Từ thực tiễn cơ sở, nâng chất lượng hoạt động Hội đồng nhân dân các cấp

Hội nghị diễn ra sau hơn một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, khi quy mô địa bàn, khối lượng công việc và yêu cầu thực hiện nhiệm vụ ở cơ sở có nhiều thay đổi. Đây là dịp để HĐND các cấp nhìn từ thực tiễn, nhận diện những vấn đề đang đặt ra, trao đổi cách làm và tìm giải pháp phù hợp.

Bắt đầu từ những vấn đề thực tiễn

Sau hơn một năm thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, nhiều xã, phường có địa bàn rộng hơn, dân số đông hơn, khối lượng công việc lớn hơn; nhiều nhiệm vụ, thẩm quyền được chuyển giao về cơ sở. Điều này đặt ra yêu cầu cao hơn đối với HĐND cấp xã trong quyết định những vấn đề quan trọng của địa phương.

Đằng sau những con số ấy là khối lượng công việc lớn và những yêu cầu cụ thể đối với hoạt động của cơ quan dân cử.

Từ cơ sở, nhiều cách làm mới đang được triển khai: tổ chức kỳ họp chuyên đề để xử lý công việc phát sinh; khảo sát trước khi thẩm tra, giám sát; ứng dụng mã QR trong tiếp nhận ý kiến cử tri; số hóa tài liệu, từng bước tổ chức kỳ họp không giấy; lập danh mục theo dõi nghị quyết, kiến nghị cử tri và kết luận sau giám sát.

Tuy nhiên, chất lượng hoạt động giữa các địa phương chưa đồng đều. Kỹ năng thẩm tra, giám sát, phân tích số liệu, xử lý đơn thư của một bộ phận đại biểu và cán bộ tham mưu còn hạn chế; đội ngũ giúp việc ở một số nơi còn mỏng, hạ tầng công nghệ thông tin chưa đồng bộ. Một số nội dung mới trong hoạt động HĐND theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp cũng cần được trao đổi, thống nhất cách thực hiện.

Từ tiếng nói cử tri đến việc làm cụ thể

Một trong những yêu cầu đặt ra đối với HĐND cấp xã là làm tốt vai trò cầu nối giữa cử tri với chính quyền, từ tiếp nhận ý kiến đến theo dõi kết quả giải quyết.

Tại xã Yên Bình, trước và sau Kỳ họp giữa năm 2026, các tổ đại biểu HĐND xã tổ chức tiếp xúc cử tri tại 8 điểm, tổng hợp 105 kiến nghị thuộc thẩm quyền giải quyết. Nội dung tập trung vào đầu tư hạ tầng dân sinh, quản lý đất đai, chính sách đối với cán bộ cơ sở và người hoạt động không chuyên trách, nâng cấp, xây dựng nhà văn hóa thôn sau sắp xếp đơn vị hành chính. Các kiến nghị được tổng hợp, chuyển UBND xã chỉ đạo cơ quan liên quan xem xét, giải quyết, trả lời theo quy định và tiếp tục theo dõi, đôn đốc.

Bà Nguyễn Thị Thu Thủy, cử tri thôn 13, xã Yên Bình chia sẻ: “Qua tiếp xúc cử tri, những vấn đề người dân phản ánh đều được đại biểu giải thích rõ về thẩm quyền và hướng xử lý. Như tình trạng bụi bẩn, xe chở vật liệu ra vào khu vực nhà máy ảnh hưởng đến sinh hoạt của người dân, sau khi chúng tôi kiến nghị, các tổ công tác và ngành chức năng đã kiểm tra, đôn đốc doanh nghiệp khắc phục, chấp hành quy định. Kiến nghị được chuyển thành việc làm cụ thể, xử lý kịp thời nên bà con rất phấn khởi”.

Theo ông Trần Anh Hải - Phó Chủ tịch HĐND xã Yên Bình, HĐND xã xác định trọng tâm là tăng cường theo dõi sau tiếp xúc cử tri, gắn liền với giám sát và tái giám sát việc giải quyết kiến nghị, đơn thư. Qua đó, bảo đảm mọi ý kiến chính đáng của Nhân dân đều được theo dõi và xử lý đến cùng.

Ở địa bàn rộng, dân cư phân tán như Lao Chải, những vấn đề liên quan đến giao thông, điện, thủy lợi, nước sinh hoạt, hỗ trợ phát triển sản xuất thường xuyên được người dân phản ánh. Đây là những nội dung gắn trực tiếp với đời sống, sinh kế và điều kiện phát triển ở từng thôn, bản.

Ông Giàng A Hù - Phó Chủ tịch HĐND xã Lao Chải cho biết: "Từ các cuộc tiếp xúc cử tri, HĐND xã tổng hợp, phân loại từng nhóm vấn đề, xác định nội dung thuộc thẩm quyền của xã hoặc cần chuyển cơ quan cấp trên. Với những vấn đề thuộc trách nhiệm địa phương, HĐND theo dõi việc trả lời, giải quyết; với nội dung vượt thẩm quyền, kiến nghị được chuyển đúng cơ quan để xem xét, đồng thời tiếp tục cập nhật kết quả để thông tin lại với người dân".

