Sốt rét là bệnh truyền nhiễm do ký sinh trùng Plasmodium gây ra, gồm: Plasmodium falciparum (P. falciparum), Plasmodium vivax (P. vivax), Plasmodium malariae (P. malariae), Plasmodium ovale (P. ovale) và Plasmodium knowlesi (P. knowlesi), trong đó, muỗi Anopheles là véc tơ truyền bệnh. Bệnh thường biểu hiện bằng những cơn sốt rét điển hình với 3 triệu chứng: rét run, sốt, vã mồ hôi, có tính chu kỳ tùy theo loài ký sinh trùng; sốt rét do P. falciparum có thể gây ra sốt rét ác tính dẫn tới tử vong nếu không được chẩn đoán, điều trị kịp thời.
Hằng năm, trung tâm y tế và các trạm y tế trên địa bàn tỉnh xây dựng kế hoạch và tổ chức triển khai hoạt động phòng, chống, loại trừ bệnh sốt rét; thực hiện các hoạt động giám sát và phát hiện sớm; phát hiện, chẩn đoán và điều trị các trường hợp bệnh, đồng thời, tổ chức tuyên truyền, vận động về phòng, chống bệnh sốt rét cho cộng đồng.
Xã vùng cao Pha Long có nhiều thôn, bản xa trung tâm, giao thông khó khăn, đời sống người dân còn thiếu thốn, trong khi điều kiện môi trường tạo thuận lợi cho muỗi Anopheles sinh sản. Nhận thức rõ nguy cơ này, chính quyền địa phương và Trạm Y tế xã đã tích cực triển khai nhiều hoạt động phòng, chống sốt rét phù hợp với điều kiện thực tế.
Theo đó, công tác truyền thông được xác định là nhiệm vụ trọng tâm. Cán bộ Trạm Y tế xã Pha Long phối hợp với các đoàn thể, y tế thôn, bản thường xuyên đến từng khu dân cư để tuyên truyền, hướng dẫn người dân thực hiện các biện pháp phòng bệnh như: ngủ màn và sử dụng biện pháp bảo vệ cá nhân khi đi rừng, vệ sinh môi trường; đặc biệt lưu ý đối tượng đi lao động, học tập, công tác tại vùng sốt rét lưu hành hoặc từ nước ngoài trở về. Song song với đó, hoạt động giám sát dịch tễ được tăng cường nhằm phát hiện sớm các ca nghi ngờ.
Ông Tung Sào Long - Phó Trưởng Trạm Y tế xã Pha Long cho biết: “Chúng tôi thường xuyên chủ động cập nhật kiến thức về chẩn đoán, điều trị và giám sát, phòng, chống bệnh sốt rét, từ đó nâng cao năng lực chuyên môn, đáp ứng yêu cầu thực tế. Trạm y tế đã phối hợp chặt chẽ với đội ngũ y tế thôn, bản tăng cường giám sát, phát hiện sớm các trường hợp nghi ngờ, đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn người dân thực hiện các biện pháp phòng bệnh. Nhờ đó, nhận thức của người dân ngày càng được nâng cao, góp phần quan trọng trong việc duy trì thành quả loại trừ sốt rét và ngăn chặn nguy cơ dịch bệnh quay trở lại”.
Việc triển khai đồng bộ các biện pháp phòng, chống sốt rét ngay từ cơ sở như xã Pha Long đã và đang góp phần vào kết quả phòng, chống bệnh sốt rét trên địa bàn tỉnh. Đây là cách làm linh hoạt, sát thực tế của ngành y tế tỉnh trong phòng, chống dịch bệnh truyền nhiễm. Trên cơ sở đó, hoạt động phòng, chống sốt rét tiếp tục được mở rộng và tăng cường trên phạm vi toàn tỉnh. Song song với đó, kết hợp với sự hỗ trợ của các chương trình, dự án và hợp tác quốc tế nhằm nâng cao năng lực giám sát, phát hiện và ngăn chặn nguy cơ sốt rét quay trở lại.
Điển hình như cuối năm 2025, Trung tâm Y tế khu vực Bảo Thắng phối hợp với Dự án Sáng kiến khu vực ngăn chặn và loại trừ sốt rét kháng Artemisinin, tổ chức lấy mẫu thực địa tại xã Gia Phú, góp phần tăng cường giám sát và đánh giá nguy cơ kháng thuốc.
Bên cạnh đó, vừa qua, đoàn công tác ngành y tế tỉnh đã tham dự Hội thảo hợp tác kiểm soát chung Trung Quốc - Việt Nam về các bệnh nhiệt đới xuyên biên giới. Tại hội thảo, hai bên trao đổi thông tin về công tác phòng, chống và điều trị các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm tại khu vực biên giới Vân Nam (Trung Quốc) - Việt Nam, đồng thời chia sẻ kinh nghiệm và chiến lược phòng, chống sốt rét, sốt xuất huyết.
Theo ông Trần Xuân Hùng - Phó Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh, sau 10 năm triển khai Chiến lược Quốc gia phòng, chống và loại trừ sốt rét giai đoạn 2011 - 2020, Lào Cai đã nhiều năm không ghi nhận ca sốt rét nội địa và được công nhận loại trừ sốt rét vào năm 2020. Hiện nay, địa phương đang bước vào giai đoạn “phòng ngừa sốt rét quay trở lại”, duy trì bền vững kết quả đạt được, hướng tới mục tiêu chung là loại trừ sốt rét trên phạm vi toàn quốc vào năm 2030.
Với sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, ngành và sự tham gia tích cực của người dân, công tác phòng, chống sốt rét tại Lào Cai đang từng bước đạt được kết quả bền vững, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương.
