Ngay từ đầu tháng 9, các địa phương tập trung thu hoạch nhanh diện tích lúa và cây trồng vụ mùa khi đến thời điểm chín, tạo quỹ đất cho vụ đông.
Với trên 80% lúa chín, nông dân cần tranh thủ thời tiết thuận lợi, huy động máy móc và nhân lực thu hoạch nhanh, gọn. Quan điểm là bảo đảm an toàn năng suất, đồng thời giải phóng đất sớm để xuống giống vụ mới. Thu hoạch đến đâu, vệ sinh đồng ruộng đến đó. Rơm rạ, cỏ dại và tàn dư cây trồng cần được xử lý, hạn chế nguồn sâu bệnh. Những diện tích dự kiến trồng vụ đông cũng cần tiêu nước trước khi thu hoạch để tránh tình trạng lúa đã gặt nhưng ruộng chưa thể gieo trồng.
Theo kế hoạch sản xuất vụ đông năm 2026, các địa phương sớm rà soát quỹ đất, lao động, điều kiện sản xuất và thị trường tiêu thụ để xác định diện tích, cơ cấu cây trồng phù hợp.
Các nhóm cây ưa ấm sẽ kết thúc gieo trồng trước ngày 10/10. Cây ưa lạnh ở vùng cao nên trồng sớm, trước ngày 10/10; vùng thấp có thể bố trí từ ngày 10/10 - 15/11. Rau màu cần sản xuất rải vụ, gối vụ để tránh thu hoạch tập trung.
Với cây ngô: Ngô lấy hạt cần hoàn thành gieo trồng trước ngày 10/9; ngô đông trồng bầu kết thúc trước ngày 20/9; ngô nếp, ngô ngọt, ngô rau sử dụng bắp tươi có thể gieo đến khoảng ngày 15 - 20/10. Khoai tây, khoai lang là nhóm cây rất nhạy cảm với thời vụ. Vùng cao cần kết thúc trồng trước ngày 10/10, vùng thấp trước ngày 5/11. Cơ quan chuyên môn khuyến cáo: Trồng muộn khi nhiệt độ xuống thấp, thiếu ánh sáng sẽ làm cây sinh trưởng chậm, ảnh hưởng quá trình hình thành và tích lũy củ, kéo giảm năng suất...
Vụ đông thường gặp rét, mưa lớn, thiếu ánh sáng và sâu bệnh. Vì vậy, giống sử dụng phải có thời gian sinh trưởng ngắn, khả năng chịu lạnh, chịu hạn và chống chịu sâu bệnh tốt, đồng thời phù hợp điều kiện từng vùng và nhu cầu thị trường.
Thời tiết cực đoan, giá vật tư tăng, thiếu lao động và thị trường thiếu ổn định đang là những rủi ro lớn đối với vụ đông. Nếu chỉ tập trung tăng diện tích mà không tính đầu ra, nguy cơ cung vượt cầu, giá giảm là rất rõ. Do đó, các địa phương cần tính toán quy mô từng loại cây, bố trí sản xuất rải vụ và ưu tiên những sản phẩm có thị trường tương đối ổn định như khoai tây, dưa chuột, bí xanh, bí ngô, hành, tỏi, rau màu và hoa.
Cùng với đó, tăng cường kiểm soát chất lượng giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và vật tư nông nghiệp, tránh để nông dân chịu thêm thiệt hại do vật tư kém chất lượng.
Doanh nghiệp, hợp tác xã và cơ sở chế biến cần tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất, từ cung ứng vật tư, chuyển giao kỹ thuật đến thu mua, chế biến và bao tiêu sản phẩm. Những mô hình có hợp đồng rõ ràng, hỗ trợ đầu vào và xác định được thị trường sẽ giúp nông dân yên tâm đầu tư.
