Quay về E-magazine Theo dõi Báo Lào Cai trên Google News
Đền Quan ghi dấu nhiều giá trị lịch sử, văn hóa, quân sự

Đền Quan ghi dấu nhiều giá trị lịch sử, văn hóa, quân sự

Tọa lạc ở phường biên giới Lào Cai (thành phố Lào Cai), đền Quan là một trong những di tích quan trọng, còn lưu giữ nhiều giá trị lịch sử, văn hóa, quân sự. Thuở xưa, đây là nơi ghi dấu công lao to lớn của quân đội nhà Trần do Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn chỉ huy lên trấn ải vùng biên giới Lào Cai.

Theo các nhà nghiên cứu lịch sử - văn hóa, để thấy được giá trị to lớn về tư liệu lịch sử, quân sự thì cần đặt đền Quan trong sự kết nối với đền Cấm, đền Thượng, bởi 3 ngôi đền được xây dựng trên 3 tuyến đóng quân của quan quân nhà Trần. Nơi đền Thượng được xây dựng bây giờ là đỉnh đồi Hỏa Hiệu - khu tiền tuyến canh phòng biên giới; đền Cấm là khu quân đội nhà Trần lập trại đóng quân và khu vực đền Quan là nơi đặt trạm gác kiểm soát quan quân ra vào khu vực.

4.png

Trải qua các cuộc chiến tranh, thăng trầm và biến cố lịch sử, những tư liệu quý gắn liền với di tích lịch sử - văn hóa đền Quan bị thất lạc nhiều. Hiện nay, tư liệu về đền Quan chủ yếu được ghi chép trong lịch sử của các triều đại phong kiến và xuất hiện trong lịch sử các điểm di tích khác hoặc thông qua các câu chuyện dân gian kể lại.

Theo sách “Đại Nam nhất thống chí”, vào thời nhà Trần, địa bàn Lào Cai thuộc châu Văn Bàn và Thủy Vĩ thuộc trại Quy Hóa. Năm 1256, toàn bộ vùng Vân Nam (Trung Quốc) dưới sự thống trị của quân Mông Cổ. Năm 1257, chúa Mông Cổ là Mông - Ke xuất 4 cánh quân tiến đánh Nam Tống trong đó có một cánh quân do Ngột Lương Hợp Thai chỉ huy đánh xuống Đại Việt rồi vòng lên Lạng Sơn đánh sau lưng quân Tống. Ngột Lương Hợp Thai kéo quân từ thành Áp Xích (Côn Minh) đóng tại A Nâm (Khai Viễn) áp sát biên giới nhà Trần lúc đó. Lúc này, Lào Cai trở thành địa bàn xung yếu, vì thế nhà Trần đã chủ động xây dựng lực lượng phòng bị trên biên giới. Ngọn đồi cao ven sông Ngân (sông Nậm Thi bây giờ) được chọn để xây dựng đồi hỏa hiệu nhằm đốt lửa báo hiệu cho cả vùng, đồng thời còn tổ chức các trạm chuyển thông tin cũng như lương thảo phục vụ quân đội. Do đó, triều đình nhà Trần luôn nắm chắc các thông tin vùng biên giới.

Để giữ vững được tiền tuyến, quân đội nhà Trần đã lập trại đóng quân tại khu vực đền Cấm và đặt trạm gác tại khu vực đền Quan ngày nay. Sau khi cuộc chiến chống quân Nguyên Mông tại Lào Cai kết thúc, quân đội nhà Trần trở về kinh đô.

5.png

Nhằm ghi nhớ công lao của quân đội nhà Trần, người dân địa phương đã lập các đền thờ phụng quan quân nhà Trần hy sinh trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông, chống giặc phương Bắc, trong đó đền Quan là công trình tín ngưỡng được người dân lập nên tại khu vực kiểm soát của doanh trại quân đội nhà Trần, vừa nhằm thờ vọng quan Giám sát trong tín ngưỡng thờ Tứ phủ, vừa nhằm thờ quan binh nhà Trần đã hy sinh trong cuộc kháng chiến chống giặc ngoại xâm.

