Thực hiện chủ trương phát triển sinh kế bền vững gắn với bảo vệ rừng, thời gian qua, Vườn Quốc gia Hoàng Liên đã phối hợp với các tổ chức, đơn vị triển khai nhiều mô hình phù hợp với điều kiện tự nhiên và tập quán sản xuất của người dân, như: nuôi ong mật, trồng cây ăn quả, trồng gừng, phát triển lúa và chăn nuôi gia cầm bản địa.
Cùng với hỗ trợ cây, con giống, vật tư, người dân còn được tập huấn kỹ thuật, hướng dẫn phòng, chống dịch bệnh và tham quan, học tập kinh nghiệm.
Nuôi ong mật là một trong những mô hình phát huy hiệu quả rõ nét. Năm 2020, gia đình ông Vàng A Măng, ở thôn Đồi Dù, xã Tả Van được Vườn Quốc gia Hoàng Liên hỗ trợ ong giống, thùng nuôi, dụng cụ khai thác mật và chuyển giao kỹ thuật chăm sóc, nhân đàn. Từ 3 thùng ong giống ban đầu, gia đình từng bước mở rộng quy mô lên hơn 50 thùng ong.
Ông Vàng A Măng chia sẻ: "Hiện, gia đình duy trì hơn 50 thùng ong. Mỗi năm thu khoảng 4 đợt, bình quân gần 30 lít mật/đợt, thu về khoảng 40 triệu đồng/năm. Nuôi ong mới thấy giữ được rừng cũng là giữ sinh kế của chính mình".
Nghề nuôi ong góp phần thay đổi nhận thức của người dân về giá trị của hệ sinh thái rừng. Khi sinh kế gắn trực tiếp với nguồn hoa tự nhiên, nguồn nước và môi trường sinh thái, việc bảo vệ rừng cũng trở thành nhu cầu thiết thực của chính người dân.
Cùng với nuôi ong, mô hình trồng lê Tai nung đang mở thêm hướng phát triển cây ăn quả phù hợp với điều kiện khí hậu vùng cao.
Gia đình ông Vũ Văn Sàng, ở thôn Tả Van Dáy, xã Tả Van được hỗ trợ gần 70 cây giống, đồng thời được hướng dẫn kỹ thuật trồng, chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh. Mô hình phát triển ổn định, bước đầu cho thấy khả năng thích nghi của giống lê với điều kiện tự nhiên địa phương.
Ông Sàng chia sẻ: "Cây lê phát triển tốt, đã cho thu hoạch lứa quả đầu tiên, giúp gia đình có thêm nguồn thu nhập. Khi có mô hình này, chúng tôi không còn phụ thuộc nhiều vào việc khai thác rừng như trước".
Các mô hình tạo sinh kế được triển khai giúp người dân chuyển biến trong nhận thức. Khi sinh kế ổn định, người dân sẽ tích cực tham gia bảo vệ rừng, giữ gìn nguồn nước, hạn chế các hoạt động tác động tiêu cực đến hệ sinh thái. Đây cũng là mục tiêu Vườn Quốc gia Hoàng Liên hướng tới trong quá trình bảo tồn gắn với phát triển cộng đồng.
Ông Vũ Đức Quyền - Phó Giám đốc Vườn Quốc gia Hoàng Liên cho biết: "Lựa chọn các mô hình sinh kế đều dựa trên điều kiện tự nhiên, tập quán sản xuất và nhu cầu thực tế của người dân. Cùng với hỗ trợ cây, con giống và vật tư, chuyển giao kỹ thuật... chúng tôi còn đồng hành với người dân trong quá trình triển khai để các mô hình có thể duy trì và phát triển sau khi kết thúc hỗ trợ".
Đến nay, Vườn Quốc gia Hoàng Liên đã hỗ trợ hơn 2.000 hộ dân vùng lõi và vùng đệm phát triển các mô hình kinh tế phù hợp. Nhiều mô hình sau khi kết thúc hỗ trợ tiếp tục được người dân mở rộng quy mô, tạo nguồn thu nhập ổn định và từng bước hình thành các sản phẩm gắn với lợi thế của địa phương. Mỗi mô hình đều hướng đến mục tiêu khai thác hợp lý tiềm năng bản địa và giảm áp lực lên tài nguyên rừng.
"Thời gian tới, Vườn Quốc gia Hoàng Liên tiếp tục duy trì, nhân rộng những mô hình phát huy hiệu quả; đồng thời nghiên cứu phát triển một số cây dược liệu dưới tán rừng, nâng cao giá trị sản phẩm mật ong, đẩy mạnh liên kết tiêu thụ và phát triển du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn thiên nhiên. Đây được kỳ vọng sẽ tiếp tục mở rộng cơ hội sinh kế, nâng cao thu nhập cho người dân vùng đệm và phát huy hiệu quả quản lý, bảo vệ rừng" - ông Vũ Đức Quyền - Phó Giám đốc Vườn Quốc gia Hoàng Liên chia sẻ.
Tiếp tục hoàn thiện cơ chế hỗ trợ, nâng cao giá trị sản phẩm và mở rộng liên kết tiêu thụ sẽ tạo động lực để các mô hình phát huy hiệu quả, góp phần gìn giữ hệ sinh thái Hoàng Liên và nâng cao đời sống người dân vùng đệm.
