Thực hiện giải phóng mặt bằng các dự án trọng điểm của tỉnh, các địa phương đã linh hoạt khi bố trí nhiều phương án tái định cư gồm: tập trung, tại chỗ, xen ghép, từ đó tạo đồng thuận cao trong Nhân dân.
Căn nhà của gia đình anh Lâm Văn Ngôn ở thôn 1 Vài Siêu, xã Thượng Hà nằm trên hành lang tuyến Dự án đường dây 500kV Lào Cai - Vĩnh Yên. Sau khi có thông báo trong diện phải giải phóng mặt bằng để phục vụ thi công dự án, anh Ngôn đã sớm bàn giao mặt bằng, tạo thuận lợi cho nhà thầu triển khai thi công. Đầu tháng 10, Dự án đường dây 500kV chính thức đóng điện, cũng là lúc anh chuẩn bị dọn về căn nhà mới.
Anh Ngôn chia sẻ: Khi biết phải di chuyển nơi ở để phục vụ thi công dự án tôi cũng rất lo lắng vì gia đình đã ở, gắn bó với căn nhà này nhiều năm nay. Tuy nhiên, khi được cấp ủy, chính quyền địa phương quan tâm, tạo thuận lợi bố trí nơi làm nhà mới, gia đình vui vẻ chấp hành chủ trương của Nhà nước.
Ông Vũ Đức Nghĩa - Phó Chủ tịch UBND xã Thượng Hà cho biết: Thực hiện Dự án đường dây 500kV Lào Cai - Vĩnh Yên, trên địa bàn xã có 4 hộ phải di chuyển nhà ở. Hiểu được nỗi băn khoăn của bà con, cấp ủy, chính quyền địa phương đã nỗ lực tìm các vị trí đất, sau đó họp thống nhất để bà con lựa chọn phương án tái định cư. Nhờ đó, các hộ trong diện giải phóng mặt bằng đều đồng thuận và sớm bàn giao mặt bằng cho chủ đầu tư thực hiện dự án.
Dự án đường dây 500kV Lào Cai - Vĩnh Yên đoạn thuộc địa bàn tỉnh Lào Cai có chiều dài khoảng 140 km, đi qua 13 xã của tỉnh, ảnh hưởng đến 2.204 hộ dân, 2 tổ chức, trong đó có 93 hộ phải di dời, bố trí đất tái định cư để bàn giao mặt bằng. Với khối lượng công việc giải phóng mặt bằng lớn, thời gian thực hiện ngắn, cả hệ thống chính trị tỉnh Lào Cai đã đồng tâm hiệp lực, cùng nhau vào cuộc nên đã đạt nhiều kết quả tích cực.
Toàn bộ mặt bằng thi công của gần 140 km tuyến qua địa bàn tỉnh và 273 vị trí móng cột đã được bàn giao sớm cho đơn vị thi công, trong đó nhiều vị trí vượt trước tiến độ so với yêu cầu của Chính phủ và chủ đầu tư. Tại cuộc họp tổng kết công tác giải phóng mặt bằng dự án, kinh nghiệm trong việc linh hoạt bố trí tái định cư đã được nhiều địa phương nêu ra và khẳng định đây là một trong những yếu tố quyết định tạo đồng thuận cao trong Nhân dân.
Khác với Dự án đường dây 500kV Lào Cai - Vĩnh Yên, phương án tái định cư Dự án Cảng hàng không Sa Pa lại là xây dựng khu tái định cư tập trung. Từ cao tốc Nội Bài - Lào Cai nhìn xuống Khu tái định cư Cảng hàng không Sa Pa, nhiều người không khỏi ngỡ ngàng bởi quy hoạch không gian, kiến trúc của khu tái định cư này chẳng kém một khu đô thị.
Những tuyến đường ngang, dọc như bàn cờ, các lô đất quy hoạch vuông vức, rộng rãi, những căn nhà được xây khang trang với thiết kế kiến trúc phù hợp với cảnh quan.
Trong một xưởng gỗ nhỏ ở trung tâm khu tái định cư, anh Vũ Văn Tuyên (người dân bản Cam 4) đang tất bật hoàn thiện những bộ bàn ghế, giường tủ theo đơn đặt hàng của người dân. Trước kia, khi còn ở bản cũ, anh Tuyên đã có một xưởng mộc nhỏ chuyên đóng đồ gia dụng phục vụ người dân trong xã.
