Những ngày đầu của kỳ nghỉ hè, học sinh đã được nghỉ học, nhưng tại điểm trường chính của Trường Mầm non Phìn Ngan, các thầy - cô giáo vẫn tập trung hoàn thiện một số hồ sơ, sổ sách liên quan đến thi đua - khen thưởng. Cô giáo Nguyễn Thị Phương Thảo - Phó Hiệu trưởng nhà trường dẫn chúng tôi tham quan quanh trường. Ngôi trường nằm trên khu đất có diện tích hạn chế, sân chơi nhỏ hẹp, nên trong năm học, việc tổ chức các hoạt động ngoài trời cho gần 70 trẻ các nhóm tuổi gặp nhiều khó khăn. Không chỉ vậy, phía sau trường là khu vực taluy âm có nguy cơ sạt lở khi mưa lớn kéo dài. Mỗi khi xuất hiện những trận mưa to, cán bộ, giáo viên nhà trường đều thấp thỏm theo dõi diễn biến thời tiết. Nỗi lo không chỉ đến từ nguy cơ mất an toàn cho cơ sở vật chất mà còn là sự an nguy của các em học sinh đang học tập tại đây.
Không riêng điểm trường chính, 9 điểm trường lẻ của Trường Mầm non Phìn Ngan cũng đang trong tình trạng xuống cấp. Nhiều phòng học được xây dựng từ gần hai thập kỷ trước, diện tích nhỏ, cơ sở vật chất thiếu thốn, chưa đáp ứng yêu cầu của trường đạt chuẩn quốc gia theo quy định hiện hành. Nhà trường đã nhiều lần kiến nghị với các cấp, các ngành quan tâm đầu tư xây dựng mới, sửa chữa các hạng mục xuống cấp, đồng thời bổ sung trang thiết bị dạy học.
Cô giáo Nguyễn Thị Phương Thảo - Phó Hiệu trưởng Trường Mầm non Phìn Ngan cho biết: “Theo lộ trình, nếu được đầu tư đầy đủ cơ sở vật chất, nhà trường phấn đấu đạt chuẩn quốc gia vào năm 2027. Do đó, trường cũng đã kiến nghị, đề xuất với các cấp lãnh đạo để xin xây mới, tu sửa và cấp bổ sung cơ sở vật chất cũng như đồ dùng, thiết bị dạy học để đảm bảo theo thông tư quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo trường chuẩn”.
Khó khăn về cơ sở vật chất không chỉ diễn ra ở bậc học mầm non. Tại Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học và THCS Phìn Ngan, điều kiện dạy và học cũng còn nhiều hạn chế. Trường được xây dựng dưới chân đồi, địa hình dốc, diện tích mặt bằng chật hẹp. Phía sau khu bán trú là taluy có nguy cơ sạt lở vào mùa mưa, tiềm ẩn rủi ro đối với giáo viên và học sinh.
Dù đã được đầu tư một số hạng mục cơ bản, song nhiều công trình vẫn chưa đáp ứng nhu cầu thực tế. Nhà trường hiện chưa có nhà đa năng để tổ chức các hoạt động tập thể, văn hóa, văn nghệ hay giáo dục kỹ năng sống cho học sinh. Mọi hoạt động ngoại khóa đều phải tổ chức ngoài trời, phụ thuộc nhiều vào điều kiện thời tiết.
Thầy giáo Lương Sỹ Dương - Phó Hiệu trưởng nhà trường cho biết: “Nhà trường hiện chỉ đáp ứng được mức độ tối thiểu cho các hoạt động chuyên môn giảng dạy cũng như các hoạt động ngoại khóa. Trường chưa có nhà đa năng, nên toàn bộ hoạt động đều thực hiện ngoài trời. Diện tích sân trường cũng chật hẹp, chưa đáp ứng được nhu cầu tổ chức các hoạt động chung”.
