Độc đáo Lễ “Áy lay” của người Dao họ ở Khe Mụ

Trên “cao nguyên trắng” Bắc Hà, giữa sương mù và gió núi, tiếng vó ngựa lộc cộc đã trở thành thanh âm quen thuộc của núi rừng. Ở đây, ngựa không chỉ là phương tiện đi lại mà còn là người bạn tri kỷ, là tài sản quý và là biểu tượng tinh thần của đồng bào các dân tộc. Từ nương ngô đến đường đua, hình ảnh ngựa lặng lẽ đồng hành, giữ nhịp sống và hồn cốt cho mảnh đất Bắc Hà qua bao mùa.

Khi sông Hồng và sông Chảy hòa chung trên dải đất Lào Cai đã tạo nên "phù sa phì nhiêu" cho những nghệ sĩ thăng hoa trong không gian nghệ thuật mới. Sự giao thoa giữa nét hùng vĩ của núi rừng Tây Bắc và nhịp sống hối hả của đô thị cửa ngõ đã tạo nên "mạch nguồn cảm xúc" dạt dào.

Trong không khí rộn ràng của ngày mùng 4 Tết Bính Ngọ (20/02), tại sân vận động trung tâm xã, UBND xã Bắc Hà tưng bừng tổ chức giải đua ngựa hằng tuần, mở màn chuỗi hoạt động văn hóa – du lịch mùa xuân 2026. 

Bắc Hà những ngày đầu năm mới, quyến rũ bởi mây sương bàng bạc, khí hậu ôn hòa quanh năm, sản vật quý và kho tàng văn hóa đậm bản sắc của người Mông, Dao, Tày… Nơi đây, tiếng vó ngựa là nhịp sống, là niềm kiêu hãnh của người dân.

Trong dòng chảy lịch sử, văn hóa Việt Nam, ngựa là hình tượng hiếm hoi mang nhiều tầng ý nghĩa. Ngày nay, hình ảnh quen thuộc ấy được tiếp nối trong một diện mạo mới - đó là chiến mã của lực lượng Cảnh sát cơ động kỵ binh. Sự hiện diện này không chỉ gợi nhắc quá khứ hào hùng, mà còn khẳng định khả năng thích ứng, kế thừa và phát triển đầy bản sắc của văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Đức Vua - Phật hoàng Trần Nhân Tông, danh y Tuệ Tĩnh, nhà văn hóa, sử gia Lê Quý Đôn, Anh hùng Yên Thế Hoàng Hoa Thám... đều là những danh nhân sinh năm Ngọ (tuổi ngựa).

Trong không khí hân hoan của những ngày đầu năm mới Bính Ngọ 2026, các điểm công cộng đã thu hút đông đảo người dân tới du xuân, ngắm cảnh. Nhờ sự chuẩn bị chu đáo, phố phường và các điểm check-in không chỉ khoác lên mình diện mạo tươi mới mà còn đáp ứng nhu cầu vui chơi, hưởng thụ văn hóa của Nhân dân trong dịp Tết cổ truyền.

Hằng năm, khi hoa đào, hoa mận bung nở khoe sắc thắm ở các sườn đồi, cũng là lúc làn gió mùa xuân đang đến, người Dao đỏ xã Phúc Lợi, tỉnh Lào Cai lại nô nức chuẩn bị đón năm mới với những phong tục, tập quán mang đậm bản sắc văn hóa riêng của người Dao đỏ.

Ngày 19/02 (tức mùng 3 Tết), tại Khu du lịch Sun World Fansipan Legend (trên địa bàn phường Sa Pa) diễn ra Hội xuân mở cổng trời. Đây là sự kiện mở màn cho chuỗi hoạt động tâm linh và văn hóa, du lịch quy mô lớn tại Khu du lịch Sun World Fansipan Legend nói riêng, phường Sa Pa nói chung.

