Năm 2026, Lào Cai bước vào giai đoạn cao điểm triển khai các dự án hạ tầng giao thông, khu đô thị, khu công nghiệp và công trình dân sinh. Cùng thời điểm, hai dự án quy mô lớn gồm nâng cấp cao tốc Nội Bài - Lào Cai đoạn qua địa bàn tỉnh và xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng được triển khai thi công, khiến nhu cầu vật liệu xây dựng tăng mạnh. Trong đó, nguồn cát, đá và vật liệu san lấp trở thành những loại vật liệu chịu áp lực lớn nhất, nguy cơ thiếu hụt đã hiện hữu.
Theo ông Trần Ngọc Hải - Phó Giám đốc Ban Quản lý dự án các đường cao tốc phía Bắc thuộc Tổng Công ty Đầu tư Phát triển đường cao tốc Việt Nam, sau kỳ nghỉ Tết Nguyên đán, các gói thầu XL1-NBLC và XL2-NBLC thuộc Dự án nâng cấp cao tốc Nội Bài - Lào Cai đoạn qua địa bàn tỉnh đồng loạt tăng tốc thi công các hạng mục cầu, cống, hầm dân sinh và thảm bê tông nhựa. Vì vậy, nhu cầu về vật liệu tăng đột biến.
Dù các nhà thầu đã chủ động khảo sát nguồn vật liệu, song nhiều mỏ trên địa bàn tỉnh đã hết hạn khai thác hoặc không còn đáp ứng yêu cầu về trữ lượng và chất lượng. Nếu không sớm tháo gỡ khó khăn về nguồn cung, việc thiếu vật liệu xây dựng, đặc biệt là cát và đá, sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ các gói thầu. Chủ đầu tư mong muốn các sở, ngành và UBND tỉnh sớm có giải pháp hỗ trợ, tạo điều kiện bảo đảm vật liệu phục vụ thi công.
Trước nguy cơ thiếu vật liệu cho Dự án nâng cấp cao tốc Nội Bài - Lào Cai, ngày 12/01, Tổng Công ty Đầu tư Phát triển đường cao tốc Việt Nam đã có văn bản gửi UBND tỉnh và các cơ quan liên quan đề nghị tháo gỡ khó khăn về nguồn cung vật liệu; kiến nghị tỉnh tạo điều kiện cấp phép hoặc gia hạn khai thác các nguồn vật liệu phục vụ dự án, đồng thời xem xét nâng công suất 5 mỏ cát và 9 mỏ đá.
Năm 2026, Lào Cai còn triển khai hàng trăm công trình xây dựng hạ tầng khác. Đáng chú ý, chương trình xây dựng giao thông nông thôn theo Nghị quyết số 22/2025/NQ-HĐND với kế hoạch thi công hơn 100 cầu bê tông và làm mới, kiên cố hóa khoảng 2.500 km đường giao thông nông thôn tiếp tục làm gia tăng nhu cầu vật liệu xây dựng. Điều này khiến áp lực về nguồn cung ngày càng lớn.
Theo dự báo của cơ quan chuyên môn, năm 2026 toàn tỉnh cần khoảng 6,3 triệu m³ vật liệu xây dựng, gồm 2,8 triệu m³ cát, sỏi và 3,5 triệu m³ đá xây dựng. Giai đoạn 2026 - 2030, tổng nhu cầu có thể lên tới khoảng 39 triệu m³, đòi hỏi phải chủ động chuẩn bị nguồn cung ngay từ sớm.
Sau khi tiếp nhận ý kiến từ doanh nghiệp, từ cuối năm 2025, UBND tỉnh đã chỉ đạo các sở, ngành và địa phương tổ chức rà soát tổng thể hệ thống mỏ vật liệu xây dựng trên địa bàn nhằm xây dựng phương án bảo đảm nguồn cung. Cùng với đó, thành lập tổ công tác tháo gỡ khó khăn cho hoạt động khai thác khoáng sản để kịp thời xử lý các vướng mắc phát sinh.
Kết quả rà soát theo quy hoạch đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 316/QĐ-TTg ngày 29/3/2023, Lào Cai có 344 điểm mỏ đá, cát, sỏi làm vật liệu xây dựng thông thường.
