Quay về E-magazine Theo dõi Báo Lào Cai trên Google News
Hồn núi qua tiếng khèn

Hồn núi qua tiếng khèn

0:00 / 0:00
0:00

Thào A Su ở bản Sáng Nhù năm nay mới 20 tuổi - cái tuổi mà nhiều bạn trẻ cùng trang lứa đang mải mê với giấc mơ phố thị, với công nghệ hiện đại, thì Su lại chọn cho mình con đường của giá trị truyền thống, của âm thanh trầm mặc từ cây khèn truyền thống của người Mông. Ở Mù Cang Chải, người làm khèn không nhiều và người trẻ như vậy cũng chỉ có Su. Ngày ngày, Su thổi hồn vào từng thanh tre, từng mảnh gỗ để tạo nên những chiếc khèn - nhạc cụ thiêng liêng, biểu tượng văn hóa của dân tộc Mông.

Bản Sáng Nhù cách trung tâm xã Mù Cang Chải chỉ vài ki-lô-mét nhưng ngược dốc lên núi. Trên quãng đường ấy là cả một kì vĩ ruộng bậc thang, những nếp nhà gỗ thấp của người Mông đan xen tạo nét chấm phá trong bức tranh tuyệt đẹp.

Nhà của Su cũng thế, nằm lừng chừng ngọn núi, dưới chân, phía xa đều là ruộng bậc thang, là mây trắng, là những rừng thông, rừng trúc. Ngay trước cổng là cây táo mèo sừng sững đang kỳ đậu quả thơm nức. Su ngồi trước cửa, tay cầm chiếc dao nhỏ gọt đẽo chiếc bầu khèn.

Thấy có khách, Su vội dừng tay, nhanh nhẹn kéo ghế, pha nước. Su kể, tiếp xúc với khèn từ khi còn bé, tiếng khèn đã là một phần không thể thiếu trong cuộc sống của tôi.

3-137.jpg

Khèn vang lên trong những lễ hội mừng mùa màng bội thu, trong những đám cưới rộn ràng, trong những đêm trăng tình tự của đôi lứa, và cả trong những nghi lễ tiễn đưa người đã khuất về với tổ tiên. Tiếng khèn không chỉ là âm nhạc, mà là ngôn ngữ, là ký ức, là sợi dây vô hình kết nối con người với đất trời, với quá khứ và hiện tại.

Cha của A Su - ông Thào Cáng Súa - nghệ nhân khèn có tiếng trong vùng, cũng chính là người thầy đầu tiên và vĩ đại nhất của anh.

“Không biết từ lúc nào, hình ảnh cha tôi ngồi tỉ mẩn bên những khúc tre, khúc gỗ, đôi tay chai sần khéo léo gọt đẽo, lắp ráp đã in hằn vào tâm trí của tôi”.

Thào A Su - Bản Sáng Nhù, Xã Mù Cang Chải

Tiếng khèn của cha như nuôi dưỡng tâm hồn, nuôi dưỡng tình yêu của Su với cây khèn. Thời còn đi học nội trú, cuối tuần trở về nhà Su lại mon men theo cha học cách chọn tre, cách gọt gỗ, cách mài lưỡi đồng. Đôi tay nhỏ bé thoạt đầu còn lóng ngóng, vụng về, nhưng với sự kiên trì và niềm đam mê cháy bỏng, A Su dần nắm bắt được những kỹ thuật tinh xảo nhất.

“Cha tôi bảo, làm khèn không chỉ là làm ra một nhạc cụ, mà là làm ra một phần hồn của dân tộc mình. Mỗi chiếc khèn đều phải có tiếng nói riêng, phải mang được cái khí chất của núi rừng, cái tình cảm của người Mông” - A Su kể, ánh mắt lấp lánh niềm tự hào khi nhắc về người cha.

Ngồi với Su ở hiên nhà, nhìn Su tỉ mẩn đẽo gọt, mài rũa mới thấy quá trình làm ra chiếc khèn Mông là hành trình kỳ công, đòi hỏi sự tỉ mỉ, kiên nhẫn và cả một tấm lòng. Su giải thích, nguyên liệu chính là thân cây trúc và gỗ. Trúc ở độ vừa phải không già cũng không được non; bầu khèn thường là gỗ pơ mu có độ bền cao và vân đẹp.

