Nhà báo số

Phóng viên Hoàng Thu - một gương mặt trẻ của Báo Lào Cai thuộc lớp phóng viên năng động, đang từng bước thích ứng với yêu cầu làm báo trong môi trường truyền thông đa nền tảng. Nếu như trước đây, việc tác nghiệp của chị gồm chụp ảnh, viết tin, bài cho ấn phẩm báo in, báo điện tử thì nay chị đã thành thạo thêm nhiều kỹ năng như quay phim, dựng clip, kể chuyện bằng hình ảnh động, livestream trên nhiều nền tảng.

Chị cho biết, hành trình làm mới bản thân đó có khởi đầu không ít khó khăn. Lần đầu tiên livestream tại một giải đua xe bán tải - giữa không gian mở, nắng gắt, thiết bị trục trặc và đường truyền chập chờn, chị gần như chới với trước hàng loạt yêu cầu tương tác từ người xem trực tuyến. Một mình xoay xở, vừa ghi hình vừa dẫn, trả lời bình luận của độc giả, chị thấm thía áp lực của vai trò mới: nhà báo đa nhiệm giữa dòng thông tin chuyển động không ngừng. Chính từ thử thách đầu tiên ấy, chị tích dần lũy những bài học: luôn chuẩn bị kỹ lưỡng nội dung, làm chủ thiết bị công nghệ và trên hết là giữ vững tinh thần, linh hoạt, chủ động trong mọi tình huống phát sinh.

Không chỉ chạy đua với tốc độ, báo chí số còn đặt ra yêu cầu khắt khe về chiều sâu nội dung và khả năng kết nối công chúng. Chị Hoàng Thu cho rằng, một sản phẩm báo chí hấp dẫn trong môi trường số phải hội tụ đủ 3 yếu tố: tốc độ để không bị lạc nhịp dòng chảy thông tin, tính tương tác để duy trì kết nối hai chiều với độc giả và chiều sâu nội dung để tạo dựng niềm tin, giá trị bền vững. "Tốc độ giúp chạm tới người đọc nhưng sự chân thực, giàu thông tin mới là yếu tố khiến họ ở lại lâu hơn", chị đúc rút từ thực tiễn tác nghiệp.

Một sản phẩm báo chí hấp dẫn trong môi trường số phải hội tụ đủ 3 yếu tố: tốc độ để không bị lạc nhịp dòng chảy thông tin, tính tương tác để duy trì kết nối hai chiều với độc giả và chiều sâu nội dung để tạo dựng niềm tin, giá trị bền vững.

Có thể cảm nhận rõ nét hình ảnh người làm báo hiện nay không chỉ linh hoạt mà còn cần bản lĩnh, chủ động thích ứng và trách nhiệm. Họ không đứng ngoài dòng chảy chuyển động của thời đại, mà dấn thân giữa thực tiễn đời sống, chuyển tải thông tin, kết nối công chúng bằng cảm xúc và lan tỏa những giá trị tốt đẹp từ từng vùng đất, con người.

Bên cạnh những người trực tiếp tác nghiệp là phóng viên, trong môi trường truyền thông đa phương tiện hôm nay còn có một đội ngũ âm thầm góp phần làm nên chất lượng và sức lan tỏa của sản phẩm báo chí, đó là những biên dịch viên.

Anh Phan Văn Hiệp, biên dịch viên của Báo Lào Cai là một trong những người đang chủ động thích ứng với yêu cầu chuyển đổi của nghề báo trong môi trường số. Với kinh nghiệm tích lũy từ truyền hình, báo chí và dịch thuật, anh cho rằng biên dịch ngày nay không còn là chuyển nghĩa từng câu, từng chữ, mà là sự chuyển từ "dịch nguyên bản" sang "dịch sáng tạo" nhằm tạo nội dung phù hợp với khán giả mạng xã hội, vừa phải nhanh, gọn, dễ hiểu, vừa gợi cảm xúc mà vẫn tôn trọng bản gốc.