Có tư liệu thì ghi rằng khu vực đền Quan ở Lào Cai bây giờ là khu trạm kiểm soát ra vào tiền tuyến của quân đội nhà Trần. Sau khi trấn ải biên cương, quan quân nhà Trần rút về kinh đô, có một vị tướng được ở lại trông coi doanh trại, người dân trong vùng gọi ông là quan Giám sát, còn gọi là quan Thanh tra giám sát. Được biết, cho đến nay, quan Giám sát còn được thờ ở 2 nơi là ở huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn và ở huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa. Hiện nay, trong tín ngưỡng thờ quan Tứ phủ, quan Giám sát chính là quan Đệ nhị thượng ngàn, còn gọi là Đệ nhị giám sát, Đệ nhị vương quan.

2.png

Với những tư liệu lịch sử ghi lại cho thấy đền Quan ở Lào Cai được xây dựng vào khoảng thế kỷ thứ XVI - XVII (cách ngày nay khoảng 300 - 400 năm). Quá trình hình thành và phát triển của di tích đền Quan gắn liền với các thủ nhang. Đầu năm 1960, có cụ bà tên là Nhung (người Phú Thọ) tiếp quản làm thủ nhang đền Quan đến năm 1979. Cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới 1979 đã ảnh hưởng đến nhiều hạng mục của đền bị hư hỏng nặng, các hiện vật quý như tượng đồng, chuông đồng, lư hương… đều bị hỏng hoặc thất lạc. Sau cuộc chiến bảo vệ biên giới, người dân địa phương và các nhà hảo tâm tiếp tục đóng góp tiền của xây dựng lại đền, thu hút đông khách thập phương tới thăm viếng và bái vọng.

Ban Quản lý Khu di tích văn hóa và Du lịch thị xã Lào Cai thành lập ngày 4/1/2002, đơn vị này đã tiếp quản và quản lý đền Quan. Năm 2004, đền Quan được trùng tu xây dựng theo lối kiến trúc chữ Đinh, dân gian còn gọi là kiến trúc kiểu “chuôi vồ”, với khu đền chính, hai bên là tả vu, hữu vu và các hạng mục. Trước cổng đền treo bức hoành phi “Giám sát linh từ” (đền thờ quan giám sát linh thiêng). Trong gian chính điện có bức hoành phi với 4 chữ sơn son thếp vàng “Nhật nguyệt hợp minh”. Nội tự đền Quan treo nhiều đôi câu đối với các nội dung khác nhau, chủ yếu ca ngợi các đức thánh hiển linh bảo vệ cuộc sống của Nhân dân.

Hằng năm, đền Quan tổ chức các lễ: Lễ thượng nguyên vào sáng mùng 10 tháng Giêng; Lễ vào hạ: Mùng 10 tháng Tư; Lễ ra hè: Mùng 2 tháng Bảy. Lễ tất niên được tổ chức vào mùng 2 tháng Chạp, mục đích là cầu phúc, cầu lộc, cầu sức khỏe cho gia đình cũng như bản thân, cầu mưa thuận, gió hòa, mùa màng bội thu…

Với những giá trị về lịch sử, văn hóa, tâm linh, quân sự, khoa học và du lịch, tháng 2/2016, đền Quan đã được UBND tỉnh Lào Cai xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh và cây đa đền Quan đã được Hội Bảo vệ thiên nhiên và Môi trường Việt Nam công nhận là Cây Di sản Việt Nam.

3.png

Đền Quan hiện nay là một công trình kiến trúc mang đậm bản sắc văn hóa Việt Nam, xứng tầm là “cột mốc” văn hóa, địa chỉ đỏ về loại hình tín ngưỡng dân gian thuần Việt vùng biên ải, đáp ứng đời sống tâm linh của cộng đồng các dân tộc tỉnh Lào Cai nói riêng và cả nước nói chung.

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

[Ảnh] Ngày xuân về Bản Liền chơi còn lông gà

[Ảnh] Ngày xuân về Bản Liền chơi còn lông gà

Tiếng cười rộn rã hòa cùng nhịp bay của những quả còn lông gà đã trở thành âm thanh quen thuộc mỗi dịp lễ hội hay Tết đến ở xã Bản Liền. Còn lông gà là trò chơi dân gian, cũng là sợi dây kết nối cộng đồng, là niềm tự hào của người Tày nơi đây. Ngày nay, nét đẹp truyền thống này đang trở thành sản phẩm du lịch hấp dẫn thu hút du khách, góp phần tạo nên bản sắc văn hóa đặc sắc cho vùng cao Lào Cai.

