Sự tham gia của Hội thẩm nhân dân vào hoạt động xét xử là nguyên tắc hiến định. Tại Tòa án nhân dân khu vực 1 - Lào Cai, nơi giải quyết số lượng lớn các vụ việc dân sự, hình sự, hôn nhân gia đình, vai trò của hội thẩm càng trở nên then chốt. Các vị hội thẩm đến từ nhiều ngành nghề: giáo viên, bác sĩ, cán bộ hưu trí, chuyên gia tâm lý... mang đến góc nhìn đa chiều, gắn với thực tiễn xã hội.
Trong xét xử, hội thẩm ngang quyền với thẩm phán, sự độc lập này là “chốt chặn” quan trọng để ngăn ngừa sai sót, đảm bảo tính khách quan. Không chỉ vậy, nhiều vị hội thẩm làm tốt công tác dân vận, bằng uy tín và kiến thức xã hội, họ đã thực hiện tốt vai trò hòa giải, đối thoại, giúp giảm bớt căng thẳng trong các vụ án tranh chấp tại địa phương.
Chánh án Tòa án nhân dân khu vực 1 - Lào Cai Lê Thị Hoàng Hải cho biết: “Các vị hội thẩm chính là những người mang hơi thở của đời sống, mang tâm lý xã hội và kinh nghiệm phong phú vào hoạt động xét xử. Tôi đánh giá rất cao tinh thần trách nhiệm của Đoàn Hội thẩm, nhiều vị đã dành nhiều thời gian để nghiên cứu tài liệu, tự tra cứu án lệ và tích cực thảo luận chuyên môn với thẩm phán. Sự chủ động này là yếu tố then chốt giúp nâng cao chất lượng tranh tụng tại phiên tòa, đảm bảo mỗi bản án tuyên ra đều có sức thuyết phục cao”.
Thời gian qua, Đoàn Hội thẩm Tòa án nhân dân khu vực 1 - Lào Cai đã có những bước tiến về cả lượng và chất, hoạt động hiệu quả; các quy chế phối hợp giữa Tòa án và HĐND, Mặt trận Tổ quốc được tăng cường. Việc lựa chọn nhân sự, ngay từ đầu nhiệm kỳ được thực hiện kỹ lưỡng, ưu tiên những người có kiến thức pháp luật và kinh nghiệm công tác xã hội.
Để xóa bỏ định kiến “Hội thẩm chỉ đến để nghe”, Đoàn Hội thẩm Tòa án nhân dân khu vực 1 - Lào Cai đã chủ động nghiên cứu hồ sơ từ sớm, tiếp cận tài liệu, trao đổi chuyên môn với thẩm phán trước khi tòa xét xử. Chính vì vậy, nhiệm kỳ 2021 - 2026, Đoàn Hội thẩm đã tham gia xét xử 851 vụ án, gồm 466 vụ án hình sự và 385 vụ án dân sự, hành chính; tổ chức 17 phiên tòa rút kinh nghiệm nhằm nâng cao kỹ năng, nghiệp vụ xét xử; bình quân mỗi vị hội thẩm tham gia 34 phiên tòa.
Đồng thời, chất lượng tham gia xét xử của Hội thẩm nhân dân được bảo đảm, góp phần nâng cao chất lượng chung của hoạt động xét xử. Do vậy, tỷ lệ bản án, quyết định bị hủy, sửa do nguyên nhân chủ quan ở mức thấp (4 vụ, chiếm 0,47%), thấp hơn chỉ tiêu do Tòa án nhân dân tối cao đề ra. Đặc biệt, không có vụ án nào phải hoãn phiên tòa do thiếu hội thẩm, điều này thể hiện tinh thần trách nhiệm và sự chủ động của đội ngũ Hội thẩm nhân dân.
Dù có nhiều nỗ lực, nhưng thực tế vẫn còn những khó khăn ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng hoạt động, như phần lớn Hội thẩm nhân dân hoạt động kiêm nhiệm nên việc bố trí thời gian tham gia xét xử, nghiên cứu hồ sơ và tham gia các hoạt động còn gặp hạn chế nhất định. Trình độ, kỹ năng tham gia xét xử cơ bản đáp ứng yêu cầu nhưng chưa thật sự đồng đều, nhất là đối với các lĩnh vực chuyên sâu, các vụ án có tính chất phức tạp. Việc cập nhật, nghiên cứu các quy định pháp luật mới, án lệ và văn bản hướng dẫn áp dụng pháp luật trong một số thời điểm chưa kịp thời, chưa thường xuyên. Điều kiện cơ sở vật chất, ứng dụng công nghệ thông tin vẫn còn những hạn chế nhất định, chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu thực tiễn.
Để tiếp tục nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của Đoàn Hội thẩm Tòa án nhân dân khu vực 1 - Lào Cai, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và xu hướng chuyển đổi số trong giai đoạn hiện nay, Trưởng Đoàn Hội thẩm Nguyễn Ngọc Oanh chia sẻ các giải pháp: Trước hết, tiếp tục đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu, kỹ năng xét hỏi, kỹ năng nghiên cứu hồ sơ và kỹ năng tranh tụng tại tòa. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, việc gửi hồ sơ điện tử giúp hội thẩm chủ động thời gian nghiên cứu, thay vì phải đến trụ sở tòa án xem văn bản giấy.
Song song với đó, thường xuyên kiểm tra, giám sát hoạt động của các thành viên, phân công hội thẩm tham gia xét xử phải phù hợp với chuyên môn của từng người. Mặt khác, cần có tiêu chí rõ ràng để đánh giá mức độ đóng góp của hội thẩm trong từng vụ án, khen thưởng kịp thời những cá nhân có ý kiến phản biện sắc sảo, giúp làm sáng tỏ bản chất vụ án...
Tiếp tục nâng cao chất lượng hoạt động của Đoàn Hội thẩm không chỉ giúp các bản án đạt được sự đồng thuận cao trong xã hội, mà còn góp phần quan trọng xây dựng nền tư pháp minh bạch, công bằng - nơi mà người dân được bảo vệ và tôn trọng.
Trình bày: Thanh Ba
