Nhận thức này đang dần thay đổi rõ rệt ngay tại địa bàn tỉnh. Nhiều phụ huynh tại Lào Cai đã chủ động chọn cho con mô hình vừa học văn hóa, vừa học nghề tại các cơ sở giáo dục chính quy và dân lập. Việc tiếp cận nghề nghiệp sớm từ độ tuổi 15 mang lại lợi ích thiết thực trong việc phát triển kỹ năng thực hành cho trẻ.
Qua quá trình trực tiếp thao tác và làm ra các sản phẩm cụ thể, học sinh có điều kiện nhận biết rõ điểm mạnh và điểm yếu của bản thân. Sự trải nghiệm thực tế này giúp các em sớm định hình tương lai, đưa ra quyết định đúng đắn theo khả năng của mình, thay vì chọn nghề theo cảm tính hoặc chịu sự áp đặt từ người lớn.
Gia đình chị Vũ Minh Thu ở phường Yên Bái vừa quyết định làm hồ sơ cho con theo học tại Trường Cao đẳng Lào Cai ngay sau khi tốt nghiệp THCS. Chia sẻ về quyết định này, chị Thu cho biết gia đình từng trải qua nhiều trăn trở khi thấy sức học của con ở mức trung bình khá và em bộc lộ năng khiếu thiên về kỹ thuật thao tác hơn là các môn lý thuyết thuần túy. Cho con đi học nghề sớm giúp gia đình định hướng rõ ràng lộ trình phát triển, vừa đảm bảo con hoàn thành chương trình văn hóa THPT, vừa có tay nghề vững vàng ở tuổi 18 để tự lập.
Thực tế tại Lào Cai cho thấy hướng đi giáo dục nghề nghiệp sau THCS đang ngày càng khẳng định hiệu quả. Hiện, trên 30% học sinh tốt nghiệp THCS trên địa bàn tỉnh lựa chọn học nghề tại hơn 10 cơ sở giáo dục nghề nghiệp và trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên.
Trong đó, Trường Cao đẳng Lào Cai là cơ sở nòng cốt, mỗi năm thu hút hơn 1.200 học sinh tốt nghiệp THCS đăng ký học nghề. Khoảng 85% học sinh theo học mô hình này có việc làm ngay sau khi tốt nghiệp hoặc tiếp tục học liên thông lên trình độ cao hơn. Thu nhập bình quân khi làm việc tại các doanh nghiệp, cơ sở du lịch, khu công nghiệp trên địa bàn đạt từ 6 - 9 triệu đồng/tháng.
Sau 3 năm, ở tuổi 18, học sinh có thể đồng thời sở hữu bằng trung cấp và bằng tốt nghiệp THPT, đủ điều kiện tiếp tục học tập hoặc tham gia thị trường lao động. Bên cạnh đó, học nghề sau THCS còn giảm đáng kể gánh nặng chi phí nhờ được hưởng các chính sách miễn, giảm học phí và hỗ trợ học tập của Nhà nước, địa phương.
Bà Nguyễn Thị Anh Đào, Trưởng khoa Điện - Điện tử, Trường Cao đẳng Lào Cai khẳng định học sinh hệ sau THCS có lợi thế rất lớn về sự linh hoạt và khả năng tiếp thu kỹ năng thực hành nhanh chóng. Chương trình đào tạo hiện nay được thiết kế giảm tải phần lý thuyết hàn lâm, tập trung tối đa thời gian cho thực hành tại xưởng và thực tập tại doanh nghiệp. Các em học sinh ở độ tuổi 15 - 18 khi được tiếp xúc sớm với máy móc và công nghệ thực tế sẽ hình thành tư duy nghề nghiệp tự nhiên. Nhiều em tốt nghiệp ra trường ở tuổi 18 đã thao tác thành thạo thiết bị phức tạp, đáp ứng ngay yêu cầu tuyển dụng của các nhà máy mà không cần đào tạo lại.
Sự đồng hành của gia đình giữ vai trò quan trọng trong việc giúp học sinh lựa chọn và phát huy hiệu quả hướng học nghề. Cha mẹ cần nhìn đúng năng lực, sở trường và nguyện vọng của con; chủ động tìm hiểu kỹ các cơ sở đào tạo trước khi quyết định, từ chương trình học, điều kiện cơ sở vật chất, môi trường thực hành đến khả năng liên kết với doanh nghiệp và cơ hội việc làm sau tốt nghiệp.
Một vấn đề khác gia đình cần tính đến là chi phí và thời gian đào tạo. So với con đường đại học kéo dài 4- 5 năm với nhiều khoản chi phí, học nghề sau THCS giúp giảm áp lực tài chính nhờ các chính sách hỗ trợ, đồng thời rút ngắn thời gian học để các em sớm có việc làm, từng bước tự chủ về kinh tế. Với học sinh, lựa chọn học nghề cũng đòi hỏi tinh thần nghiêm túc, ý thức kỷ luật và sự kiên trì; quan trọng hơn là xác định đúng giá trị của lao động, bởi mọi nghề nghiệp chân chính đều có ý nghĩa và đóng góp cho xã hội.
Mô hình vừa học văn hóa, vừa học nghề sau THCS đang mở ra một hướng đi thực tế và hiệu quả cho học sinh Lào Cai. Khi phụ huynh thay đổi góc nhìn về bằng cấp và học sinh chọn đúng con đường phù hợp với năng lực, việc học nghề sẽ mang lại giá trị bền vững cho bản thân, gia đình và cộng đồng.