Rộn ràng hương Tết trong gian bếp ở Mường Khương

Rộn ràng hương Tết trong gian bếp ở Mường Khương

Những ngày giáp Tết, khắp các bản làng rộn ràng không khí chuẩn bị đón năm mới. Trong gian bếp lửa ấm, đồng bào dân tộc Mông, Nùng, Bố Y ở khu vực Mường Khương tất bật làm những loại bánh truyền thống như bánh khoải, bánh giầy, gửi gắm vào đó tình cảm và ước vọng về một năm đủ đầy.

Trải nghiệm làng nghề - giờ học thú vị, ý nghĩa

Trải nghiệm làng nghề - giờ học thú vị, ý nghĩa

Thời gian qua, Trường Tiểu học Kim Đồng (phường Lào Cai) triển khai mô hình “Trải nghiệm làng nghề truyền thống” tại khuôn viên nhà trường. Thông qua phương pháp “học đi đôi với hành”, mô hình không chỉ giúp học sinh hiểu sâu hơn về văn hóa, lịch sử dân tộc mà còn góp phần rèn luyện kỹ năng sống, khơi dậy tinh thần sáng tạo và ý thức gìn giữ bản sắc truyền thống.

Ngày ông Công ông Táo - nét đẹp tín ngưỡng mở đầu mùa Tết của người Việt

Ngày ông Công ông Táo - nét đẹp tín ngưỡng mở đầu mùa Tết của người Việt

Ngày 23 tháng Chạp hằng năm từ lâu đã trở thành một dấu mốc quan trọng trong đời sống văn hóa - tâm linh của người Việt. Đây là dịp người dân làm lễ tiễn ông Công - ông Táo về chầu trời, báo cáo với Ngọc Hoàng những việc đã diễn ra trong suốt một năm, đồng thời cũng là thời điểm chính thức khởi động không khí Tết Nguyên đán.

Chuẩn bị chu đáo để lễ hội xuân diễn ra an toàn, văn minh

Chuẩn bị chu đáo để lễ hội xuân diễn ra an toàn, văn minh

Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 đến cũng là thời điểm bắt đầu các lễ hội xuân. Các ngành, địa phương trên địa bàn tỉnh đang tích cực chuẩn bị chu đáo công tác tổ chức, tăng cường công tác quản lý, bảo đảm cho các lễ hội diễn ra an toàn, vui tươi, lành mạnh, bản sắc

Đền Thượng sẵn sàng đón khách dịp Tết Nguyên đán

Đền Thượng sẵn sàng đón khách dịp Tết Nguyên đán

Những ngày giáp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, không khí xuân đã lan tỏa khắp không gian Đền Thượng, điểm đến tâm linh tiêu biểu của phường Lào Cai. Trong sắc đào phai, quất chín vàng, cờ hoa rực rỡ, ngôi đền cổ kính mang đậm dấu ấn lịch sử và văn hóa dân tộc đang được chỉnh trang chu đáo, sẵn sàng đón Nhân dân và du khách thập phương về du xuân, chiêm bái.

Nghi thức rước mẹ lúa trong lễ hội Cầu mùa của người Khơ Mú.

Tôn vinh nét đẹp lao động, sản xuất

Vào dịp đầu năm mới, đồng bào dân tộc Khơ Mú, phường Nghĩa Lộ tổ chức Lễ hội Cầu mùa để tạ ơn trời, đất và các thần linh phù hộ cho mưa thuận, gió hòa, mùa màng bội thu; đồng thời tôn vinh nét đẹp trong lao động sản xuất.

Nhộn nhịp thị trường phụ kiện trang trí Tết

Nhộn nhịp thị trường phụ kiện trang trí Tết

Những ngày cận Tết Nguyên đán Bính Ngọ năm 2026, nhằm đáp ứng nhu cầu làm mới không gian sống, kinh doanh của người dân trong tỉnh, các loại phụ kiện trang trí Tết được bày bán với số lượng lớn, phổ biến ở nhiều dãy phố, khu chợ dân sinh.

