Văn học thiếu nhi “khát” sức hút

Mai Thanh Hiền

15/01/2026 17:08

Là “mảnh đất tâm hồn” bồi đắp nhân cách trẻ thơ, văn học thiếu nhi Lào Cai thời gian qua đã ghi dấu ấn với nhiều tác phẩm tâm huyết, giàu bản sắc dân tộc và đoạt các giải thưởng cao, tuy nhiên, văn học thiếu nhi vẫn chưa tạo được sức bật tương xứng với tiềm năng vốn có. Giữa “dòng chảy” công nghệ, mảng đề tài này dường như đang loay hoay với “lối mòn”, thiếu vắng các tác phẩm đủ sức hấp dẫn để “giữ chân” độc giả nhỏ tuổi.

0:00 / 0:00

0:00

Nhắc đến mảng văn học dành cho thiếu nhi không thể không kể đến nhà văn Hà Lâm Kỳ. Truyện đầu tay ông viết cho thiếu nhi năm 1985 với tựa đề “Chú Cuội đi đâu” được đăng trên báo Hoàng Liên Sơn. Truyện dài “Kỷ vật cuối cùng” năm 1991 viết về người thiếu niên anh hùng Hoàng Văn Thọ đã ghi dấu tên tuổi của ông, được đưa vào Tủ sách "Vàng" của Nhà Xuất bản Kim Đồng, đoạt giải C Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam năm 1992 và được lựa chọn đưa vào giảng dạy ở môn Ngữ văn lớp 9 trong chương trình văn học địa phương tỉnh Yên Bái (cũ) nhiều năm nay. Ông còn có các tập truyện như: “Gió Mù Căng”, “Thủ lĩnh Rừng Già”, những tác phẩm mang đậm màu sắc văn hóa và thiên nhiên, gần gũi với độc giả nhỏ tuổi.

Trước khi trở thành hội viên Hội Liên hiệp Văn học - Nghệ thuật tỉnh, tác giả Hoàng Kim Yến từng là giáo viên tiểu học. Gắn bó nhiều với trẻ em, chị nhận ra dưới con mắt của trẻ, khó khăn, vất vả của cuộc sống thường nhật được nhìn nhận qua “lăng kính” đơn giản và tươi đẹp. Các em luôn lý giải thế giới xung quanh bằng tư duy hồn nhiên, trong sáng, biến những điều bình dị trở nên diệu kỳ. Chính sự thú vị trong thế giới nội tâm ấy đã tạo nguồn cảm hứng, thôi thúc tác giả Hoàng Kim Yến đặt bút viết cho thiếu nhi, lĩnh vực mà không nhiều tác giả lựa chọn.

Đến nay, chị đã xuất bản 2 tập truyện: “Một cuộc giải cứu” và “Ai là nghệ sĩ” (đoạt giải C Giải thưởng Văn học nghệ thuật Yên Bái năm 2023) cùng các truyện ngắn dành cho thiếu nhi đăng trên Tạp chí Văn nghệ tỉnh.

Từ nhỏ, nhà văn Nông Quang Khiêm đã được sống trong không gian thấm đẫm văn hóa Tày. Ký ức tuổi thơ êm đềm bên nếp nhà sàn, câu chuyện cổ tích bà kể cạnh bếp lửa hồng và vẻ đẹp hoang sơ của núi rừng đã đưa anh đến với những sáng tác dành cho thiếu nhi. Những trang viết của Nông Quang Khiêm không chỉ dừng lại ở việc kể chuyện, mà còn là cách anh “chạm” vào tâm hồn trong trẻo của các em bằng chính sự chân thành, mộc mạc của người con vùng cao, giúp các em thêm tự hào về nguồn cội và bản sắc độc đáo của dân tộc mình. Đến nay, nhà văn Nông Quang Khiêm đã sáng tác tập thơ “Cánh diều tuổi thơ” đoạt giải C Hội Liên hiệp Văn học - Nghệ thuật tỉnh, tập truyện “Rừng Pha mơ yêu dấu” giải B Hội Liên hiệp Văn học - Nghệ thuật tỉnh, tập truyện thiếu nhi “Những ánh sao xanh” giải C Hội Liên hiệp Văn học - Nghệ thuật tỉnh...