Một vấn đề khác đang được các trường học trên địa bàn quan tâm là việc triển khai chính sách hỗ trợ ăn trưa cho học sinh theo Nghị định số 339 của Chính phủ. Từ đầu năm 2026, học sinh tiểu học và THCS tại các xã biên giới được hưởng chính sách hỗ trợ tiền ăn trưa, tạo điều kiện thuận lợi để nâng cao tỷ lệ chuyên cần và chất lượng giáo dục. Tuy nhiên, việc triển khai chính sách nhân văn này đang gặp không ít trở ngại trong quá trình thực hiện bởi nhiều trường chưa có bếp ăn, nhà ăn và các công trình phục vụ bán trú đạt yêu cầu.
Tại Trường Tiểu học Quang Kim, dù học sinh đã thuộc đối tượng được hưởng chính sách, nhưng nhà trường vẫn chưa thể tổ chức nấu ăn tập trung. Cô giáo Nguyễn Thanh Hòa - Hiệu trưởng nhà trường cho biết: “Việc thực hiện Nghị định 339 tại Trường Tiểu học Quang Kim gặp một số khó khăn, chủ yếu liên quan đến cơ sở vật chất. Hiện nay, nhà trường vẫn chưa thể tổ chức nấu bữa ăn trưa cho học sinh vì chưa có đủ điều kiện về bếp ăn và các hạng mục phục vụ bán trú. Trường phải đặt suất ăn cho học sinh từ các đơn vị ngoài”.
Những khó khăn về cơ sở vật chất trường học đang tác động trực tiếp đến việc thực hiện tiêu chí giáo dục trong xây dựng nông thôn mới tại địa phương. Theo quy định, tiêu chí giáo dục không chỉ đánh giá qua tỷ lệ huy động học sinh đến trường hay chất lượng dạy học mà còn gắn với hệ thống trường lớp, cơ sở vật chất, tỷ lệ trường đạt chuẩn quốc gia và điều kiện học tập của học sinh.
Trong bối cảnh đó, xã Bát Xát đang nỗ lực tìm giải pháp tháo gỡ những điểm nghẽn. Một trong những hướng đi được địa phương kỳ vọng là cải tạo, sửa chữa trụ sở UBND xã Phìn Ngan cũ để chuyển đổi thành trường liên cấp, góp phần giảm áp lực về phòng học và nâng cao hiệu quả sử dụng cơ sở vật chất công. Bên cạnh đó, chủ trương xây dựng trường nội trú tại các xã biên giới sắp được triển khai sẽ tạo điều kiện thuận lợi để sắp xếp lại mạng lưới trường lớp, giảm số lượng điểm trường lẻ, tập trung nguồn lực đầu tư, từng bước nâng cao chất lượng giáo dục vùng khó.
Ông Ngô Hoàng Sơn - Phó Chủ tịch UBND xã Bát Xát cho biết: Thời điểm này, các trường học đang bước vào kỳ nghỉ hè dài, chúng tôi đã làm việc với chủ đầu tư, nhà thầu thi công công trình cải tạo UBND xã Phìn Ngan cũ thành trường học đẩy nhanh tiến độ, hoàn thành một số hạng mục chính trước năm học mới để có thể đưa vào sử dụng, giải quyết một số khó khăn đối với Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học và THCS Phìn Ngan.
Hiện nay, xã Bát Xát có 12 trường học từ mầm non đến THCS. Với địa bàn rộng, dân cư phân tán, điều kiện kinh tế còn nhiều khó khăn, việc đầu tư đồng bộ cơ sở vật chất trường học đòi hỏi nguồn lực rất lớn. Vì vậy, ngoài sự chủ động của địa phương, rất cần sự quan tâm hỗ trợ từ các cấp, ngành và các chương trình đầu tư của Nhà nước. Việc tháo gỡ những khó khăn về cơ sở vật chất trường học không chỉ giúp nâng cao chất lượng dạy và học, bảo đảm an toàn cho học sinh mà còn là điều kiện quan trọng để xã Bát Xát hoàn thành tiêu chí giáo dục, tiến tới xây dựng nông thôn mới bền vững và thực chất.
