Báo chí Việt Nam giữ vững niềm tin công chúng trong kỷ nguyên số

Trong bối cảnh đó, bài viết “Báo chí Cách mạng Việt Nam trong thời đại số” của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhân dịp kỷ niệm 101 năm Báo chí Cách mạng Việt Nam là một định hướng chiến lược cho tương lai báo chí Việt Nam.

Lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng, văn hóa

Tiến sĩ Đặng Vũ Cảnh Linh, Phó Viện trưởng Viện Đào tạo Bồi dưỡng cán bộ và Nghiên cứu khoa học, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Tổng Thư ký Tạp chí Truyền thống và Phát triển cho rằng, bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm có ý nghĩa rất quan trọng, vừa tổng kết chặng đường vẻ vang của báo chí cách mạng Việt Nam, vừa đặt ra những yêu cầu mới rất căn bản đối với báo chí trong thời đại số. Điểm sâu sắc của bài viết là không chỉ nhìn báo chí như một hoạt động thông tin, truyền thông, mà đặt báo chí trong trách nhiệm chính trị, văn hóa và xã hội lớn hơn: bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, củng cố niềm tin của nhân dân, lan tỏa các giá trị tích cực và đồng hành với sự phát triển của đất nước.

Trong hơn một thế kỷ qua, báo chí cách mạng Việt Nam luôn là lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng, văn hóa. Báo chí không chỉ phản ánh đời sống, mà còn góp phần định hướng nhận thức xã hội, cổ vũ cái đúng, cái tốt, đấu tranh với cái sai, cái xấu, bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc và quyền lợi chính đáng của nhân dân. Trong bối cảnh hiện nay, vai trò đó càng quan trọng, bởi không gian truyền thông số đang tạo ra những thay đổi rất sâu sắc trong cách thông tin được sản xuất, lan truyền và tiếp nhận.

Theo Tiến sĩ Đặng Vũ Cảnh Linh, thách thức lớn nhất của báo chí hiện nay là phải thích ứng với sự thay đổi rất mạnh mẽ của công nghệ, hoạt động trong một môi trường thông tin quá nhanh, quá nhiều, quá phức tạp, đồng thời chịu áp lực ngày càng lớn về tự chủ và kinh tế báo chí. Mạng xã hội giúp thông tin lan tỏa tức thời, nhưng cũng làm gia tăng tin giả, tin sai lệch, thông tin bị cắt ghép, thổi phồng, dẫn dắt cảm xúc hoặc thao túng dư luận. Áp lực cạnh tranh về tốc độ, lượt xem, tương tác và nguồn thu cũng có thể khiến một bộ phận người làm truyền thông dễ sa vào xu hướng giật gân, câu khách, khai thác đời tư hoặc chạy theo đám đông.

Mặt khác, cùng với sự phát triển của xã hội, mặt bằng dân trí, trình độ tiếp cận thông tin và năng lực phản biện của công chúng ngày càng cao hơn. Công chúng hôm nay không chỉ cần biết sự kiện xảy ra nhanh nhất, mà còn muốn hiểu bản chất vấn đề, bối cảnh chính sách, tác động xã hội và những góc nhìn đa chiều từ các chuyên gia, nhà quản lý, nhà khoa học. Vì vậy, báo chí không thể chỉ dừng lại ở việc cung cấp thông tin thời sự như trước, mà cần trở thành diễn đàn tri thức, nơi phân tích, giải thích, kết nối các nguồn thông tin đáng tin cậy và định hướng những giá trị tích cực cho xã hội.

Chính trong bối cảnh đó, Tiến sĩ Đặng Vũ Cảnh Linh cho rằng, bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh rất đúng yêu cầu xây dựng nền báo chí chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại. Báo chí cách mạng không thể chỉ chạy nhanh hơn mạng xã hội, mà phải đúng hơn, sâu hơn, có trách nhiệm hơn. Giá trị cốt lõi của báo chí chuyên nghiệp nằm ở kiểm chứng thông tin, tôn trọng sự thật, phân tích có căn cứ, ứng xử nhân văn và đặt lợi ích của công chúng, của quốc gia, dân tộc lên trên lợi ích "câu view" hay lợi ích thương mại ngắn hạn.

Giữ vững niềm tin công chúng

Từ góc nhìn xã hội học, Tiến sĩ Đặng Vũ Cảnh Linh cho rằng trong xã hội số, niềm tin là một nguồn lực đặc biệt quan trọng. Khi công chúng đứng trước một “biển thông tin” hỗn độn, họ càng cần những cơ quan báo chí chính thống, chuyên nghiệp, có đạo đức nghề nghiệp và có trách nhiệm xã hội. Nhà báo không chỉ là người đưa tin, mà còn là người “gác cổng” sự thật, người giúp công chúng nhận diện bản chất vấn đề, hiểu đúng bối cảnh và có thái độ xã hội phù hợp.