Khi chuyển đến khu tái định cư, anh rất mừng khi quỹ đất không chỉ đủ xây nhà ở mà còn có khoảng đất khá rộng để anh dựng lại một xưởng gỗ ngay bên cạnh nhà. Nhờ vậy, anh không chỉ tiếp tục gắn bó với nghề mà còn duy trì được nguồn thu nhập ổn định cho gia đình.
Sau gần hai năm di chuyển ra khu tái định cư để nhường đất xây dựng Dự án Cảng hàng không Sa Pa, người dân các bản Cam 1, Cam 2, Cam 4 đã dần ổn định cuộc sống trong môi trường mới. Vốn quen với cuộc sống nông thôn và ruộng nương, họ từng bước thích nghi với nhịp sống nơi phố xá.
Những nếp sinh hoạt truyền thống được điều chỉnh để phù hợp với không gian sống mới nhưng bà con vẫn giữ gìn bản sắc văn hóa đặc trưng của dân tộc mình. Khu tái định cư được quy hoạch đồng bộ từ hạ tầng đến các thiết chế văn hóa, trường học, chợ cùng với phương án bố trí tái định cư phù hợp với từng trường hợp, diện tích đủ rộng để những người dân không lạ lẫm khi chuyển đến nơi ở mới. Vì thế đã nhận được sự đồng thuận trong Nhân dân, giúp công tác giải phóng mặt bằng được tiến hành thuận lợi.
Kinh nghiệm từ bố trí tái định cư phục vụ giải phóng mặt bằng Dự án Cảng hàng không Sa Pa và Dự án đường dây 500kV Lào Cai - Vĩnh Yên đang được tỉnh tiếp tục vận dụng khi thực hiện giải phóng mặt bằng Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng. Theo công bố hướng tuyến, dự án đoạn qua Lào Cai dài 143,2km, cần thu hồi hơn 1.550ha đất, ảnh hưởng tới 2.581 hộ dân và xây dựng 45 khu tái định cư.
Khu vực phía Bắc tỉnh Lào Cai gồm các phường Lào Cai, Cam Đường, các xã: Gia Phú, Bảo Thắng và Bảo Hà, dự kiến sắp xếp tại 19 khu (18 khu tái định cư và 1 khu bố trí trường tiểu học, mầm non, nhà văn hóa). UBND tỉnh đã thống nhất danh mục dự án xây dựng các khu tái định cư và giao cho các địa phương chuẩn bị đầu tư 16 dự án với tổng mức đầu tư gần 300 tỷ đồng. Khu vực phía Nam tỉnh Lào Cai gồm phường Âu Lâu, các xã: Châu Quế, Đông Cuông, Tân Hợp, Xuân Ái, Quy Mông có 26 khu tái định cư tập trung với tổng diện tích 79,05ha để phục vụ giải phóng mặt bằng cho 922 hộ gia đình có đất ở bị thu hồi với 1.205 lô tái định cư. Tổng chi phí xây lắp 635 tỷ đồng.
Ông Trần Trung Kiên - Chủ tịch UBND xã Bảo Hà cho biết: Trên địa bàn xã có 2 khu tái định cư đã phê duyệt dự án, 6 khu đang ở bước thẩm tra, thẩm định. Tới đây, UBND xã sẽ tiếp tục kiến nghị các sở, ngành của tỉnh hoàn thành các thủ tục này. Cùng với việc bố trí người dân ra các khu tái định cư tập trung, nếu quỹ đất tại chỗ của người dân vẫn còn đảm bảo tái định cư và phù hợp với quy hoạch, địa phương sẽ tạo thuận lợi cho người dân tái định cư tại chỗ theo nguyện vọng.
Những kinh nghiệm và bài học từ việc bố trí tái định cư cho các dự án trọng điểm như đường dây 500kV Lào Cai - Vĩnh Yên, đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng và Cảng hàng không Sa Pa đã khẳng định tầm quan trọng của sự linh hoạt và minh bạch trong công tác giải phóng mặt bằng. Đây là cơ sở để tỉnh Lào Cai tiếp tục thực hiện thành công các dự án chiến lược trong tương lai, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao đời sống của người dân.