Tuy nhiên, số lượng tác phẩm có sức hút thực sự tạo nên “cơn sốt” hay trở thành cuốn sách gối đầu giường của trẻ em Lào Cai nói riêng và cả nước nói chung vẫn còn rất khiêm tốn. Theo nhà văn Hà Lâm Kỳ, văn học thiếu nhi hiện nay đang phải đối mặt với những nghịch lý mang tính hệ thống. “Điểm nghẽn” lớn nhất nằm ở sự thiếu hụt các “sân chơi” chuyên nghiệp. Khi các tờ báo lớn ở Trung ương dần thu hẹp các chuyên trang cho thiếu nhi, các tác giả địa phương mất đi kênh công bố chính thống tác phẩm để khẳng định tên tuổi. Việc thiếu vắng các trại sáng tác chuyên sâu dành riêng cho mảng đề tài này cũng khiến đội ngũ cầm bút thiếu môi trường cọ xát, trau dồi tay nghề.

Bên cạnh đó, “bài toán” phát hành đang trở thành rào cản ngăn cách tác phẩm đến với bạn đọc. Nhiều tác giả tự bỏ tiền in ấn tác phẩm, tự tay mang tặng các trường học với mong muốn sách được đến tay học sinh.

Theo nhà văn Nông Quang Khiêm, thách thức còn đến từ sự thay đổi mạnh mẽ trong gu thẩm mỹ của độc giả nhỏ tuổi. Trẻ em ngày nay tiếp cận với thế giới qua Internet, hoạt hình, trò chơi điện tử với tiết tấu nhanh và hình ảnh rực rỡ. Khi cầm trên tay cuốn sách có nội dung quá quen thuộc, cách kể chuyện chậm rãi hoặc thiếu tương tác, các em dễ cảm thấy nhàm chán. Thực trạng “công chúng thờ ơ với văn học thiếu nhi” một phần xuất phát từ việc tác phẩm chưa chạm tới được “tần số” cảm xúc của các em. Chúng ta đang viết những gì chúng ta nghĩ trẻ em cần, chứ chưa thực sự viết những gì trẻ em muốn và khao khát tìm hiểu.

Tại Lào Cai, việc giới thiệu các tác phẩm văn học mới đến độc giả nhỏ tuổi ở vùng sâu, vùng xa vẫn còn nhiều hạn chế. Hoạt động giao lưu tác giả, tác phẩm, các cuộc thi đọc sách hay các câu lạc bộ sáng tác trẻ chưa được tổ chức thường xuyên và rộng khắp. Khi thiếu đi “cầu nối” giữa người viết và người đọc, tác phẩm dù hay đến đâu cũng dễ dàng rơi vào im lặng. Đáng báo động hơn, trong sự cạnh tranh khốc liệt của các loại hình giải trí nghe, nhìn, thói quen đọc sách của trẻ em đang bị đe dọa nghiêm trọng. Nhiều phụ huynh vẫn chưa thực sự quan tâm đến việc chọn lọc và định hướng văn hóa đọc cho con em mình, coi sách chỉ là công cụ bổ trợ học tập thuần túy thay vì là nguồn “dinh dưỡng” cho tâm hồn.

Đầu tư cho văn học thiếu nhi chính là đầu tư cho tương lai, đó là hành trình dài cần sự chung tay của cả cộng đồng. Lấp đầy khoảng trống văn học thiếu nhi hôm nay chính là cách tốt nhất để bồi đắp lòng tự hào quê hương và gìn giữ tâm hồn cho thế hệ mai sau.

Trình bày: Hiền Trang