Theo thông tin từ Ban Quản lý dự án Đường sắt (Bộ Xây dựng), hiện nay, đơn vị đang hoàn thiện phương án thiết kế Dự án thành phần 2 (đầu tư xây dựng công trình đường sắt) đoạn qua địa phận tỉnh Lào Cai, trong đó, phạm vi sử dụng đất đoạn tuyến qua địa bàn tỉnh được điều chỉnh phương án “đường đơn” thay vì “đường đôi”; chiều dài tuyến 143,83 km, qua 12 xã, phường trên địa bàn với tổng diện tích thu hồi đất khoảng 651,5 ha (giảm 745,5 ha so với phương án nghiên cứu tiền khả thi).
Theo đại diện Ban Ban Quản lý dự án Đường sắt, với phương án thiết kế mới nhất được công bố, Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng sẽ hình thành 38 ga với các chức năng khác nhau gồm ga hỗn hợp, ga hành khách, ga hàng hóa, ga kỹ thuật và ga tránh tàu. Riêng đoạn đi qua tỉnh Lào Cai có 9 ga, trong đó, Ga Nam Lào Cai được xác định là ga liên vận quốc tế, giữ vai trò “cửa ngõ” kết nối với hệ thống đường sắt của Trung Quốc thông qua khu vực Hà Khẩu.
Để triển khai công tác giải phóng mặt bằng nhằm sớm bàn giao cho các đơn vị thi công, thời gian qua, UBND tỉnh đã tăng cường phối hợp với Bộ Xây dựng, Ban Ban Quản lý dự án Đường sắt và các đơn vị tư vấn để rà soát hướng tuyến, vị trí các nhà ga nhằm thống nhất phương án tối ưu, hạn chế ảnh hưởng tới khu dân cư hiện hữu, đồng thời bảo đảm dư địa phát triển lâu dài cho các trung tâm logistics và đô thị mới. Bởi, với tỉnh, tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng còn được xác định là trục vận tải chiến lược kết nối hành lang kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, mở rộng không gian giao thương quốc tế, giảm áp lực cho hệ thống đường bộ và nâng cao năng lực vận tải hàng hóa từ khu vực cửa khẩu tới các cảng biển lớn phía Bắc. Chính vì vậy, việc sớm xác định chức năng, quy mô và danh mục các nhà ga có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với quá trình triển khai dự án.
Được biết, trong tháng 5/2026, Ban Ban Quản lý dự án Đường sắt đã phối hợp với Sở Xây dựng tỉnh, chính quyền các xã và đại diện đơn vị tư vấn, thiết kế tổ chức bàn giao mốc giới giải phóng mặt bằng các nhà ga tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng (đoạn qua tỉnh Lào Cai). Việc sớm giao danh các ga trên địa bàn tỉnh có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi đây là cơ sở để tỉnh cập nhật quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch đô thị, xác định các khu vực phát triển công nghiệp, logistics và dịch vụ trong tương lai.
Thực tế, sau khi khởi công một số ga đầu tiên trên tuyến vào cuối năm 2025, Bộ Xây dựng tiếp tục chỉ đạo khảo sát, hoàn thiện thiết kế để triển khai đồng loạt các ga còn lại trong năm 2026. Nhiều địa phương đã chủ động đề xuất phương án đặt tên ga, phương án giải phóng mặt bằng, điều chỉnh quy hoạch khu vực phụ cận nhằm khai thác hiệu quả lợi thế từ tuyến đường sắt mới.
Hiện tại, dù địa điểm đặt 9 ga trên đoạn tuyến đi qua địa phận tỉnh Lào Cai đã được xác định và việc xác định ranh giới mặt bằng cũng cơ bản hoàn thiện, nhưng để triển khai công tác giải phóng mặt bằng, chuẩn bị nguồn vật liệu phục vụ thi công và công tác tái định cư còn những khó khăn, vướng mắc cần tháo gỡ. Cụ thể, đến nay Ban Ban Quản lý dự án Đường sắt vẫn chưa bàn giao đầy đủ hồ sơ cắm mốc và ranh giới giải phóng mặt bằng theo phương án nghiên cứu khả thi, khiến các địa phương chưa có căn cứ pháp lý để triển khai đồng loạt công tác đo đạc, kiểm đếm, xác định nguồn gốc đất và lập phương án bồi thường đối với toàn bộ tuyến và các ga trên địa bàn.
Theo ông Nguyễn Huy Long - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh, ở Khu Công nghiệp Đông Phố Mới; Cụm Công nghiệp Đông Phố Mới; Cụm Công nghiệp Sơn Mãn - Vạn Hòa (nơi bị ảnh hưởng khi giải phóng mặt bằng phục vụ xây dựng Ga Nam Lào Cai) đang có nhiều doanh nghiệp đang hoạt động với các công trình quy mô lớn và tài sản chuyên dùng như dây chuyền sản xuất, máy móc công nghiệp; hệ thống phòng cháy chữa cháy, kho lạnh, hệ thống kỹ thuật phụ trợ.... Đây là những tài sản có tính đặc thù cao, rất khó kiểm đếm, khó xác định giá trị bồi thường, hỗ trợ và di dời, vì thế, đòi hỏi chủ đầu tư và tỉnh cần thuê đơn vị chuyên môn thẩm định, có hướng dẫn cụ thể về phương án giải phóng mặt bằng.
Cũng theo kiến nghị từ chính quyền các địa phương, khi triển khai giải phóng mặt bằng ga đường sắt đã phát sinh những khó khăn, vướng mắc trong quá trình áp dụng các quy định mới về bồi thường nhà ở, công trình theo Luật Đất đai năm 2024 và Nghị định 88/2024/NĐ-CP. Cụ thể, như việc xác định trường hợp nào được bồi thường bằng giá trị xây dựng mới của công trình tương đương; trường hợp nào được bồi thường theo giá trị thiệt hại thực tế; tiêu chí đánh giá phần công trình còn lại có còn bảo đảm tiêu chuẩn kỹ thuật hay không và việc quản lý, xử lý vật tư, vật liệu còn lại sau khi công trình bị phá dỡ…
Trước những khó khăn đặt ra trong công tác giải phóng mặt bằng phục vụ Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, đầu tháng 5 vừa qua, trong báo cáo gửi Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính - Quốc hội khóa XVI, UBND tỉnh đề nghị Bộ Xây dựng, Ban Ban Quản lý dự án Đường sắt (chủ đầu tư dự án) sớm cung cấp hồ sơ ranh giới giải phóng mặt bằng bước nghiên cứu khả thi cho địa phương để triển khai thực hiện công tác giải phóng mặt bằng toàn tuyến; Bộ Nông nghiệp và Môi trường xem xét, hướng dẫn tỉnh tháo gỡ vướng mắc trong công tác bồi thường thiệt hại về nhà, công trình xây dựng gắn liền với đất và xử lý tài sản sau khi thu hồi, bồi thường…
Trong bối cảnh tiến độ triển khai giải phóng mặt bằng Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng đang được đẩy nhanh, công tác xác định ranh giới công trình cần tiếp tục được thực hiện khẩn trương, đồng bộ và khoa học. Việc sớm có hướng dẫn cụ thể các địa phương để tháo gỡ vướng mắc trong công tác áp giá, bồi thường, xử lý tài sản trên đất cần được cơ quan chức năng của tỉnh và chủ đầu tư quan tâm.
