Chủ nghĩa Mác - Lênin khẳng định bản chất của chủ nghĩa xã hội là giải phóng con người, phát triển con người toàn diện, xây dựng xã hội công bằng, dân chủ, văn minh, trong đó con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển. Trong “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản”, C.Mác và Ph.Ăng-ghen đã chỉ rõ: “Sự phát triển tự do của mỗi người là điều kiện cho sự phát triển tự do của tất cả mọi người”[1]. V.I.Lênin đã khẳng định rằng con đường đi lên chủ nghĩa xã hội có thể diễn ra bằng nhiều hình thức, bước đi và phương thức tổ chức khác nhau, tùy thuộc vào điều kiện kinh tế - xã hội, văn hóa và trình độ phát triển của mỗi quốc gia, mỗi địa phương; miễn là vẫn giữ vững mục tiêu, bản chất và những giá trị cốt lõi của chủ nghĩa xã hội.
Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, Người khẳng định: “Chính phủ từ xã đến Trung ương do dân cử ra… quyền hành và lực lượng đều ở nơi dân”[2]; đồng thời yêu cầu cán bộ, nhất là cán bộ cơ sở, phải thật sự là “người đầy tớ trung thành của Nhân dân”[3]. Chủ nghĩa xã hội, theo tư tưởng của Người, không phải là những khái niệm trừu tượng, mà phải hiện diện sinh động trong từng thôn xóm, tổ dân phố, trong từng chính sách cụ thể gắn với đời sống hằng ngày của Nhân dân.
Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam được thể hiện xuyên suốt trong Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011) và các văn kiện Đại hội của Đảng, đã xác định rõ các đặc trưng cơ bản của xã hội chủ nghĩa mà Nhân dân ta xây dựng. Trên cơ sở đó, xây dựng mô hình “Xã xã hội chủ nghĩa” chính là quá trình cụ thể hóa trực tiếp đường lối của Đảng ở cấp cơ sở; là sự chuyển hóa các mục tiêu, giá trị và nguyên lý xã hội chủ nghĩa thành các tiêu chí, nhiệm vụ và giải pháp có thể tổ chức thực hiện, kiểm nghiệm bằng thực tiễn.
Những năm qua, dưới sự lãnh đạo của Trung ương và sự chỉ đạo quyết liệt của Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh, cùng với sự nỗ lực của cả hệ thống chính trị, tỉnh đã đạt được nhiều kết quả quan trọng trên các lĩnh vực phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững, củng cố hệ thống chính trị cơ sở… Đặc biệt, việc đưa chỉ số hạnh phúc của người dân vào Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh đã thể hiện rõ định hướng phát triển vì con người, phù hợp với bản chất nhân văn của chủ nghĩa xã hội. Tuy nhiên, thực tiễn cũng đặt ra những yêu cầu mới, đòi hỏi phải có cách tiếp cận phát triển toàn diện, bền vững hơn; vượt lên tư duy phát triển thuần túy dựa trên tăng trưởng kinh tế, hướng tới nâng cao chất lượng sống, sự hài lòng và niềm tin của Nhân dân.
Trong bối cảnh đó, việc lựa chọn xã Trấn Yên và phường Lào Cai làm địa bàn thí điểm xây dựng mô hình “Xã xã hội chủ nghĩa” mang ý nghĩa đại diện cho cả không gian nông thôn và đô thị. Xã Trấn Yên đại diện cho không gian nông thôn - bán đô thị đang chuyển mình mạnh mẽ, có nền tảng xây dựng nông thôn mới, kinh tế nông nghiệp hàng hóa, cộng đồng dân cư đoàn kết, hệ thống chính trị vững chắc; đây là địa bàn phù hợp để thử nghiệm mô hình “Xã xã hội chủ nghĩa” trong điều kiện nông thôn hiện đại, xanh và bền vững. Phường Lào Cai là trung tâm kinh tế, văn hóa của tỉnh; có tốc độ đô thị hóa cao, là cửa ngõ giao thương, hội nhập quốc tế, đặc biệt trong phát triển kinh tế cửa khẩu, dịch vụ, thương mại; việc triển khai mô hình “Xã xã hội chủ nghĩa” tại phường Lào Cai cho phép kiểm nghiệm khả năng thích ứng của mô hình trong điều kiện đô thị, nơi yêu cầu về quản trị hiện đại, dân chủ, chất lượng sống và chỉ số hạnh phúc của người dân ngày càng cao.