Vì vậy, bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là một lời nhắc nhở sâu sắc đối với đội ngũ những người làm báo hôm nay: càng trong thời đại số, báo chí càng phải giữ vững chuẩn mực nghề nghiệp; càng nhiều công nghệ, càng phải đề cao đạo đức; càng cạnh tranh thông tin gay gắt, càng phải có trách nhiệm với công chúng. Một nền báo chí mạnh không chỉ là nền báo chí nhanh và hiện đại về công nghệ, mà trước hết phải là nền báo chí đáng tin cậy, chuyên nghiệp, nhân văn và phụng sự nhân dân.

Tiến sĩ Đặng Vũ Cảnh Linh chia sẻ, trong bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, ông tâm đắc nhất với yêu cầu xây dựng báo chí cách mạng Việt Nam trong kỷ nguyên số trên nền tảng kết hợp hài hòa giữa bản lĩnh chính trị và năng lực công nghệ, giữa lý tưởng cách mạng và tư duy đổi mới, giữa tính chiến đấu và tính nhân văn, giữa trách nhiệm quốc gia và khả năng hội nhập. Theo ông, đây là luận điểm có tính lý luận và thực tiễn sâu sắc, bởi nó chỉ ra rằng chuyển đổi số báo chí không chỉ là câu chuyện kỹ thuật, mà trước hết là câu chuyện về bản lĩnh, đạo đức, phương thức tổ chức và trách nhiệm xã hội của báo chí.

Trong thời đại số, báo chí không thể đứng ngoài công nghệ, bởi nhà báo phải biết sử dụng các công cụ số, tòa soạn phải biết tổ chức dữ liệu, khai thác nền tảng số, đổi mới quy trình sản xuất và phân phối nội dung để tiếp cận công chúng nhanh hơn, rộng hơn và hiệu quả hơn. “Tuy nhiên, công nghệ dù hiện đại đến đâu cũng chỉ thực sự có ý nghĩa khi được đặt trong nền tảng bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm với công chúng. Vì vậy, điều quan trọng không phải chỉ là báo chí có ứng dụng công nghệ hay không, mà là ứng dụng công nghệ như thế nào để phụng sự sự thật, phụng sự nhân dân và lợi ích quốc gia, dân tộc”, Tiến sĩ Đặng Vũ Cảnh Linh nhấn mạnh.

Tiến sĩ Đặng Vũ Cảnh Linh cũng rất tâm đắc với yêu cầu báo chí làm chủ không gian số phải bắt đầu từ từng tòa soạn, từng quy trình kiểm chứng, từng kho dữ liệu, từng sản phẩm báo chí, từng lớp đào tạo và từng ứng xử của nhà báo trước công chúng. Theo ông, đây là cách đặt vấn đề rất thực chất, bởi làm chủ không gian số không thể chỉ bằng khẩu hiệu, mà phải được cụ thể hóa thành năng lực thật của từng cơ quan báo chí và từng người làm báo: năng lực kiểm chứng thông tin, năng lực phân tích dữ liệu, năng lực sản xuất nội dung chất lượng cao, năng lực bảo vệ bản quyền, năng lực tương tác văn minh với công chúng và năng lực giữ gìn uy tín nghề nghiệp trong môi trường truyền thông rất mở.

Từ góc nhìn xã hội học, Tiến sĩ Đặng Vũ Cảnh Linh cho rằng điểm cốt lõi ở đây là sự phát triển của báo chí phải dựa trên niềm tin công chúng, phải trở thành địa chỉ tin cậy để công chúng tìm đến. Trong xã hội số, thông tin nhiều hơn, nhanh hơn, nhưng niềm tin lại dễ bị tổn thương hơn, vì vậy, công chúng sẽ chỉ tiếp tục tìm đến báo chí chính thống khi báo chí chứng minh được mình chuyên nghiệp hơn, đáng tin cậy hơn, đạo đức, nhân văn hơn và có trách nhiệm hơn.

“Điều tôi tâm đắc nhất trong chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước không chỉ là yêu cầu hiện đại hóa báo chí, mà là yêu cầu hiện đại hóa trên nền tảng giữ vững phẩm chất của báo chí cách mạng Việt Nam”, Tiến sĩ Đặng Vũ Cảnh Linh bày tỏ.

