Tại nhà văn hóa thôn Khe Loóng, xã Trấn Yên, khi bàn về thực hiện mô hình "Xã xã hội chủ nghĩa" trên địa bàn, người góp ý lắp thêm đèn chiếu sáng, người đề xuất mở rộng điểm tập kết rác thải, người đăng ký tham gia tổ tự quản giữ gìn an ninh, trật tự...
Chị Lục Thị Năng, thôn Khe Loóng chia sẻ: "Tôi rất vui khi được tham gia vào những công việc chung của cộng đồng. Từ làm đường, vệ sinh môi trường đến xây dựng các quy ước của thôn, người dân đều sôi nổi đóng góp ý kiến. Khi được tham gia ngay từ đầu, chúng tôi thấy trách nhiệm hơn và cũng đồng thuận trong quá trình thực hiện”.
Điều đáng ghi nhận ở Trấn Yên là tinh thần “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng” được thể hiện bằng hàng chục mô hình tự quản đang hoạt động hiệu quả ở cơ sở. Từ các tổ liên gia phòng cháy chữa cháy, tổ hòa giải, tổ bảo vệ môi trường đến các nhóm hội phụ nữ, đoàn thanh niên chung tay chỉnh trang cảnh quan nông thôn, tất cả đều cho thấy sức mạnh của sự đồng thuận và tinh thần cộng đồng. Đây cũng chính là biểu hiện sinh động nhất của trụ cột đầu tiên - cộng đồng làm chủ.
Không chỉ ở nông thôn, tinh thần ấy còn đang lan tỏa trong các khu dân cư đô thị. Tại phường Lào Cai, người dân ngày càng chủ động tham gia vào quá trình quản lý đô thị thông qua các nền tảng số, các cuộc đối thoại trực tiếp với chính quyền và các hoạt động cộng đồng tại tổ dân phố.
Ông Vũ Ngọc Lân, tổ dân phố Kim Thành 3A cho biết: “Người dân giờ có nhiều kênh để phản ánh ý kiến. Điều quan trọng là các kiến nghị được tiếp nhận và xử lý khá nhanh. Người dân cảm nhận rõ hơn trách nhiệm phục vụ của chính quyền”.
Những câu chuyện đời thường đang phản ánh sự chuyển động ở cơ sở, hành trình xây dựng mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa mà Lào Cai đang tiên phong nghiên cứu, thí điểm và từng bước hiện thực hóa bằng những việc làm cụ thể.
Khác với cách tiếp cận chỉ chú trọng vào các chỉ tiêu kinh tế hay hạ tầng, mô hình được xây dựng trên nền tảng 5 trụ cột gồm: cộng đồng làm chủ, chính quyền kiến tạo, kinh tế hợp tác, văn hóa bản sắc và quản trị hiện đại, hướng đến mục tiêu: nâng cao chất lượng cuộc sống và hạnh phúc của người dân.
Nếu cộng đồng làm chủ là nền tảng của mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa thì chính quyền kiến tạo chính là "lực đẩy" tạo nên sự chuyển biến trong quản trị. Cùng với thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, Lào Cai đang đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số và đổi mới phương thức phục vụ người dân.
Tại các trung tâm phục vụ hành chính công phường Lào Cai, hình ảnh người dân xếp hàng chờ đợi hàng giờ để hoàn thành thủ tục dần trở thành chuyện của quá khứ. Nhiều dịch vụ công đã được cung cấp trực tuyến; các thủ tục được công khai, minh bạch; thời gian giải quyết được rút ngắn.
Cán bộ cơ sở bên cạnh thực hiện nhiệm vụ quản lý còn đóng vai trò hỗ trợ, hướng dẫn người dân tiếp cận các chính sách, dịch vụ công và cơ hội phát triển.
Đồng chí Dương Đức Huy - Uỷ viên Ban Thường vụ, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy khẳng định: “Điểm cốt lõi của mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa là xây dựng hệ thống chính trị cơ sở phục vụ Nhân dân, phát huy vai trò chủ thể của người dân trong mọi lĩnh vực đời sống. Đây không chỉ là sự thay đổi về phương thức điều hành mà còn là bước chuyển về triết lý phát triển, đặt người dân ở vị trí trung tâm. Mục tiêu là nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của Nhân dân, xây dựng cộng đồng phát triển toàn diện, an toàn, văn minh và hạnh phúc”.
Tại khu chăn nuôi của Hợp tác xã chăn nuôi và dịch vụ nông nghiệp MQ ở xã Trấn Yên, các thành viên đang tất bật chăm sóc đàn vật nuôi và chuẩn bị xuất bán sản phẩm.
Anh Đặng Huy Hoàng - xã viên hợp tác xã cho biết: “Khi tham gia hợp tác xã, người dân được hỗ trợ kỹ thuật, giống, vốn và đặc biệt là đầu ra ổn định hơn. Làm riêng lẻ rất khó cạnh tranh, nhưng khi liên kết lại thì hiệu quả cao hơn nhiều. Thu nhập của các hộ cũng ổn định hơn trước”.