Lào Cai khai mạc Triển lãm mỹ thuật “Sắc hoa xuân”

Lào Cai khai mạc Triển lãm mỹ thuật “Sắc hoa xuân”

Sáng 7/2, tại trụ sở Hội Liên hiệp Văn học - Nghệ thuật tỉnh (cơ sở 2), phường Lào Cai, Hội Liên hiệp Văn học - Nghệ thuật tỉnh khai mạc Triển lãm mỹ thuật chủ đề “Sắc hoa xuân” lần thứ Nhất, chào mừng kỷ niệm 96 ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam (3/2/1930 - 3/2/2026), mừng Xuân Bính Ngọ 2026 và Chào mừng thành công Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng.

Chợ hoa Xuân đất mỏ

Chợ hoa Xuân đất mỏ

Dưới ánh nắng dịu nhẹ của những ngày giáp Tết, phường Cam Đường, tỉnh Lào Cai như khoác lên mình tấm áo mới rực rỡ sắc Xuân. Trên các tuyến đường quen thuộc của vùng đất Mỏ, không khí mua bán, tham quan hoa, cây cảnh trở nên sôi động. Chợ hoa Xuân Cam Đường 2026 góp phần làm nên nhịp sống vùng đất mỏ rộn ràng trước thềm Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026.

Lễ hội truyền thống du lịch Chùa Hương sẽ diễn ra từ mùng 2 Tết Bính Ngọ

Lễ hội truyền thống du lịch Chùa Hương sẽ diễn ra từ mùng 2 Tết Bính Ngọ

Theo Ban tổ chức, Lễ hội truyền thống du lịch Chùa Hương năm 2026 diễn ra từ ngày 18/2 đến hết ngày 11/5 (tức từ mùng 2 Tết đến 25/3 năm Bính Ngọ) với nhiều nội dung và điểm nhấn mới, phản ánh rõ nét sự chuyển dịch trong tư duy quản lý lễ hội và phát triển du lịch văn hóa của Thủ đô.

Hấp dẫn Hội thi nghệ thuật quần chúng xã Pha Long lần thứ I năm 2026

Hấp dẫn Hội thi nghệ thuật quần chúng xã Pha Long lần thứ I năm 2026

Tối 6/2, xã Pha Long tổ chức Hội thi nghệ thuật quần chúng lần thứ I năm 2026 với chủ đề “Vùng cao muôn sắc”. Đây là hoạt động mở đầu cho chuỗi sự kiện văn hóa sôi nổi mừng Đảng, mừng Xuân Bính Ngọ; chào mừng thành công của Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng và kỷ niệm 96 năm Ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam (03/02/1930 – 03/02/2026).

Khúc nhạc gọi xuân về

Khúc nhạc gọi xuân về

Lấy cảm hứng từ không gian lễ hội mùa xuân của đồng bào các dân tộc vùng Tây Bắc, “Tiếng khèn mùa xuân” là ca khúc tiêu biểu của nhạc sĩ Hoàng Ngọc Chấn, được sáng tác trên chất liệu âm nhạc dân gian, mang âm hưởng dân tộc Thái và H’Mông. Tác phẩm không chỉ tôn vinh vẻ đẹp mùa xuân vùng cao mà còn ghi dấu hành trình sáng tạo đầy nghị lực của người nhạc sĩ vượt lên bệnh tật để sống trọn với đam mê âm nhạc.

Cùng lan hồ điệp đón xuân

Cùng lan hồ điệp đón xuân

Những ngày này, nhiều vườn hoa, cây cảnh đang tất bật chăm sóc, chuẩn bị cho mùa xuân mới, trong đó, lan hồ điệp là loài hoa được đông đảo khách hàng ưa chuộng. Có mặt tại vườn hoa lan Hòa Lộc, thôn Trực Bình, phường Nam Cường, chúng tôi cảm nhận rõ không khí lao động rộn ràng và những chậu hoa lan đã sẵn sàng khoe sắc đón xuân.

fb yt zl tw