Tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống vẫn đang là vấn đề đáng lo ngại tại nhiều vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Những hủ tục này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe, cuộc sống của người dân mà còn tác động tiêu cực đến chất lượng dân số và sự phát triển bền vững của cộng đồng. Trước thực trạng đó, các sở, ngành trên địa bàn tỉnh đã và đang triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao nhận thức, hành vi, từng bước đẩy lùi tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống.
Đẩy mạnh tuyên truyền trong nhà trường
Thời gian qua, công tác tuyên truyền về phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống được các nhà trường trên địa bàn tỉnh triển khai sâu rộng, sáng tạo, phù hợp với lứa tuổi học sinh. Các hoạt động không chỉ dừng lại ở các buổi nói chuyện chuyên đề mà còn được lồng ghép trong các tiết sinh hoạt lớp, hoạt động ngoại khóa, cuộc thi tìm hiểu pháp luật, sân khấu hóa, trò chơi dân gian, góp phần giúp học sinh dễ tiếp thu, ghi nhớ và thay đổi nhận thức, hành vi.
Vừa qua, Trường Phổ thông Dân tộc bán trú THCS Nậm Xé đã tổ chức buổi tuyên truyền phòng tránh xâm hại tình dục trẻ em, kết hôn sớm, tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống. Trong buổi tuyên truyền, các thầy cô giáo đã cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản về tác hại nghiêm trọng của việc kết hôn sớm, tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống, đồng thời hướng dẫn các em kỹ năng bảo vệ bản thân, nói “không” với những hành vi xâm hại hoặc ép buộc kết hôn khi chưa đủ tuổi. Để tạo không khí sôi nổi, thu hút học sinh tham gia, nhà trường đã tổ chức các trò chơi, giải đáp câu đố, qua đó học sinh có cơ hội bày tỏ ý kiến, chia sẻ hiểu biết và thắc mắc của mình để được thầy cô giải đáp kịp thời.
Tại Trường Phổ thông Dân tộc bán trú THCS Lùng Khấu Nhin, xã Cao Sơn, nội dung tuyên truyền được thầy cô khéo léo tổ chức thành cuộc thi “Rung chuông vàng” với chủ đề “Lớn lên cùng ước mơ”. Các câu hỏi trong cuộc thi xoay quanh kiến thức về sức khỏe sinh sản vị thành niên, Luật Hôn nhân và Gia đình, hậu quả của tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống và kỹ năng sống lành mạnh.
Thông qua hình thức thi này, học sinh vừa được vui chơi, vừa được mở rộng hiểu biết, nâng cao ý thức trách nhiệm trong việc tự bảo vệ bản thân và tuyên truyền cho bạn bè, người thân. Nhiều học sinh bày tỏ sự thích thú và cho rằng hình thức tuyên truyền này giúp các em “học mà chơi, chơi mà học”, dễ hiểu và dễ nhớ hơn.
Đặc biệt, hoạt động tuyên truyền trong các nhà trường được triển khai gắn với sự phối hợp chặt chẽ của y tế cơ sở, đoàn thanh niên và hội phụ nữ địa phương. Anh Sùng Dìn - Trạm trưởng Trạm Y tế xã Cao Sơn cho biết: “Chúng tôi thường xuyên phối hợp với các nhà trường tổ chức tuyên truyền, tư vấn sức khỏe sinh sản vị thành niên, giúp các em hiểu rõ hơn về những hệ lụy của tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống. Qua đó, góp phần thay đổi nhận thức, nâng cao trách nhiệm của thanh thiếu niên và gia đình trong việc xây dựng cuộc sống hôn nhân tiến bộ”.
Từ đầu năm đến nay, Sở Y tế đã triển khai các buổi nói chuyện chuyên đề tại 17 trường học. Bà Phạm Thị Tám - cán bộ Phòng Dân số và Trẻ em, Sở Y tế, cho biết: Nội dung phòng chống tảo hôn là nội dung quan trọng được chúng tôi lồng ghép trong các buổi nói chuyện chuyên đề. Đã có hơn 10.000 lượt học sinh, giáo viên được tiếp cận nội dung truyền thông. Giáo viên các nhà trường sẽ là cầu nối quan trọng giúp duy trì và lan tỏa thông điệp “Nói không với tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong các nhà trường”.
Có thể thấy, với cách làm phong phú, linh hoạt, hoạt động tuyên truyền về phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong trường học đã và đang lan tỏa mạnh mẽ, tạo chuyển biến tích cực trong nhận thức của thế hệ trẻ, góp phần giảm thiểu tình trạng tảo hôn, nâng cao chất lượng dân số và thúc đẩy bình đẳng giới trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Lan tỏa truyền thông trong cộng đồng
Xác định công tác tuyên truyền, vận động là giải pháp cốt lõi trong phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống, là đơn vị chủ trì thực hiện dự án thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi tại tỉnh năm 2025, Sở Dân tộc và Tôn giáo đã phối hợp với UBND các xã, phường triển khai nhiều hoạt động truyền thông sâu rộng.
Các cụm pano trực quan được lắp đặt tại nhiều địa bàn, thể hiện sinh động các nội dung liên quan đến pháp luật về dân số, hôn nhân và gia đình, đồng thời nêu rõ hậu quả của tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống. Ngoài ra, các phóng sự, tin bài phản ánh thực tế, giới thiệu mô hình hiệu quả cũng được đăng tải, phát sóng trên báo, đài và Cổng thông tin điện tử của sở, góp phần lan tỏa thông điệp “Nói không với tảo hôn” trong cộng đồng.
Không chỉ tập trung vào tuyên truyền, Sở Dân tộc và Tôn giáo còn chú trọng duy trì và nhân rộng các mô hình can thiệp tại cơ sở. Năm 2025, các mô hình, câu lạc bộ “Phòng chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống” được tiếp tục duy trì tại các xã: Trạm Tấu, Mù Cang Chải, Tân Hợp, Châu Quế, Tà Xi Láng, Khao Mang, Khánh Hòa và phường Nghĩa Lộ.
Bên cạnh đó, thành lập mới 38 câu lạc bộ “Phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống” tại 38 thôn, bản, tổ dân phố thuộc mô hình phường Nghĩa Lộ và các xã Tà Xi Láng, Mù Cang Chải, Khao Mang, Khánh Hòa. Các câu lạc bộ được thành lập sẽ tạo không gian sinh hoạt, chia sẻ thông tin giữa thanh thiếu niên, phụ huynh và người có uy tín trong cộng đồng.
Để nâng cao hiệu quả truyền thông tại cơ sở, các hội nghị tập huấn tuyên truyền viên pháp luật sẽ được tổ chức tại nhiều cụm xã, phường. Nội dung tập huấn không chỉ giúp học viên cập nhật kiến thức mà còn tạo điều kiện để chia sẻ kinh nghiệm, mô hình hay, cách làm hiệu quả trong công tác truyền thông tại địa phương.
Với sự phối hợp đồng bộ, cách tiếp cận toàn diện và linh hoạt, các hoạt động phòng chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trên địa bàn tỉnh đang từng bước tạo ra những chuyển biến tích cực trong nhận thức và hành vi của người dân, đặc biệt là thanh thiếu niên vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