Về phương diện lý luận, mô hình “Xã xã hội chủ nghĩa” là hình thức tổng kết thực tiễn sinh động, góp phần làm rõ hơn nội hàm, tiêu chí và phương thức xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam từ cấp cơ sở. Về phương diện thực tiễn, mô hình tạo tiền đề quan trọng để nâng cao chất lượng quản trị địa phương, củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và chế độ xã hội chủ nghĩa.
Trong thời gian tới, việc thí điểm triển khai mô hình “Xã xã hội chủ nghĩa” tại xã Trấn Yên và phường Lào Cai cần được xác định là nhiệm vụ chính trị quan trọng, đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp, toàn diện của Ban Thường vụ Tỉnh ủy. Trước hết, cần tiếp tục làm sâu sắc nhận thức lý luận về mục tiêu, bản chất và giá trị cốt lõi của mô hình; khắc phục tư tưởng giản đơn, đồng nhất mô hình “Xã xã hội chủ nghĩa” với các mô hình phát triển hiện có; coi trọng tổng kết thực tiễn, gắn với nghiên cứu lý luận để rút ra những vấn đề có tính quy luật.
Cùng với đó, cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống tiêu chí và cơ chế đánh giá mô hình theo hướng toàn diện, thực chất, lấy sự hài lòng và hạnh phúc của Nhân dân làm thước đo quan trọng. Kết quả thực hiện mô hình phải gắn chặt với trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền và người đứng đầu, bảo đảm tính nghiêm túc, hiệu quả và bền vững.
Xây dựng mô hình “Xã xã hội chủ nghĩa” phải gắn chặt với đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý của chính quyền cơ sở; đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số; xây dựng chính quyền kiến tạo, liêm chính, phục vụ Nhân dân. Đồng thời, cần phát huy mạnh mẽ vai trò chủ thể của Nhân dân; mở rộng và thực hành dân chủ xã hội chủ nghĩa ở cơ sở; nâng cao vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội trong giám sát, phản biện xã hội.
Trong quá trình xây dựng và thực hiện thí điểm mô hình “Xã xã hội chủ nghĩa”, cần hết sức coi trọng thực tiễn, kết hợp nhuần nhuyễn từ lý thuyết với thực tiễn để xây dựng đề án; đồng thời dành nguồn lực để triển khai đồng bộ các nghị quyết chiến lược của Trung ương vào thực tế tại xã Trấn Yên và phường Lào Cai, chú trọng đến chất lượng nguồn nhân lực tại địa phương. Trong quá trình thực hiện thường xuyên sơ kết, đánh giá rút kinh nghiệm, kịp thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc, bảo đảm thực hiện thắng lợi mô hình trên thực tiễn.
Trên cơ sở kết quả thí điểm, cần chủ động chuẩn bị điều kiện để từng bước nhân rộng mô hình, bảo đảm có lộ trình phù hợp, tránh nóng vội, hình thức; gắn nhân rộng mô hình với công tác đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ cơ sở đủ phẩm chất, năng lực, uy tín, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới. Quá trình triển khai mô hình phải luôn gắn kết chặt chẽ giữa phát triển kinh tế với bảo đảm tiến bộ, công bằng xã hội; bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc; giữ vững quốc phòng - an ninh, trật tự an toàn xã hội trên địa bàn.
Việc Trung ương quyết định thí điểm xây dựng mô hình “Xã xã hội chủ nghĩa” ở tỉnh Lào Cai là bước đi sáng tạo, thể hiện tinh thần đổi mới tư duy lý luận của Đảng và sự chủ động, quyết liệt trong chỉ đạo, điều hành của cấp ủy, chính quyền địa phương. Thành công của mô hình không chỉ có ý nghĩa đối với sự phát triển bền vững của tỉnh, mà còn góp phần quan trọng vào làm sáng tỏ hơn con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam trong giai đoạn mới.
[1] C.Mác và Ph.Ăngghen (2010): Toàn tập, t.4, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tr.628.
[2] - Hồ Chí Minh: Toàn tập, t.6, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, tr.232.
[3] - Hồ Chí Minh: Toàn tập, t.5, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, tr.292.