Thực tế cho thấy mỗi nền tảng số, từ Facebook, YouTube đến TikTok đều có "ngôn ngữ riêng", với tiết tấu và tâm lý tiếp nhận đặc thù. Trong bối cảnh đó, người biên dịch không chỉ cần thành thạo ngoại ngữ, mà còn phải nắm bắt và chuyển tải được "ngữ điệu" của khán giả hiện đại. Một dòng phụ đề không chỉ đúng nghĩa, mà phải đúng nhịp thoại, đúng sắc thái. Một tiêu đề video không chỉ dịch sát, mà còn cần gợi mở, hấp dẫn, khơi gợi sự quan tâm ngay từ cái nhìn đầu tiên. Ở vai trò này, biên dịch viên không đơn thuần là người chuyển ngữ, mà là người kể lại câu chuyện toàn cầu bằng ngữ điệu bản địa.

Với anh Phan Văn Hiệp, dịch thuật giờ đây chỉ là một phần trong công việc thường nhật. Trong vai trò "biên tập viên số", anh còn trực tiếp tham gia dựng clip, xử lý đồ họa đơn giản, viết phụ đề, điều chỉnh thời lượng hình, tiếng và tối ưu nội dung theo tiêu chí tìm kiếm của các nền tảng mạng xã hội. Những sản phẩm anh từng thực hiện, từ bản tin thời sự quốc tế đến các video truyền thông cộng đồng phục vụ địa phương là kết quả của sự kết hợp giữa kỹ năng ngôn ngữ, tư duy biên tập và khả năng vận hành công nghệ.

"Chúng tôi giờ phải đa nhiệm, hiểu công cụ, rành kỹ thuật, am tường ngôn ngữ và nhạy cảm với tâm lý công chúng. Mỗi dòng dịch không chỉ chuyển tải thông tin, mà còn giữ gìn bản sắc của cơ quan báo chí", anh Phan Văn Hiệp chia sẻ.

Từ góc nhìn của bản thân, nhà báo Phạm Vũ Sơn, Trưởng phòng Phát triển nội dung số, Báo Lào Cai cho biết: "Chuyển đổi số trong báo chí không chỉ là thay đổi hình thức truyền tải, hay áp dụng công cụ mới, mà là sự thay đổi cả trong tư duy làm báo, trong đó đội ngũ người làm báo đóng vai trò trung tâm. Công nghệ chỉ thực sự phát huy giá trị khi được dẫn dắt bởi đội ngũ biết kiến tạo nội dung và có bản lĩnh nghề nghiệp rõ ràng".

Theo nhà báo Phạm Vũ Sơn, trong môi trường báo chí hội tụ, mỗi nhà báo, phóng viên, biên dịch, biên tập viên không thể tiếp tục làm theo mô hình đơn nhiệm, họ buộc phải trở thành "người làm báo đa năng", vừa nắm chắc kỹ năng truyền thống vừa chủ động làm chủ các nền tảng số, phản ứng nhanh với sự thay đổi phương thức tiếp nhận thông tin của công chúng. Những tấm gương như phóng viên Hoàng Thu hay biên dịch viên Phan Văn Hiệp thành thạo nghiệp vụ từ livestream, dựng video ngắn, chuyển ngữ sáng tạo cho tới thiết kế nội dung phù hợp với mạng xã hội là minh chứng sinh động cho sự trưởng thành của đội ngũ làm báo trẻ tại địa phương trong môi trường số.

Người làm báo hôm nay ngoài việc viết đúng, viết hay còn cần phải hiểu nền tảng, đọc được dữ liệu, đo được hành vi người dùng và sẵn sàng tương tác với công chúng ở mọi điểm chạm thông tin. Viết bài và làm cho bài viết "sống" trên không gian số, tiếp cận đúng người, lan tỏa đúng thời điểm, đó mới là giá trị thực sự của người làm báo hiện đại.

Nhà báo Phạm Vũ Sơn nhận định

Trong dòng chảy 100 năm Báo chí cách mạng Việt Nam, chuyển đổi số chính là cơ hội để báo chí địa phương khẳng định vai trò, nâng cao chất lượng phục vụ Nhân dân. Tuy nhiên, để làm được điều đó, điều tiên quyết vẫn là người làm báo phải làm chủ công nghệ, không để công nghệ chi phối mình.