đòi hỏi sự công khai, minh bạch từ nguồn gốc thực phẩm đến quy trình chế biến. Với nền tảng số SchoolFoodSafe Map (Bản đồ an toàn thực phẩm trường học), các trường học tại Lào Cai đang từng bước công khai thông tin bữa ăn, tạo điều kiện để phụ huynh cùng theo dõi, giám sát và phối hợp với nhà trường bảo đảm an toàn thực phẩm học đường.

Lặng thầm nghĩa tri ân

Lặng thầm nghĩa tri ân

Nhớ lời dặn của bố khi ông còn sống: “Chăm sóc cho tốt những mộ phần này, đừng để mất của người ta”, nhiều năm nay, hai chị em bà Trần Thị Cam và Trần Thị Quýt ở thôn Gò Bông, xã Minh Quân trước đây, nay thuộc tổ dân phố số 3, phường Âu Lâu vẫn lặng lẽ trông coi, hương nhang ấm áp cho mộ phần những người trẻ nằm dưới đó, nghe đâu là bộ đội của một đơn vị đóng quân trên đất đồi vườn của gia đình từ khoảng những năm 1951 - 1952, thời kỳ kháng chiến chống Pháp.

Vốn ưu đãi tiếp sức thanh niên Khao Mang khởi nghiệp

Vốn ưu đãi tiếp sức thanh niên Khao Mang khởi nghiệp

Từ nguồn vốn tín dụng chính sách, nhiều đoàn viên thanh niên xã vùng cao Khao Mang đã mạnh dạn đầu tư phát triển sản xuất, từng bước nâng cao thu nhập, ổn định cuộc sống. Sự đồng hành của Ngân hàng Chính sách xã hội và tổ chức Đoàn đang tạo thêm động lực để tuổi trẻ phát huy lợi thế địa phương, chủ động lập thân, lập nghiệp trên chính quê hương mình.

fb yt zl tw