Tuy nhiên, hiện có 81 giấy phép khai thác còn hiệu lực, gồm 45 mỏ đá với hơn 2,8 triệu m³/năm và 36 mỏ cát, sỏi với khoảng 708.000 m³/năm. So với nhu cầu thực tế, nguồn đá mới đáp ứng khoảng 47%, còn cát, sỏi chỉ đạt khoảng 30%.
Trước tình hình nêu trên, đầu năm 2026, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Thành Sinh cùng đoàn công tác đã khảo sát, làm việc với các doanh nghiệp và hợp tác xã khai thác mỏ vật liệu xây dựng nhằm đánh giá thực tế hoạt động sản xuất và lắng nghe kiến nghị của doanh nghiệp.
Qua khảo sát cho thấy phần lớn đơn vị chấp hành nghiêm các quy định pháp luật về khai thác khoáng sản. Tuy nhiên, một số mỏ vẫn gặp khó khăn về thủ tục hoặc chưa đáp ứng đủ điều kiện pháp lý nên phải giảm công suất hoặc đang tạm dừng hoạt động.
Ngành nông nghiệp và môi trường đã phối hợp với các ngành liên quan tham mưu UBND tỉnh triển khai nhiều giải pháp đồng bộ như rà soát trữ lượng và công suất các mỏ hiện có để xem xét nâng công suất; tháo gỡ vướng mắc về đất đai, giải phóng mặt bằng và thủ tục đầu tư; đưa các mỏ đủ điều kiện vào đấu giá khai thác; đồng thời bổ sung các mỏ tiềm năng vào quy hoạch tỉnh.
“Hiện Sở Nông nghiệp và Môi trường đã hoàn thiện hồ sơ trình UBND tỉnh phê duyệt kế hoạch đấu giá đối với 6 mỏ cát, đá và đề xuất nâng công suất 5 mỏ theo cơ chế đặc thù của Nghị quyết 664/2025/NQ-CP. Tuy nhiên, không vì nhu cầu vật liệu tăng cao mà nới lỏng công tác quản lý. Các mỏ muốn hoạt động hoặc điều chỉnh công suất phải thực hiện đầy đủ điều kiện về môi trường, an toàn khai thác và nghĩa vụ tài chính theo quy định của pháp luật” - ông Phạm Năng Chung nhấn mạnh.
Từ phía đơn vị thi công, ông Phạm Đăng Giáp, đại diện Công ty Cổ phần 471 - nhà thầu gói XL2 Dự án nâng cấp cao tốc Nội Bài - Lào Cai - cho rằng cơ chế đặc thù theo Nghị quyết 664/2025/NQ-CP của Chính phủ là cơ sở pháp lý quan trọng giúp rút ngắn thời gian xử lý thủ tục đối với các mỏ phục vụ dự án cụ thể, đồng thời vẫn bảo đảm yêu cầu quản lý tài nguyên và môi trường. Đây là yếu tố then chốt để bảo đảm tiến độ thi công trong bối cảnh nhu cầu vật liệu tăng cao.
Tại Lào Cai, hai dự án cần ưu tiên áp dụng cơ chế này là nâng cấp cao tốc Nội Bài - Lào Cai và tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng. Các cơ quan chức năng cần tiếp tục rà soát các mỏ đủ điều kiện nằm dọc tuyến, hướng dẫn nhà thầu hoàn thiện thủ tục thăm dò, khai thác, đồng thời tham mưu khoanh định khu vực không đấu giá quyền khai thác đối với các mỏ phục vụ trực tiếp dự án.
Trong bối cảnh năm 2026 và các năm tiếp theo, trên địa bàn tỉnh sẽ có nhiều dự án giao thông và hạ tầng đô thị được triển khai, việc “đi trước một bước” về nguồn vật liệu sẽ giúp các dự án đảm bảo tiến độ, hạn chế phát sinh chi phí. Quan trọng hơn, thông qua việc triển khai các giải pháp đồng bộ để đảm bảo nguồn cung vật liệu, tỉnh khẳng định quan điểm khai thác tài nguyên hợp lý phục vụ tăng trưởng kinh tế gắn với bảo vệ môi trường và đồng hành hỗ trợ doanh nghiệp phát triển bền vững.
Trình bày: Hữu Huỳnh