“Quan trọng nhất là chọn trúc, trúc phải được phơi khô tự nhiên trong một thời gian để đảm bảo độ bền và âm thanh chuẩn. Nếu trúc còn non hoặc phơi chưa đủ nắng, tiếng khèn sẽ không vang, không ấm” - Su chia sẻ thêm.

Sau khi chọn được nguyên liệu ưng ý, Su bắt đầu công đoạn tạo hình. Những ống trúc với kích cỡ khác nhau được hơ của lửa rồi uốn nhẹ, tạo độ cong, cũng là tạo đường cho luồng hơi đi qua thành âm thanh.

hon-nui-qua-tieng-khen.jpg

Tiếp đến là phần bầu khèn, thường được làm từ gỗ pơ mu, đục rỗng bên trong để tạo thành hộp cộng hưởng. Lưỡi đồng được gắn lên bầu khèn. Đây chính là trái tim của cây khèn. Lá đồng được tán mỏng, mài rũa cẩn thận, công đoạn này hầu như làm theo cảm tính.

Su bảo: “Làm lá đồng thì mỗi người đều có cách khác nhau, thử âm khác nhau, chủ yếu bằng cảm nhận cá nhân”.

Cuối cùng là công đoạn hoàn thiện, mài nhẵn, đánh bóng và trang trí. Mỗi công đoạn đều được A Su thực hiện cẩn trọng, không bỏ qua bất kỳ chi tiết nhỏ nào. Su làm việc với sự tập trung cao độ, đôi mắt dõi theo từng đường nét, đôi tai lắng nghe từng âm thanh nhỏ nhất.

Dù mới 20 tuổi, nhưng A Su đã có thâm niên làm khèn. Những chiếc khèn ra đời từ đôi bàn tay tài hoa của Su, mang theo cả mồ hôi, công sức và tình yêu của người trẻ gìn giữ văn hoá truyền thống.

Những chiếc khèn của A Su không chỉ được bà con trong bản, trong xã tin dùng mà còn được du khách thập phương tìm mua. Nhiều người nước ngoài, khi đến Mù Cang Chải, đã không khỏi ngạc nhiên và thích thú trước âm thanh độc đáo và vẻ đẹp mộc mạc của chiếc khèn Mông, họ tìm đến A Su để sở hữu một tác phẩm nghệ thuật mang đậm dấu ấn văn hóa bản địa. Đặc biệt, Su còn có khách từ Thái Lan đặt hàng.

Mỗi chiếc khèn A Su làm ra không chỉ là sản phẩm thủ công, mà còn là một phần ước vọng. Su mong muốn tiếng khèn Mông không chỉ vang vọng trong bản Sáng Nhù, còn bay xa đến với nhiều người hơn, để thế giới hiểu thêm về nền văn hóa giàu bản sắc.

Su tâm sự: “Bây giờ có công nghệ làm khèn mới như bầu nhựa, ống nhựa nhưng âm sắc không hay, như thiếu thiếu một điều gì đó”.

Đúng vậy! “Thiếu thiếu” mà Su nhắc tới đó chính là tình yêu với cây khèn, là cái tâm muốn gìn giữ văn hoá truyền thống.

Khi được hỏi về dự định tương lai, Su chia sẻ muốn kiếm tiền để láng sân, làm chuồng trại chăn nuôi và mua sắm thêm thiết bị trong nhà. Bán được khèn, sẽ làm được những điều đó. Vậy là, những dự định cho tương lai của A Su cũng gắn liền với chiếc khèn.

“Tôi mơ ước một ngày nào đó, khi du khách đến Mù Cang Chải, họ không chỉ nhớ đến ruộng bậc thang mà còn nhớ đến tiếng khèn Mông” - Su chia sẻ với nụ cười hiền lành.

Cuộc sống hiện đại với sự du nhập văn hoá đa dạng, việc một chàng trai trẻ như Thào A Su lại chọn con đường gìn giữ nghề truyền thống và sống được bằng nghề truyền thống là điều đáng trân trọng. Điều đó không chỉ thể hiện tình yêu quê hương, dân tộc sâu sắc mà còn là minh chứng cho sức sống mãnh liệt của văn hóa truyền thống trong lòng người trẻ.

