Những năm gần đây, việc triển khai Dự án 3 về phát triển sản xuất nông - lâm nghiệp bền vững trong Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đã mang lại nhiều đổi thay rõ nét. Từ những mô hình liên kết sản xuất gắn với chuỗi giá trị, thu nhập của người dân được nâng cao, cải thiện đời sống và có sinh kế bền vững trên chính mảnh đất quê hương mình.
Tại xã Nghĩa Đô, câu chuyện của Hợp tác xã Nông nghiệp và Dịch vụ Vĩnh Yên là minh chứng rõ rệt. Thành lập năm 2020 với 11 thành viên, hợp tác xã đã nhanh chóng khẳng định vị thế trong lĩnh vực sản xuất tinh dầu quế và sả. Hiện, sản phẩm tinh dầu của hợp tác xã đã đạt tiêu chuẩn OCOP 4 sao, mở cơ hội vươn ra thị trường rộng lớn ở các tỉnh miền núi phía Bắc.
Nhờ mạnh dạn đầu tư dây chuyền chưng cất hiện đại, sản phẩm tinh dầu của hợp tác xã luôn đảm bảo chất lượng đồng đều. Mỗi năm, hợp tác xã mang lại doanh thu khoảng 500 triệu đồng, tạo việc làm ổn định cho hơn 10 lao động là phụ nữ dân tộc Tày, Mông với thu nhập trên 3 triệu đồng/tháng. Không chỉ dừng lại ở phát triển kinh tế, chị Liên còn mong muốn lan tỏa tinh thần khởi nghiệp đến những phụ nữ dân tộc thiểu số quanh vùng, để họ tự tin hơn trong cuộc sống.
Tại xã Xuân Hòa, Bản Mo là điểm sáng khi người dân tham gia mô hình trồng chuối theo tiêu chuẩn VietGAP. Toàn xã hiện có gần 60 ha chuối, trong đó có 29 ha đạt chuẩn VietGAP.
Anh Hoàng Văn Dũng, hộ dân tham gia mô hình, chia sẻ: Trước kia, gia đình tôi chỉ trồng chuối nhỏ lẻ, bán cho thương lái nên bấp bênh. Từ ngày tham gia Hợp tác xã Thượng Nông, chúng tôi được tập huấn kỹ thuật, được hỗ trợ phân bón và đặc biệt là có đầu ra ổn định. Người dân yên tâm chăm lo sản xuất, không còn nỗi lo bị ép giá như trước.
Hợp tác xã Nông nghiệp Thượng Nông không chỉ đứng ra liên kết, bao tiêu sản phẩm mà còn tích cực tìm kiếm thị trường, quảng bá thương hiệu chuối Xuân Hòa ra các tỉnh lân cận. Việc sản xuất tập trung, áp dụng kỹ thuật mới đã giúp năng suất, chất lượng chuối tăng rõ rệt, nâng cao thu nhập cho người dân.
Mô hình Hợp tác xã Du lịch Đồi Mâm xôi ở xã Púng Luông cho thấy hướng đi mới: phát triển kinh tế gắn với du lịch cộng đồng. Thành lập năm 2022 với 7 thành viên, hợp tác xã đã thuê gần 5 ha ruộng bậc thang tại khu vực đồi mâm xôi để vừa cấy lúa, vừa khai thác du lịch. Mỗi mùa du lịch cao điểm, hợp tác xã tạo việc làm cho hơn 10 lao động thời vụ, quản lý khoảng 500 xe ôm chở khách tham quan. Người dân không chỉ có thêm thu nhập từ công lao động mà còn từ các dịch vụ đi kèm. Chị Giàng Thị Bầu, bản Tà Chí Lừ, hồ hởi: Gia đình tôi vừa cho hợp tác xã thuê đất, vừa đi làm thuê, mỗi ngày được 150 nghìn đồng. Ngoài ra, tôi còn bán trang phục truyền thống, đồ thổ cẩm cho khách du lịch. Cuộc sống khá hơn trước nhiều.
Hợp tác xã thuê người dân làm việc ngay trên ruộng của mình, giúp họ vừa có thêm thu nhập, vừa bảo tồn cách canh tác truyền thống. Quan trọng hơn, du khách biết đến Púng Luông nhiều hơn, tạo thêm cơ hội phát triển bền vững cho người dân.
Không chỉ ở Nghĩa Đô, Xuân Hòa hay Púng Luông, toàn tỉnh đã có hàng trăm mô hình liên kết sản xuất nông - lâm nghiệp gắn chuỗi giá trị được triển khai. Riêng trong tiểu dự án phát triển kinh tế nông - lâm nghiệp gắn với bảo vệ rừng, đã có hơn 1,47 triệu ha rừng được khoán bảo vệ với sự tham gia của 323 nghìn hộ dân. Hơn 710 nghìn ha rừng sản xuất và rừng tự nhiên được giao cho cộng đồng quản lý. Cùng với đó, 403 dự án sản xuất đã thu hút sự tham gia của 817 doanh nghiệp, hợp tác xã và gần 13.600 hộ đồng bào. Hơn 2.500 dự án cộng đồng với 20.500 hộ hưởng lợi đã góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế vùng dân tộc thiểu số và miền núi theo hướng bền vững.
:
Điểm chung ở các mô hình là tính cộng đồng, sự chủ động và tinh thần gắn kết. Việc tham gia hợp tác xã giúp người dân cảm thấy mình là một phần của tập thể, có tiếng nói trong các quyết định sản xuất, kinh doanh. Đồng thời, nhiều HTX do đồng bào dân tộc thiểu số thành lập đã chú trọng bảo tồn giống cây trồng bản địa, phương thức canh tác gắn với văn hóa truyền thống, biến sản phẩm nông nghiệp thành cầu nối quảng bá văn hóa, du lịch.
Phát triển nông - lâm nghiệp gắn với chuỗi giá trị đã và đang mở ra hướng đi mới cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Những hợp tác xã, mô hình sản xuất thành công chính là minh chứng thuyết phục về sự đổi thay. Trên nền tảng đó, tin rằng con đường giảm nghèo bền vững, làm giàu ngay trên mảnh đất quê hương sẽ ngày càng rộng mở đối với đồng bào vùng cao.