Trong dòng chảy văn học trung đại, hình ảnh con ngựa không chỉ là phương tiện di chuyển thuần túy. Ngựa mang trong mình chiều sâu biểu tượng: nhịp chân của lịch sử, tiếng vó của chia ly, bụi đường quan lộ và khí phách của kẻ sĩ. Ở tầng cao hơn, đó còn là hình ảnh ẩn dụ cho một đất nước qua từng thời đại. Nhân dịp năm mới, chúng tôi có cuộc trò chuyện với nhà nghiên cứu Trần Mạnh Cường, hiện công tác tại Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An thuộc Sở Khoa học và Công nghệ Nghệ An.

Trong dịp Tết cổ truyền, tục xin chữ đầu năm không chỉ gửi gắm ước vọng bình an, may mắn mà còn góp phần lan tỏa giá trị “tôn sư trọng đạo” qua truyền thống mùng 3 Tết thầy. Nét đẹp văn hóa ấy nhắc nhớ đạo lý hiếu học, tri ân người trao truyền tri thức, được gìn giữ và tiếp nối qua nhiều thế hệ.

Không đơn thuần là đi du lịch, nghỉ dưỡng, dịp Tết, nhiều du khách trong và ngoài nước lựa chọn ăn Tết ở bản, hòa chung với nhịp sống dân dã, đậm đà bản sắc văn hoá của đồng bào các dân tộc. Với họ, Tết thực sự là trải nghiệm đáng nhớ.

Sau khi hoàn thành các lễ nghi truyền thống và chúc Tết họ hàng, giới trẻ bắt đầu hành trình "ăn Tết" theo cách riêng của mình. Từ quán cà phê yên tĩnh, rạp chiếu phim đến các điểm check-in náo nhiệt, những người trẻ đang tận hưởng khoảng thời gian dành cho bản thân và bạn bè, tạo nên sắc màu tươi trẻ, năng động trong những ngày đầu xuân.

Sáng 19/2 (mùng 3 Tết), trong tiết trời đầu Xuân rộn ràng, xã Xuân Quang đã khai hội Gầu Tào Xuân Bính Ngọ 2026 tại thôn Làng Cung 1. Sự kiện thu hút đông đảo người dân địa phương và du khách thập phương tới tham quan, trẩy hội.

Sáng 19/2 (mùng 3 Tết), tại xã Sín Chéng, Lễ hội Gầu Tào xuân năm 2026 đã khai mạc trong không khí vui tươi, phấn khởi của đồng bào các dân tộc và đông đảo du khách thập phương. Lễ hội  diễn ra đến hết ngày 21/2(mùng 5 Tết).

Ngày 18/2 (mùng 2 Tết Bính Ngọ), tại thôn Ná Lùng, xã Trịnh Tường đã diễn ra Ngày hội Văn hóa dân tộc Dao tuyển nhân dịp đầu Xuân Bính Ngọ 2026. Đây là lần đầu tiên địa phương tổ chức ngày hội với quy cấp thôn, tạo không khí vui tươi, phấn khởi trong những ngày đầu năm mới.

Trong những ngày đầu Xuân Bính Ngọ, đoàn tàu du lịch văn hóa “Hà Nội 5 cửa ô - The Hanoi Train” chính thức khởi động chương trình đặc biệt mang tên “Chở mùa xuân về”.

Lễ cúng hóa vàng là nghi thức không thể thiếu trong dịp Tết của các gia đình Việt, mang ý nghĩa tiễn đưa các cụ về cõi âm, thể hiện lòng tôn kính, biết ơn Tổ tiên luôn che chở, phù hộ cho con cháu. Ngoài ra, việc hóa vàng còn mang ý nghĩa đón thần tài, thần lộc về cho gia đình.

Hai ngựa đá đặt trước Nghi môn của đền Thái Vi được tạo dáng hình ngựa chiến, sẵn sàng xung trận. Các họa tiết hoa văn trên thân ngựa được chạm khắc tinh xảo, cầu kỳ.

Trong không gian thờ tự của người Dao ở Lào Cai, bộ tranh thờ không chỉ là tác phẩm hội họa dân gian, mà còn hàm chứa tri thức, tín ngưỡng và lịch sử của cộng đồng. Trong đó, hình tượng ngựa vừa là vật nuôi quen thuộc, vừa là linh vật thiêng, gắn bó mật thiết với đời sống tinh thần của người Dao qua nhiều thế hệ.