4-817.jpg

Tiếng khèn Mông, qua đôi tay và hơi thở của Su, không chỉ là âm thanh của một nhạc cụ mà còn là tiếng nói của núi rừng, tiếng vọng của tổ tiên, tiếng lòng của một dân tộc. Tiếng khèn mang theo hơi thở của đất, của cây cỏ, của câu chuyện tình yêu đôi lứa, của khát vọng về cuộc sống ấm no, hạnh phúc.

Khi A Su khẽ thổi vào chiếc khèn, âm thanh trầm bổng lại vang lên, lướt qua những thửa ruộng bậc thang, hòa vào tiếng gió ngàn, rồi bay vút lên bầu trời. Đó là tiếng khèn, là “hồn núi” đang được gìn giữ, được thổi bùng sức sống mới, qua bàn tay và trái tim của chàng trai trẻ tuổi, đầy nhiệt huyết. Thào A Su, bằng sự kiên định và tình yêu của mình, đang viết tiếp câu chuyện về tiếng khèn Mông - một phần không thể thiếu của đại ngàn Tây Bắc hùng vĩ.

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Bế mạc lớp bồi dưỡng sáng tác trẻ chuyên ngành Mỹ thuật và Nhiếp ảnh năm 2026.

Bế mạc lớp bồi dưỡng sáng tác trẻ chuyên ngành Mỹ thuật và Nhiếp ảnh năm 2026.

Chiều 19/11, Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật tỉnh Lào Cai tổ chức bế mạc lớp bồi dưỡng sáng tác trẻ chuyên ngành Mỹ thuật và Nhiếp ảnh năm 2026. Tham dự chương trình có đại diện lãnh đạo Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật tỉnh, lãnh đạo trường Cao đẳng Nghề Yên Bái, các giảng viên, cùng toàn thể học viên.

Lào Cai: Tổng kết công tác bạn đọc năm 2026 và giao lưu tác giả, tác phẩm địa phương

Lào Cai: Tổng kết công tác bạn đọc năm 2026 và giao lưu tác giả, tác phẩm địa phương

Chiều 19/11, tại Thư viện tỉnh Lào Cai cơ sở 1, Trung tâm Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao tỉnh Lào Cai tổ chức Hội nghị tổng kết công tác bạn đọc năm 2026 và giao lưu tác giả, tác phẩm địa phương với chủ đề “Văn hóa đọc Lào Cai: Kết nối tương lai từ mạch nguồn truyền thống”.

Tìm về miền thiêng

Tìm về miền thiêng

Ở Mường Lò, có một dòng thác được người Thái đen lưu truyền là con đường đưa linh hồn trở về cõi trời. Bên dòng nước ấy là bãi đá cổ Đông Quái Hà gắn với những câu chuyện về tín ngưỡng, nguồn cội và đời sống của cộng đồng. 

Giữ mạch nguồn văn hóa Nùng

Giữ mạch nguồn văn hóa Nùng

Ở Lục Yên hôm nay, những bộ áo chàm truyền thống, tiếng nói, lời hát và phong tục của đồng bào dân tộc Nùng vẫn đang được gìn giữ. Từ nỗi lo tiếng mẹ đẻ dần mai một đến hành trình khôi phục trang phục truyền thống, kết nối cộng đồng, người Nùng nơi đây đang nỗ lực trao truyền những giá trị văn hóa của dân tộc cho thế hệ mai sau.

Lào Cai tổ chức các hoạt động chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam 2026

Lào Cai tổ chức các hoạt động chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam 2026

Chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 gắn với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc năm 2026, tỉnh Lào Cai tổ chức nhiều hoạt động đặc sắc. Điểm nhấn là chương trình nghệ thuật "Lào Cai - Sắc màu hội tụ" diễn ra lúc 20h00' ngày 23/11/2026 (thứ Hai), được truyền hình trực tiếp trên sóng Báo và Phát thanh, Truyền hình tỉnh Lào Cai. Trước đó, chương trình diễu diễn đường phố bắt đầu từ 19h15' cùng ngày. Dịp này, tỉnh cũng tổ chức khai trương “Không gian trà Shan và Sắc màu thổ cẩm”.