Ở Trấn Yên, nơi có hàng nghìn héc-ta quế và vùng nguyên liệu dâu tằm lớn của tỉnh, kinh tế hợp tác không chỉ nâng cao giá trị sản phẩm mà còn tạo thêm việc làm, mở ra cơ hội phát triển cho lao động trẻ ở lại quê hương.
Trong khi đó, tại phường Lào Cai, kinh tế hợp tác được thể hiện dưới những hình thức linh hoạt hơn. Các hộ kinh doanh, dịch vụ, thương mại điện tử, du lịch cộng đồng từng bước liên kết để tạo sức cạnh tranh trên thị trường.
Dù ở nông thôn hay đô thị, tinh thần hợp tác, liên kết và chia sẻ lợi ích đang trở thành yếu tố quan trọng để xây dựng nền kinh tế cộng đồng bền vững.
Giữa những đổi thay mạnh mẽ của quá trình đô thị hóa và chuyển đổi số, văn hóa vẫn được xem là một trong những trụ cột đặc biệt của mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa.
Lào Cai là nơi hội tụ hơn 25 nhóm dân tộc với kho tàng di sản văn hóa phong phú. Những lễ hội truyền thống, làn điệu dân ca, trang phục dân tộc, nghề thủ công và tập quán sinh hoạt không chỉ là ký ức văn hóa mà còn là nguồn lực cho phát triển.
Tại nhiều thôn, bản, các đội văn nghệ dân gian vẫn duy trì đều đặn. Các lễ hội truyền thống được tổ chức gắn với phát triển du lịch cộng đồng. Nhiều trường học đưa nội dung giáo dục văn hóa dân tộc vào hoạt động ngoại khóa.
Song song với bảo tồn các giá trị truyền thống, nhiều địa phương cũng đang quyết liệt loại bỏ những hủ tục, xây dựng nếp sống văn minh, tiến bộ. Ở đô thị, bản sắc văn hóa được thể hiện qua cách ứng xử, tinh thần đoàn kết và trách nhiệm cộng đồng.
Những hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao hay Ngày hội Đại đoàn kết giúp người dân gần gũi nhau hơn. Đó cũng là cách giữ gìn nét đẹp văn hóa của khu dân cư.
Khi văn hóa trở thành nền tảng tinh thần của xã hội, sự phát triển không chỉ được đo bằng tốc độ tăng trưởng mà còn bằng chất lượng cuộc sống và mức độ gắn kết của cộng đồng.
Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, trụ cột thứ 5 - quản trị hiện đại và ứng dụng khoa học - công nghệ đang tạo nên những thay đổi sâu sắc trong hoạt động của chính quyền cơ sở.
Từ các nền tảng dịch vụ công trực tuyến, hệ thống một cửa điện tử, cơ sở dữ liệu dân cư, phần mềm quản lý điều hành đến các ứng dụng phản ánh hiện trường, nhiều quy trình quản lý đã được số hóa. Người dân tiết kiệm thời gian, chi phí; doanh nghiệp thuận lợi hơn trong hoạt động sản xuất kinh doanh; chính quyền nâng cao hiệu quả điều hành.
Theo ông Đoàn Hữu Hậu - Giám đốc Chuyển đổi số Tổng Công ty CMC.TS: “Quản trị hiện đại là đổi mới tư duy quản trị, nâng cao năng lực dự báo và khả năng phục vụ người dân. Khi dữ liệu được kết nối, quy trình được số hóa và thông tin minh bạch, chính quyền sẽ vận hành hiệu quả hơn, đồng thời tạo điều kiện để người dân tham gia giám sát và đồng hành với chính quyền”.
Những chuyển động ấy đang đặt nền móng cho mô hình quản trị mới ở cơ sở, nơi công nghệ trở thành công cụ phục vụ con người.
Từ những cuộc họp thôn ở Trấn Yên đến các khu dân cư văn minh tại phường Lào Cai, mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa đang hiện hữu bằng những đổi thay cụ thể trong đời sống hằng ngày. Từ những chuyển biến đang diễn ra ở cơ sở, có thể thấy rõ tư duy phát triển mới đang hình thành. Đó là tư duy lấy con người làm trung tâm, lấy cộng đồng làm nền tảng và lấy hạnh phúc của Nhân dân làm mục tiêu cao nhất.
5 trụ cột không chỉ là khung lý luận cho mô hình mới, mà đang trở thành những giá trị sống động trong từng thôn, bản, tổ dân phố. Từ chính những nền móng ấy, Lào Cai đang từng bước kiến tạo hình hài của những xã, phường xã hội chủ nghĩa, nơi phát triển kinh tế đi đôi với tiến bộ xã hội, nơi bản sắc văn hóa song hành cùng hiện đại hóa, nơi người dân vừa là chủ thể, vừa là đích đến của mọi chính sách phát triển.
