Không khó để cảm nhận những đổi thay trong đời sống văn hóa ở xã Trấn Yên hôm nay. Những nhà văn hóa thôn mỗi tối sáng đèn; các câu lạc bộ văn nghệ, thể thao duy trì đều đặn; việc cưới, việc tang được tổ chức gọn nhẹ, văn minh… Tất cả cho thấy phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” đã và đang đi vào đời sống người dân một cách tự nhiên, bền vững.
Trấn Yên được thành lập trên cơ sở hợp nhất thị trấn Cổ Phúc và 5 xã lân cận, với hơn 29.000 người dân sinh sống tại 61 thôn. Địa bàn rộng, dân cư đông, đa dạng thành phần dân tộc, nhưng có điểm chung là sự đồng thuận và tinh thần gắn kết cộng đồng ngày càng được củng cố. Đây chính là nền tảng quan trọng để địa phương triển khai hiệu quả phong trào xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở.
Thôn Hòa Cuông 1, xã Trấn Yên có 158 hộ với 664 nhân khẩu, thôn có 7 dân tộc, trong đó người Cao Lan chiếm 96%. Trải qua nhiều thế hệ, bà con nơi đây luôn gắn bó, yêu thương, giúp đỡ nhau trong cuộc sống, tạo nên cộng đồng đoàn kết, nghĩa tình. Bà con trong thôn đã chuyển đổi cây trồng, vật nuôi, áp dụng khoa học - kỹ thuật vào sản xuất, trong đó có nhiều hộ chăn nuôi gà theo mô hình tập trung, đạt thu nhập bình quân 150 triệu đồng/năm; hộ nghèo còn 0,6%.
Ngoài ra, thôn đặc biệt chú trọng xây dựng đời sống văn hóa tinh thần cho người dân. Hằng năm, các hộ dân tích cực đăng ký và phấn đấu đạt danh hiệu “Gia đình văn hóa”; tỷ lệ hộ đạt chuẩn văn hóa của thôn luôn duy trì ở mức cao, hướng tới mục tiêu 98% hộ gia đình văn hóa trong năm 2026. Người Cao Lan vẫn gìn giữ được nét văn hóa truyền thống đặc sắc của dân tộc mình. Câu lạc bộ múa hát Sình ca và bảo tồn tri thức bản địa ở Hòa Cuông 1 với 56 thành viên được thành lập, duy trì hoạt động nhiều năm qua. Đây là nơi người yêu dân ca, thường xuyên luyện tập và biểu diễn trong các dịp lễ, tết...
Nghệ nhân Nịnh Quang Thanh - Chủ nhiệm Câu lạc bộ múa hát Sình ca và bảo tồn tri thức bản địa ở Hòa Cuông 1 chia sẻ: “Câu lạc bộ có vai trò quan trọng trong việc nghiên cứu, duy trì, gìn giữ, truyền dạy các tri thức văn hóa của người Cao Lan tại địa phương. Những làn điệu Sình ca ngọt ngào, đằm thắm khi trữ tình, khi rộn ràng không chỉ gắn kết cộng đồng, mà còn góp phần nuôi dưỡng tâm hồn, hun đúc tình yêu quê hương, đất nước trong thế hệ trẻ”.
Đồng chí Phạm Huy Mai - Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội xã Trấn Yên nhấn mạnh: Thay vì chỉ dừng ở các danh hiệu, Trấn Yên xác định xây dựng đời sống văn hóa phải gắn chặt với chất lượng sống và sự hài lòng của người dân. Từ phong trào xây dựng “Gia đình văn hóa”, “Thôn văn hóa”, đến các hoạt động văn nghệ, thể dục - thể thao quần chúng, người dân được khuyến khích tham gia, tự quản và cùng hưởng thụ. Nếp sống văn minh từng bước hình thành; ý thức giữ gìn môi trường, bảo đảm an ninh trật tự, xây dựng cảnh quan thôn xóm xanh, sạch, đẹp ngày càng lan tỏa”.
Đến nay, gần 75% hộ dân trong xã đạt danh hiệu "Gia đình văn hóa"; trên 93% thôn đạt "Thôn văn hóa"; 100% thôn có nhà văn hóa, khu thể thao; các đội văn nghệ, câu lạc bộ thể thao hoạt động thường xuyên; tỷ lệ người dân tham gia luyện tập thể dục - thể thao đạt trên 45%; tỷ lệ tham gia bảo hiểm y tế đạt 97,5%. Những con số ấy phản ánh sự cải thiện cả về thể chất lẫn tinh thần của người dân.
Một điểm nhấn nổi bật trong xây dựng đời sống văn hóa ở Trấn Yên là việc gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc. Các lớp truyền dạy tiếng nói, chữ viết, làn điệu dân ca của đồng bào Dao, Cao Lan được duy trì đều đặn. Nhiều lễ hội truyền thống như lễ cấp sắc của người Dao, lễ cầu mưa, hát giao duyên của dân tộc Cao Lan được phục dựng và tổ chức phù hợp với đời sống hiện đại, vừa giữ gìn bản sắc, vừa tạo không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng.
Song song với đó, các điều kiện an sinh xã hội tiếp tục được quan tâm. Công tác giáo dục, y tế, chăm sóc sức khỏe Nhân dân được duy trì ổn định; an ninh chính trị, trật tự - an toàn xã hội được giữ vững. Môi trường sống từng bước được cải thiện thông qua các phong trào vệ sinh môi trường, xây dựng cảnh quan nông thôn, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên. Những yếu tố góp phần nâng cao mức độ hài lòng của người dân đối với cuộc sống tại địa phương.
Thực tiễn triển khai phong trào cho thấy, khi đời sống văn hóa được đặt đúng vị trí, người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà còn là chủ thể tham gia xây dựng. Từ đó, xã rút ra một số kinh nghiệm quan trọng, đó là: Phát huy vai trò lãnh đạo của cấp ủy, chính quyền gắn với sự đồng thuận của Nhân dân; đa dạng hóa hình thức hoạt động văn hóa, thể thao để phù hợp với từng nhóm đối tượng; quan tâm đào tạo đội ngũ cán bộ làm công tác văn hóa; ưu tiên bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống gắn với phát triển du lịch và sinh kế địa phương.
Bên cạnh những kết quả đạt được, địa phương vẫn còn những khó khăn, như một số di tích có nguy cơ xuống cấp, một vài giá trị văn hóa truyền thống đứng trước nguy cơ mai một, hay có nơi phong trào chưa thật sự đồng đều... Đây là những vấn đề địa phương đang tiếp tục tập trung tháo gỡ trong thời gian tới.
Hướng tới mục tiêu đến năm 2030, chỉ số hạnh phúc của người dân đạt từ 80% trở lên, địa phương xác định tiếp tục lấy con người làm trung tâm của phát triển. Xây dựng đời sống văn hóa không chỉ là nhiệm vụ trước mắt mà là quá trình lâu dài, góp phần giúp Trấn Yên phát triển nhanh, bền vững theo hướng xanh, hài hòa, đậm đà bản sắc và hạnh phúc.
Trình bày: Thủy Thanh