Người giữ ký ức qua từng sợi nan

Người giữ ký ức qua từng sợi nan

Ở Nghĩa Đô (Lào Cai), những câu chuyện về nếp sống xưa vẫn được lưu giữ qua từng chiếc làn, giỏ đan bằng tre, giang, nứa. Với nghệ nhân dân gian Nguyễn Thị San, mỗi sản phẩm không chỉ là vật dụng thủ công mà còn chứa đựng ký ức của nhiều thế hệ. Bằng tình yêu nghề và đôi bàn tay khéo léo, bà đang góp phần giữ gìn một nét văn hóa truyền thống trước nguy cơ mai một.

Những người Tày đưa bản làng lên không gian số

Những người Tày đưa bản làng lên không gian số

Không cần thiết bị đắt tiền hay ê-kíp chuyên nghiệp, bằng chiếc máy quay và tình yêu dành cho văn hóa dân tộc, những người trẻ dân tộc Tày ở Lào Cai đang từng ngày kể câu chuyện về quê hương trên các nền tảng mạng xã hội. 

Đánh thức nguồn lực văn hóa, mở hướng phát triển mới cho Lào Cai

Đánh thức nguồn lực văn hóa, mở hướng phát triển mới cho Lào Cai

Một điệu Xòe Thái, một phiên chợ vùng cao, một nghề thủ công truyền thống hay một lễ hội của đồng bào các dân tộc không chỉ là nét sinh hoạt văn hóa đặc sắc, mà còn chứa đựng tri thức, ký ức và bản sắc được bồi đắp qua nhiều thế hệ. Đó là nguồn tài nguyên đặc biệt, tạo nên sức hấp dẫn riêng của Lào Cai. 

Then Pang – Hành trình trao truyền di sản của người Tày

Then Pang – Hành trình trao truyền di sản của người Tày

Trong đời sống văn hóa tâm linh của đồng bào Tày, Then Pang là nghi lễ đặc sắc, chứa đựng những quan niệm tín ngưỡng và giá trị văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ. Không chỉ mang ý nghĩa đối với người thực hành Then, nghi lễ còn thể hiện ước vọng về cuộc sống bình an, no đủ và góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống giữa nhịp sống hiện đại.

Lào Cai có thêm 3 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Lào Cai có thêm 3 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Ngày 16/11/2026, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã quyết định ghi danh 3 di sản văn hóa phi vật thể của Lào Cai đưa vào Danh mục quốc gia về di sản văn hóa phi vật thể. Đây là tin vui và có ý nghĩa trong dịp Lào Cai hướng tới Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11).

Sức sống biên cương qua các tác phẩm ký

Sức sống biên cương qua các tác phẩm ký

Có những vùng đất chỉ cần nhắc tên đã gợi lên bao niềm thương nỗi nhớ và sự thiêng liêng dạt dào trong lòng mỗi người dân. Dải đất biên cương Lào Cai - nơi “dốc A Lù, sương mù Y Tý” hay phố núi Si Ma Cai thanh bình đã đi vào trang ký của Hoàng Xuân Lý qua “Chiều biên giới”, của Thế Quynh với “Ký sự vùng biên” hay Nguyễn Hiền Lương với “Đồn là nhà, biên giới là quê hương, đồng bào các dân tộc là anh em ruột thịt” bằng tất cả sự sống động và tự hào.

Người trẻ nối dài mạch nguồn văn hóa

Người trẻ nối dài mạch nguồn văn hóa

Tuần Văn hóa - Đại đoàn kết dân tộc năm 2026, diễn ra từ ngày 18 đến 24/11, là dịp tôn vinh những giá trị văn hóa đặc sắc của cộng đồng các dân tộc. Trong nhịp sống hôm nay, bằng tình yêu, niềm tự hào và những việc làm thiết thực, thế hệ trẻ đang tiếp nối mạch nguồn văn hóa, góp phần gìn giữ, phát huy và lan tỏa những giá trị truyền thống của cha ông.

Điểm hẹn của những tâm hồn đồng điệu

Điểm hẹn của những tâm hồn đồng điệu

Từ một trang thơ trên mạng xã hội Facebook được hình thành năm 2017 với 6 thành viên, qua 9 năm hoạt động, Câu lạc bộ Người yêu thơ Việt tỉnh Lào Cai đã trở thành mái nhà chung ấm áp của hơn 200 hội viên cùng 14 tổ, nhóm trực thuộc. 

fb yt zl tw