Có những chủ trương lớn của Đảng khi đi vào cuộc sống thường cần một hành trình dài để được cảm nhận bằng những điều rất cụ thể: một con đường sáng đèn, một trường học hạnh phúc, một khu dân cư an toàn, hay đơn giản là nụ cười hài lòng của người dân khi giải quyết thủ tục hành chính. Chính vì vậy, việc Lào Cai xây dựng và triển khai thí điểm mô hình "Xã, phường xã hội chủ nghĩa" không chỉ là một bước đi mới trong công tác quản trị địa phương mà còn là nỗ lực đưa những giá trị cốt lõi của chủ nghĩa xã hội đến gần hơn với đời sống thường nhật của mỗi người dân.
Đưa lý luận lớn vào thực tiễn cuộc sống với con người là trung tâm của sự phát triển.
Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011) xác định mô hình xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam với 8 đặc trưng cơ bản, từ mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân.
Song, để những định hướng mang tầm chiến lược ấy sớm đi vào thực tiễn, cần có những mô hình cụ thể có thể đo đếm, đánh giá và tổ chức thực hiện trong thực tiễn. Từ yêu cầu đó, trên cơ sở chỉ đạo của Ban Bí thư, sự hỗ trợ của Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Lào Cai đã mạnh dạn cụ thể hóa 8 đặc trưng của chủ nghĩa xã hội thành hệ thống tiêu chí chung áp dụng trên địa bàn tỉnh; đồng thời chỉ đạo cụ thể hóa thành các tiêu chí áp dụng áp dụng trực tiếp tại xã Trấn Yên và phường Lào Cai - nơi triển khai thí điểm mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa.
Điểm đáng chú ý là bộ tiêu chí không xây dựng theo tư duy hành chính đơn thuần mà được thiết kế như một hệ thống đo lường phát triển tích hợp. Mỗi tiêu chí vừa phản ánh bản chất của chế độ, vừa là công cụ quản trị hiện đại giúp đánh giá một cách khoa học mức độ hiện thực hóa chủ nghĩa xã hội ở cơ sở.
Tổng thể bộ tiêu chí gồm 48 chỉ tiêu chung, được chia thành 5 nhóm mục tiêu cốt lõi, đó là: (1) phát triển con người mới xã hội chủ nghĩa; (2) kiến tạo môi trường sống xã hội chủ nghĩa; (3) hoàn thiện hạ tầng kinh tế - xã hội; (4) phát triển kinh tế xã hội chủ nghĩa và (5) xây dựng hệ thống chính trị năng động, minh bạch, hiệu lực hiệu quả.
Nhìn vào cấu trúc này có thể thấy rõ một tư duy phát triển toàn diện, lấy con người làm trung tâm và hạnh phúc của người dân làm đích đến cuối cùng. Trong toàn bộ hệ thống tiêu chí, nhóm tiêu chí về con người mới xã hội chủ nghĩa được đặt ở vị trí đầu tiên. Điều đó không phải ngẫu nhiên.
Xây dựng con người mới xã hội chủ nghĩa, ở đó mỗi người dân được phát triển toàn diện về thể chất, trí tuệ, năng lực và tư duy sáng tạo, đạo đức, phát huy quyền làm chủ, sống có trách nhiệm với cộng đồng, xã hội.
Ở đó người dân được cống hiến, làm theo năng lực hưởng theo thành quả lao động. Theo bộ tiêu chí, người dân không chỉ được bảo đảm tiếp cận bình đẳng các dịch vụ giáo dục, y tế, văn hóa mà còn được trang bị kỹ năng số, kỹ năng nghề nghiệp, khả năng thích ứng với xã hội hiện đại.
Những mục tiêu như 100% người dân trong độ tuổi lao động có việc làm ổn định; 100% công dân trưởng thành có kỹ năng số cơ bản; chỉ số phát triển con người (HDI) đạt từ 0,8 trở lên; chỉ số hạnh phúc đạt trên 90%... cho thấy tầm nhìn vượt ra ngoài những chỉ số tăng trưởng kinh tế đơn thuần.
Ở đây, thành công không được đo bằng số lượng công trình xây dựng hay tốc độ đô thị hóa, mà bằng chất lượng cuộc sống thực sự của người dân, thể hiện cách tiếp cận rất nhân văn, phù hợp với xu thế phát triển của thế giới cũng như sự hài lòng và hạnh phúc của người dân.
Kiến tạo cộng đồng có môi trường đáng sống với hạ tầng hiện đại.
Nếu con người là trung tâm thì môi trường sống chính là không gian nuôi dưỡng và phát triển con người. Nhóm tiêu chí về xây dựng môi trường sống xã hội chủ nghĩa với 16 tiêu chí được xem là nhóm nội dung lớn nhất trong toàn bộ đề án. Những mục tiêu được đặt ra không chỉ hướng đến việc bảo đảm an ninh, trật tự mà còn xây dựng những cộng đồng đoàn kết, văn minh, hạnh phúc.
