Năm học 2026 - 2027, Trường Tiểu học Kim Đồng (phường Yên Bái) thu tiền nước sạch 10.000 đồng/học sinh/tháng; tiền ăn trưa 19.000 đồng/buổi (đối với học sinh không được ngân sách hỗ trợ); thuê nhân viên nấu ăn, phục vụ 66.000 đồng/học sinh/tháng. Phí mua sắm đồ dùng, thiết bị bán trú là 150.000 đồng/học sinh đầu cấp và 50.000 đồng/học sinh từ lớp 2 đến lớp 5/năm học. Các dịch vụ khác như trông xe, chăm sóc ngoài giờ, trải nghiệm, đưa đón, kỹ năng sống, vệ sinh hay sử dụng điều hòa… được thực hiện theo quy định hoặc trên cơ sở thỏa thuận và chi phí thực tế.
Các khoản thu đều được công khai, thực hiện trên tinh thần tự nguyện và đúng mức quy định tại Quyết định 69/2026/QĐ-UBND của UBND tỉnh. Với khoản thu thỏa thuận, nhà trường lập biên bản có chữ ký của đại diện phụ huynh và nhà trường, gửi cơ quan chức năng theo dõi.
Bà Chu Thị Thu Hiền - Phó Hiệu trưởng Trường Tiểu học Kim Đồng cho rằng, quy trình này tăng cường giám sát, hạn chế cách hiểu khác nhau và bảo đảm mỗi khoản thu đều có căn cứ, mục đích rõ ràng, trong khuôn khổ quản lý.
Trường THCS Quang Trung, phường Yên Bái, có 36 lớp với 1.807 học sinh, việc cụ thể hóa danh mục và mức thu cũng được xem là giải pháp giúp giảm áp lực cho đội ngũ giáo viên.
Bà Nguyễn Thị Thúy Nga - Phó Hiệu trưởng nhà trường cho biết: “Khi quy định rõ ràng, nhà trường và giáo viên có căn cứ để thực hiện. Quy định cần được phổ biến đầy đủ để cán bộ, giáo viên hiểu rõ trách nhiệm, không vận động hoặc tổ chức thu những khoản không đúng quy định. Nói cách khác, việc siết các khoản thu không chỉ bảo vệ quyền lợi phụ huynh mà còn giúp giáo viên không trở thành người đi vận động đóng góp”.
Xã hội hóa giáo dục góp phần huy động nguồn lực đầu tư cho trường lớp nhưng cũng dễ phát sinh những khoản đóng góp thiếu minh bạch, trở thành gánh nặng với gia đình thu nhập thấp, đông con. Phụ huynh không phản đối việc chung tay, điều họ quan tâm là đóng cho việc gì, mức bao nhiêu, căn cứ nào và sử dụng ra sao?
Theo chị Trần Thị Huyền Trang ở phường Âu Lâu, nếu nhu cầu chính đáng, đóng góp hoàn toàn tự nguyện và được công khai, phụ huynh sẵn sàng tham gia trong khả năng. Vì vậy, các khoản thu cần minh bạch về mục đích, mức thu, quản lý và quyết toán để phụ huynh có cơ sở giám sát.
Theo quy định, xã hội hóa không đồng nghĩa chuyển trách nhiệm bảo đảm điều kiện giáo dục sang phụ huynh; Ban đại diện phụ huynh học sinh cũng không được vận động kinh phí xây dựng, sửa chữa, mua sắm thiết bị trường học.
Từ năm học 2026 - 2027, Lào Cai triển khai Quyết định số 69/2026/QĐ-UBND của UBND tỉnh về quy định cơ chế quản lý thu, chi và mức thu đối với dịch vụ tuyển sinh các cấp học; danh mục, mức thu và cơ chế quản lý các dịch vụ phục vụ, hỗ trợ hoạt động giáo dục, đào tạo tại các cơ sở giáo dục công lập trên địa bàn tỉnh. Đặc biệt, học sinh tuyển sinh đầu cấp tại các cơ sở giáo dục công lập không phải nộp phí dịch vụ tuyển sinh.
Bên cạnh đó, nhà trường không được tự đặt ra hoặc tổ chức thu những khoản ngoài danh mục, mức thu và nguyên tắc đã được ban hành. Với các khoản thu theo thỏa thuận, mức thu phải được xác định trên cơ sở tính đúng, tính đủ chi phí thực tế, phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội, khả năng đóng góp của người học và nhu cầu sử dụng dịch vụ. Việc thu, chi phải đúng mục đích, tiết kiệm và hiệu quả.
Chính sách cũng quy định việc miễn, giảm đối với học sinh thuộc diện chính sách, hộ nghèo, hộ cận nghèo, có hoàn cảnh khó khăn hoặc học sinh khuyết tật gặp khó khăn về kinh tế theo điều kiện cụ thể.
Như vậy, “siết thu” không đơn thuần là hạn chế các khoản đóng góp. Quan trọng hơn, đây là việc thiết lập một trật tự quản lý tài chính trong nhà trường: Khoản nào được thu, mức thu như thế nào, thu theo cách nào và ai chịu trách nhiệm?
Với các gia đình ở vùng cao, vùng nông thôn, khi thu nhập còn hạn chế, sự thiếu rõ ràng về các khoản đóng góp càng dễ tạo tâm lý lo lắng. Bởi vậy, câu chuyện mua quạt, điều hòa, sửa chữa trường lớp hay bổ sung trang thiết bị không chỉ đặt ra câu hỏi “có nên đóng hay không?” mà trước hết phải xác định: Đâu là trách nhiệm của ngân sách, đâu là trách nhiệm của nhà trường và đâu thực sự là phần đóng góp tự nguyện của phụ huynh? Nếu mọi nhu cầu của nhà trường đều được giải quyết bằng cách huy động phụ huynh, xã hội hóa giáo dục rất dễ bị hiểu thành “xã hội gánh chi phí”.
Ông Đào Anh Tuấn - Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh khẳng định: “Để triển khai thống nhất, tại Công văn số 4244/SGDĐT-KHTC ngày 18/9/2026, Sở Giáo dục và Đào tạo đề nghị UBND các xã, phường và các cơ sở giáo dục trực thuộc tổ chức phổ biến, tuyên truyền Quyết định số 69. Những khó khăn, vướng mắc phải được báo cáo bằng văn bản về sở để tổng hợp, trình UBND tỉnh xem xét, quyết định”.
Xã hội hóa giáo dục không thể là sự chuyển dịch gánh nặng tài chính từ Nhà nước sang phụ huynh, mà phải là sự chung tay tự nguyện, đúng pháp luật, công khai và có trách nhiệm. Khi mọi khoản thu đều có căn cứ, mọi nguồn kinh phí được minh bạch và quyền lựa chọn của phụ huynh được tôn trọng, xã hội hóa mới thực sự trở thành nguồn lực cho giáo dục, bảo đảm tốt hơn quyền lợi và cơ hội học tập công bằng của mỗi học sinh.
