Mạng xã hội, nếu được sử dụng đúng cách, không chỉ là công cụ để người cao tuổi “bắt kịp thời đại”, mà còn là nơi nuôi dưỡng tinh thần tích cực, tăng cường tương tác xã hội và kéo gần khoảng cách giữa các thế hệ. Khi người cao tuổi biết tự bảo vệ mình trước cạm bẫy công nghệ, mạng xã hội sẽ thực sự trở thành không gian lành mạnh, an toàn và nhiều giá trị.
Khi chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, mạng xã hội không chỉ là sân chơi dành riêng cho thế hệ trẻ, còn trở thành công cụ quan trọng giúp người cao tuổi mở rộng giao tiếp, kết nối bạn bè và gia đình, đồng thời tiếp cận nguồn thông tin đa dạng.
Tại tỉnh Lào Cai, nhiều người cao tuổi đang từng bước trở thành những “cư dân mạng” năng động, sống vui khỏe cùng thế giới số. Tuy nhiên, bên cạnh lợi ích, sự phát triển này cũng đặt ra thách thức lớn về an toàn thông tin, khi người già trở thành đối tượng dễ bị lừa đảo, lợi dụng tinh vi qua các chiêu trò mạng.
Bà Nguyễn Thị Kim Dung, 65 tuổi, ở xã Cốc San, từng đảm nhiệm vai trò Chủ tịch Hội Người cao tuổi xã Đồng Tuyển (trước khi hợp nhất) làm quen với mạng xã hội từ năm 2013 - 2014. Giờ đây Facebook trở thành “người bạn đồng hành” không thể thiếu trong đời sống hằng ngày của bà Dung. Trên trang cá nhân, bà chia sẻ những bức ảnh gia đình ấm áp, những chuyến dã ngoại cùng bạn bè và các hoạt động cộng đồng.
Tuy nhiên, bà Dung cũng cảnh báo về những rủi ro tiềm ẩn khi người cao tuổi thiếu kinh nghiệm có thể dễ bị lừa đảo trên mạng. Bà từng gặp phải các trang web giả mạo mời nhận quà hay chương trình khuyến mãi không minh bạch.
Bà Dung tâm sự: “Tôi luôn giữ sự thận trọng, không bao giờ bấm vào những đường link lạ và thường xuyên nhắc nhở bạn bè cùng độ tuổi cảnh giác, tránh trở thành nạn nhân của chiêu trò tinh vi”.
Quan điểm này cũng được bà Nguyễn Thị Xuân Phương, 67 tuổi cùng xã Cốc San chia sẻ. Bà Phương cho biết, mạng xã hội là công cụ hữu ích để bà giao lưu với bạn bè đồng niên, đặc biệt là trong các nhóm hội người cao tuổi, cựu giáo chức, đồng học. Các buổi sinh hoạt cộng đồng không chỉ giúp người cao tuổi gặp gỡ trực tiếp mà còn mở rộng giao lưu qua không gian mạng, nơi mọi người chia sẻ bài tập thể dục, dân vũ, thông tin về sức khỏe thiết thực. Bà cũng đặc biệt nhấn mạnh vai trò của các buổi tuyên truyền, tập huấn do công an địa phương tổ chức, giúp mọi người nâng cao cảnh giác với các hành vi lừa đảo, quảng cáo bán hàng giả mạo trên mạng. Qua đó, sự cảnh báo cộng đồng được lan tỏa, góp phần bảo vệ người cao tuổi khỏi những tổn thương không đáng có.
“Được công an và chính quyền địa phương tuyên truyền về những thủ đoạn lừa đảo trên mạng, tôi và mọi người đều nâng cao cảnh giác, tránh xa những đường link hay quảng cáo không rõ ràng” - bà Phương nói.
Tại phường Lào Cai, bà Lý Thị Mây, 57 tuổi, từng dùng mạng xã hội để liên lạc công việc, sau khi nghỉ hưu dùng nền tảng số chia sẻ về cuộc sống, các chuyến đi và tiếp cận thông tin. Với sự trợ giúp của con cháu và tự học hỏi, những người cao tuổi như bà Mây hoàn toàn có thể làm chủ mạng xã hội nếu biết cách sử dụng đúng đắn và tỉnh táo trước các thông tin tiêu cực.
“Tôi thường cân nhắc kỹ trước khi chia sẻ, không vội vàng tin hay lan truyền tin giả, luôn nâng cao cảnh giác” - bà Mây chia sẻ.
Ở tuổi 76, bà Nguyễn Thị Dần, phường Lào Cai, thường xuyên sử dụng mạng xã hội để đăng tải các hoạt động hằng ngày như đi bộ, tham gia nhóm hưu trí, chia sẻ bài học cuộc sống. Là thành viên tích cực của nhóm cựu cán bộ Trường THCS Lê Hồng Phong, bà Dần cho rằng mạng xã hội không chỉ giúp bà kết nối bạn bè, mà còn mở rộng hiểu biết xã hội.
Không thể phủ nhận, mạng xã hội đem lại nhiều lợi ích cho người cao tuổi như giữ liên lạc thường xuyên với người thân, cập nhật tin tức kịp thời, tham gia các hoạt động giao lưu tập thể qua không gian số, nâng cao đời sống tinh thần và sức khỏe. Tuy nhiên, bên cạnh những mặt tích cực, nguy cơ bị lừa đảo, giả mạo trên mạng cũng là thách thức lớn. Những chiêu trò như mời gọi nhận quà tặng, trúng thưởng giả, quảng cáo sản phẩm không rõ nguồn gốc… dễ khiến người cao tuổi bị thiệt hại nếu thiếu sự cảnh giác và kiến thức kỹ thuật số.
Để phát huy tối đa lợi ích của mạng xã hội, người cao tuổi cần được trang bị kiến thức nhận diện rủi ro, sử dụng công nghệ an toàn và được hỗ trợ kịp thời từ gia đình, cộng đồng và chính quyền địa phương. Các buổi tuyên truyền, tập huấn kỹ năng số dành riêng cho người cao tuổi cũng đã và đang được triển khai rộng rãi, góp phần giúp họ tự tin, an tâm khi bước vào “thế giới số”.