Điều đặt ra ở đây không phải số lượng kiến nghị được ghi nhận, mà là cách mỗi kiến nghị được theo dõi sau khi tiếp nhận: nội dung gì, thuộc thẩm quyền nào, cơ quan nào xử lý, tiến độ ra sao và kết quả cuối cùng thế nào. Đây cũng là một trong những nội dung dự kiến được tập trung trao đổi tại Hội nghị giao ban lần thứ nhất.

Giám sát để nghị quyết đi vào cuộc sống

Cùng với quyết định những vấn đề quan trọng, giám sát là chức năng cốt lõi của HĐND. Từ đầu nhiệm kỳ, HĐND tỉnh đã tổ chức các cuộc giám sát chuyên đề về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi thu hồi đất; quản lý, sử dụng tài sản công sau sắp xếp đơn vị hành chính; khảo sát việc thực hiện Nghị quyết số 22/2025/NQ-HĐND về giao thông nông thôn giai đoạn 2026 - 2030. Qua giám sát, những bất cập phát sinh từ thực tiễn được tổng hợp, kiến nghị điều chỉnh; UBND tỉnh đã tiếp thu và trình HĐND tỉnh ban hành nghị quyết sửa đổi, bổ sung tại kỳ họp thứ 4.

Ở cấp xã, 377 cuộc giám sát, khảo sát được triển khai trên nhiều lĩnh vực, từ đất đai, đầu tư xây dựng, an sinh xã hội, giảm nghèo, hỗ trợ sản xuất đến ngân sách, thủ tục hành chính, dịch vụ công và giải quyết kiến nghị cử tri. Một số địa phương từng bước chuyển từ dựa chủ yếu vào báo cáo sang khảo sát thực tế, đối thoại và kiểm chứng thông tin.

Hoạt động chất vấn cũng được đổi mới theo hướng “hỏi nhanh, đáp gọn, truy vấn đến cùng”. HĐND tỉnh và 15/99 xã, phường đã ban hành nghị quyết riêng về hoạt động chất vấn. Vấn đề tiếp theo là làm sao lựa chọn đúng nội dung, có đủ thông tin để đánh giá, làm rõ trách nhiệm trong kết luận và theo dõi kết quả khắc phục sau giám sát, chất vấn.

Từ một cuộc giao ban đến kết nối thường xuyên

Để tạo chuyển biến trong hoạt động HĐND các cấp, Thường trực HĐND tỉnh đã tham mưu ban hành Kế hoạch số 07-KH-ĐU ngày 12/2/2026, cụ thể hóa Đề án số 06 của Tỉnh ủy về nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031 thành 9 nhiệm vụ trọng tâm và 6 nhóm giải pháp giai đoạn 2026 - 2030.

Trong năm 2026, các nhiệm vụ được triển khai gồm bồi dưỡng kỹ năng cho đại biểu, ban hành quy trình xử lý công việc, xuất bản “Cẩm nang hoạt động HĐND” và từng bước triển khai mô hình “HĐND số”. Tại cấp xã, 100% đảng ủy các xã, phường và thường trực HĐND đã ban hành kế hoạch thực hiện Đề án số 06.

Chuyển đổi số được gắn với những công việc cụ thể như cung cấp tài liệu kỳ họp trên môi trường điện tử; lập danh mục theo dõi nghị quyết, kiến nghị cử tri, kết luận giám sát; cập nhật thông tin phục vụ đại biểu. Cùng với đó là yêu cầu chuẩn hóa quy trình, dữ liệu và trách nhiệm cập nhật, khai thác thông tin.

Yêu cầu đặt ra đối với HĐND các cấp là nâng cao chất lượng, hiệu quả thực chất trong từng hoạt động. Vì vậy, hội nghị lần này được kỳ vọng trở thành diễn đàn trao đổi những vấn đề khó, vướng từ thực tiễn, nhận diện rõ nguyên nhân, trách nhiệm và chia sẻ những cách làm hiệu quả để các địa phương tham khảo, vận dụng.

Đồng chí Vũ Quỳnh Khánh - Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực HĐND tỉnh Lào Cai

"Từ thực tiễn của từng địa phương, Thường trực HĐND tỉnh mong muốn nhận diện rõ những vấn đề phát sinh, nguyên nhân và trách nhiệm. Những nội dung còn cách hiểu khác nhau hoặc phát sinh trong quá trình vận hành chính quyền địa phương 2 cấp cũng sẽ được tổng hợp để hướng dẫn, thống nhất hoặc kiến nghị cấp có thẩm quyền xem xét, qua đó đưa kinh nghiệm từ cơ sở trở thành nguồn tham khảo chung cho hoạt động của HĐND" - Phó Chủ tịch Thường trực HĐND tỉnh Vũ Quỳnh Khánh cho biết thêm.

Hội nghị giao ban lần thứ nhất giữa Thường trực HĐND tỉnh với thường trực HĐND các xã, phường, nhiệm kỳ 2026 - 2031 sẽ mở ra cơ chế trao đổi nghiệp vụ thường xuyên hơn giữa HĐND các cấp. Những vấn đề từ cơ sở được đưa lên bàn nghị sự, những cách làm hiệu quả được chia sẻ, những điểm nghẽn trong thực hiện được nhận diện và kiến nghị tháo gỡ. Từ đó, từng bước hình thành cách làm thống nhất, phù hợp thực tiễn, góp phần nâng cao chất lượng hoạt động của HĐND các cấp trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.