Để nền báo chí cách mạng Việt Nam tiếp tục đóng góp xứng đáng vào sự nghiệp phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân trong thời đại số như chỉ đạo trong bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Tiến sĩ Đặng Vũ Cảnh Linh cho rằng, trước hết phải xây dựng tính chuyên nghiệp của báo chí trong điều kiện mới, không chỉ ở từng nhà báo mà ở cả cơ quan báo chí, từ công tác quản lý tòa soạn đến quy trình tác nghiệp hằng ngày. Chuyên nghiệp không chỉ là viết nhanh, đưa tin nhanh, sử dụng thành thạo các nền tảng số, mà quan trọng hơn là tuân thủ pháp luật, có quy trình kiểm chứng nghiêm túc, có tư duy phân tích sâu, có khả năng lựa chọn vấn đề đúng và có trách nhiệm đến cùng với tác động xã hội của mỗi sản phẩm báo chí. Trong thời đại thông tin hỗn độn, báo chí chuyên nghiệp phải khác với truyền thông tự phát ở năng lực xác minh, năng lực phân tích, ý thức thượng tôn pháp luật, bản lĩnh nghề nghiệp và chuẩn mực đạo đức.

Nhà báo và tòa soạn phải cập nhật công nghệ, làm chủ công nghệ và linh hoạt hơn trong phương thức truyền thông. Công nghệ số, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, mạng xã hội và các nền tảng đa phương tiện đang làm thay đổi căn bản cách công chúng tiếp nhận thông tin, vì vậy, báo chí không thể chỉ giữ cách làm cũ rồi đưa lên môi trường mới, mà cần có tư duy đột phá trong tổ chức tòa soạn, sản xuất nội dung, phân phối thông tin và tương tác với công chúng. Làm chủ công nghệ không có nghĩa là chạy theo công nghệ, mà là biết sử dụng công nghệ để nâng cao chất lượng thông tin, mở rộng khả năng tiếp cận, bảo vệ sự thật và phục vụ công chúng tốt hơn.

Nhà báo, cơ quan báo chí cần coi công chúng là trung tâm của sản phẩm báo chí, đúng như tinh thần mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã nhấn mạnh trong bài viết. Công chúng hôm nay không còn là người tiếp nhận thụ động, mà là những chủ thể có khả năng phản hồi, đối thoại, kiểm chứng và tham gia vào quá trình truyền thông. Vì vậy, báo chí phải hiểu công chúng, lắng nghe công chúng, tôn trọng nhu cầu chính đáng của công chúng, đồng thời không chạy theo thị hiếu thấp hoặc cảm xúc nhất thời. Đặt công chúng ở trung tâm là để phục vụ công chúng tốt hơn, chứ không phải để chiều theo mọi xu hướng của đám đông.

Bên cạnh đó, phải đặc biệt coi trọng đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ người làm báo. Nhà báo thời đại số không chỉ cần kỹ năng nghề báo truyền thống, mà còn cần kiến thức công nghệ, năng lực dữ liệu, hiểu biết pháp luật, đạo đức số và kiến thức chuyên sâu về những lĩnh vực mình theo dõi như kinh tế, văn hóa, xã hội, khoa học, giáo dục, môi trường, an ninh con người. Một nền báo chí chuyên nghiệp không thể chỉ dựa vào sự nhanh nhạy, mà phải dựa vào tri thức, bản lĩnh, kinh nghiệm và khả năng học tập liên tục của đội ngũ làm báo.

Tiến sĩ Đặng Vũ Cảnh Linh nhấn mạnh, dù công nghệ và phương thức truyền thông thay đổi thế nào, nền tảng căn bản nhất của báo chí cách mạng vẫn là đạo đức nghề nghiệp, tinh thần cống hiến và trách nhiệm với nhân dân. Nhà báo phải tự đặt câu hỏi trước mỗi tác phẩm: thông tin này có đúng không, có cần thiết không, có nhân văn không, có ích cho xã hội không. Khi mỗi nhà báo và mỗi tòa soạn giữ được sự chính xác, liêm chính, nhân văn và tinh thần phụng sự, báo chí cách mạng Việt Nam mới có thể vừa hiện đại trong phương thức, vừa bền vững trong niềm tin công chúng.

Nhiều ý kiến nhà báo cho rằng, một nền báo chí hiện đại không chỉ được đo bằng công nghệ, mà trước hết phải được đo bằng niềm tin mà công chúng dành cho nó. Và chính niềm tin ấy sẽ là nền tảng để báo chí cách mạng Việt Nam tiếp tục đồng hành cùng dân tộc trên chặng đường phát triển mới của đất nước.