Từ việc bảo đảm 100% khu dân cư an toàn, không ma túy, không có tệ nạn xã hội; 100% người dân được sử dụng nước sạch; 100% tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế; cho tới việc phát triển hệ thống camera AI giám sát an ninh, số hóa di sản văn hóa, xây dựng các khu vui chơi, sinh hoạt cộng đồng hiện đại...
Tất cả đều hướng tới một mục tiêu chung: tạo dựng môi trường sống tốt hơn cho người dân. Có thể nói, hình ảnh của một xã, phường xã hội chủ nghĩa trong tương lai không chỉ là những tuyến đường khang trang hay những khu đô thị hiện đại. Đó còn là nơi người dân cảm thấy an toàn, được bảo vệ, được chăm sóc và được sống trong một cộng đồng giàu tình nghĩa.
Điểm nổi bật trong phát triển hạ tầng của Lào Cai là qui hoạch đồng bộ, mang tầm nhìn chiến lược, gắn với chuyển đổi số, kết nối với khu vực để xây dựng Lào Cai trở thành cực tăng trưởng, trung tâm kết nối giao thương kinh tế quốc tế. Các tiêu chí không chỉ dừng lại ở giao thông, điện, nước hay viễn thông mà hướng tới xây dựng "cộng đồng xanh - cộng đồng số". Những mục tiêu như phủ sóng Internet băng rộng tới 100% khu dân cư; số hóa toàn bộ dữ liệu chuyên ngành; xây dựng trung tâm điều hành thông minh (IOC); phát triển hệ thống cảnh báo thiên tai thông minh... đã cho thấy hình hài của một nền quản trị hiện đại đang dần được định hình.
Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư diễn ra mạnh mẽ, việc đưa công nghệ số vào từng thôn, tổ dân phố không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý mà còn mở ra cơ hội phát triển mới cho người dân, doanh nghiệp và cộng đồng. Thực tiễn có những mục tiêu tưởng như rất cao, thậm chí đầy thách thức, nhưng chính những mục tiêu lớn mới tạo ra áp lực tích cực và động lực để bứt phá, phát triển.
Tăng trưởng kinh tế gắn với công bằng xã hội, chính quyền minh bạch phục vụ Nhân dân.
Một trong những điểm đáng chú ý của mô hình là không xem tăng trưởng kinh tế là mục tiêu duy nhất. Nhóm tiêu chí phát triển kinh tế xã hội chủ nghĩa nhấn mạnh đến sự phát triển hài hòa giữa hiệu quả kinh tế và tiến bộ xã hội; đặc biệt là phát huy động lực tăng trưởng mới từ đột phá khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số để nâng cao năng suất và hiệu quả lao động nhằm nâng cao thu nhập cho người dân; sử dụng phân phối lại để xóa bỏ hoàn toàn hộ nghèo, hộ cận nghèo và bảo đảm mọi người dân cùng được hưởng thành quả phát triển. Tư duy này phản ánh rõ bản chất tốt đẹp của chủ nghĩa xã hội: phát triển vì con người, không để ai bị bỏ lại phía sau.
Một trong những giá trị cốt lõi của mô hình xã hội chủ nghĩa là phát huy quyền làm chủ của Nhân dân. Bởi vậy, nhóm tiêu chí về hệ thống chính trị tập trung xây dựng nền quản trị minh bạch, dân chủ và hiện đại. Người dân được tham gia góp ý trên môi trường số, được giám sát các chương trình phát triển, được tiếp cận đầy đủ thông tin và đánh giá chất lượng hoạt động của chính quyền.
Mức độ hài lòng của người dân trở thành thước đo quan trọng đối với hiệu quả quản trị. Điều này không chỉ tạo ra áp lực đổi mới đối với đội ngũ cán bộ, công chức mà còn góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân vào hệ thống chính trị. Có lẽ, đó cũng là đích đến sâu xa nhất của mọi cuộc cải cách...
Việc Lào Cai lựa chọn thí điểm mô hình "Xã, phường xã hội chủ nghĩa" tại phường Lào Cai và xã Trấn Yên không đơn thuần là xây dựng thêm một mô hình mới. Đây là nỗ lực tìm kiếm lời giải cho bài toán làm thế nào để những giá trị của chủ nghĩa xã hội được thể hiện bằng những kết quả cụ thể, có thể nhìn thấy, đo đếm và mỗi người dân đều cảm nhận được. Khi người dân có cuộc sống tốt hơn, hạnh phúc hơn; khi chính quyền hoạt động hiệu quả hơn; khi cộng đồng phát triển văn minh, an toàn và bền vững hơn... thì những mục tiêu lớn lao của chủ nghĩa xã hội sẽ không còn là khái niệm trừu tượng. Chúng hiện hữu trong từng khu dân cư, từng con đường, từng mái nhà và trong chính mỗi người dân.
Xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa, đây là một hành trình dài đang chờ phía trước, từ những bước chân tiên phong mở lối, một diện mạo mới của quê hương, đất nước đang dần đổi thay, vững vàng nhưng cũng đầy khát vọng và niềm tin bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên giàu mạnh, văn minh, thịnh vượng của dân tộc.
Trình bày: Hữu Huỳnh
