Nằm trên đỉnh con dốc nhỏ, Trường PTDTBT TH & THCS Dế Xu Phình với 95% học sinh dân tộc Mông, đã hoàn thành các tiêu chí và được công nhận là trường đạt chuẩn quốc gia vào tháng 9/2023. Trên ban công các lớp học, các loài hoa đua nhau khoe sắc, khu tiểu cảnh được trang trí ấn tượng, các lớp học đều được đầu tư thiết bị phục vụ cho việc giảng dạy và học tập của cô và trò nhà trường. Học sinh nơi đây không chỉ ngoan ngoãn, chăm chỉ, các em còn được dạy bảo tồn văn hóa của đồng bào dân tộc Mông.
Để xây dựng, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong trường học, nhà trường đã thực hiện lồng ghép chương trình giáo dục địa phương theo hình thức tích hợp trong một số môn học, hoạt động ngoại khóa, truyền dạy cho học sinh về thổi khèn, múa khèn; thổi sáo; thêu dệt thổ cẩm, vẽ sáp ong trên vải…. Qua đó, góp phần giúp các thầy cô giáo và học sinh hiểu, trân quý những nét văn hóa truyền thống của dân tộc mình, hướng tới xây dựng môi trường giáo dục phát triển toàn diện. Đặc biệt, nhà trường dành 2 căn phòng rộng rãi để làm "Nhà bản sắc người Mông”, trong đó lựa chọn các sản phẩm văn hóa địa phương, xây dựng các góc, mô phỏng để trưng bày giới thiệu và giáo dục học sinh như: trang phục dân tộc; dụng cụ lao động; các nhạc cụ dân tộc; thêu thùa; văn hóa ẩm thực dân tộc Mông...
Các sản phẩm trưng bày phần lớn do phụ huynh trong xã đóng góp, nhiều sản phẩm do chính học sinh hoàn thiện, giúp các em không chỉ hiểu mà còn nâng cao ý thức giữ gìn, phát huy các giá trị truyền thống. Ngoài việc tăng cường giới thiệu, quảng bá nét đẹp văn hóa Mông, "Nhà bản sắc người Mông” tạo cơ hội để các em tham gia hoạt động trải nghiệm, tìm hiểu về lịch sử, truyền thống văn hóa địa phương, từ đó giáo dục ý thức giữ gìn và bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc.
Để thu hút, tạo sự hứng thú cho học sinh, bên cạnh việc thành lập các câu lạc bộ như: múa khăn, khèn, thêu thổ cẩm, vẽ sáp ong trên vải.... nhà trường còn khuyến khích giáo viên, các tổ chuyên môn xây dựng nội dung giảng dạy gắn với truyền thống, bản sắc văn hóa của đồng bào Mông.
Trong các tiết học, học sinh được tìm hiểu về các loại nhạc cụ của người Mông trong đó có cây khèn. Tiết học mà chúng tôi chứng kiến hôm ấy, ngoài được giới thiệu về kiến thức chung, các em còn được nghe thầy giáo Giàng A Phóng thổi khèn, được tìm hiểu cấu tạo của cây khèn, cách thổi... Cách học này đã mang đến sự hứng khởi cho học sinh. Qua các buổi học, các em thêm yêu văn hóa của dân tộc mình, từ đó nâng cao ý thức giữ gìn văn hóa dân tộc.
Thầy giáo Giàng A Phóng chia sẻ: “Điều tôi mong mỏi nhất là các em không chỉ học thổi khèn mà còn hiểu được ý nghĩa sâu sắc của cây khèn trong đời sống tinh thần của người Mông, để sau này chính các em sẽ là người tiếp nối, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa độc đáo này".
Từ khi tham gia hoạt động tại câu lạc bộ, nhiều học sinh đã trưởng thành hơn, mạnh dạn, tự tin, hỗ trợ cho việc học tập kiến thức và kỹ năng trong cuộc sống. Việc gìn giữ, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc thông qua môi trường giáo dục trong nhà trường đã được Trường PTDTBT TH & THCS Dế Xu Phình triển khai hiệu quả, góp phần lan tỏa và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc cho muôn đời sau.
