Quay về E-magazine Theo dõi Báo Lào Cai trên Google News
Đền Quan ghi dấu nhiều giá trị lịch sử, văn hóa, quân sự

Đền Quan ghi dấu nhiều giá trị lịch sử, văn hóa, quân sự

Tọa lạc ở phường biên giới Lào Cai (thành phố Lào Cai), đền Quan là một trong những di tích quan trọng, còn lưu giữ nhiều giá trị lịch sử, văn hóa, quân sự. Thuở xưa, đây là nơi ghi dấu công lao to lớn của quân đội nhà Trần do Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn chỉ huy lên trấn ải vùng biên giới Lào Cai.

Theo các nhà nghiên cứu lịch sử - văn hóa, để thấy được giá trị to lớn về tư liệu lịch sử, quân sự thì cần đặt đền Quan trong sự kết nối với đền Cấm, đền Thượng, bởi 3 ngôi đền được xây dựng trên 3 tuyến đóng quân của quan quân nhà Trần. Nơi đền Thượng được xây dựng bây giờ là đỉnh đồi Hỏa Hiệu - khu tiền tuyến canh phòng biên giới; đền Cấm là khu quân đội nhà Trần lập trại đóng quân và khu vực đền Quan là nơi đặt trạm gác kiểm soát quan quân ra vào khu vực.

4.png

Trải qua các cuộc chiến tranh, thăng trầm và biến cố lịch sử, những tư liệu quý gắn liền với di tích lịch sử - văn hóa đền Quan bị thất lạc nhiều. Hiện nay, tư liệu về đền Quan chủ yếu được ghi chép trong lịch sử của các triều đại phong kiến và xuất hiện trong lịch sử các điểm di tích khác hoặc thông qua các câu chuyện dân gian kể lại.

Theo sách “Đại Nam nhất thống chí”, vào thời nhà Trần, địa bàn Lào Cai thuộc châu Văn Bàn và Thủy Vĩ thuộc trại Quy Hóa. Năm 1256, toàn bộ vùng Vân Nam (Trung Quốc) dưới sự thống trị của quân Mông Cổ. Năm 1257, chúa Mông Cổ là Mông - Ke xuất 4 cánh quân tiến đánh Nam Tống trong đó có một cánh quân do Ngột Lương Hợp Thai chỉ huy đánh xuống Đại Việt rồi vòng lên Lạng Sơn đánh sau lưng quân Tống. Ngột Lương Hợp Thai kéo quân từ thành Áp Xích (Côn Minh) đóng tại A Nâm (Khai Viễn) áp sát biên giới nhà Trần lúc đó. Lúc này, Lào Cai trở thành địa bàn xung yếu, vì thế nhà Trần đã chủ động xây dựng lực lượng phòng bị trên biên giới. Ngọn đồi cao ven sông Ngân (sông Nậm Thi bây giờ) được chọn để xây dựng đồi hỏa hiệu nhằm đốt lửa báo hiệu cho cả vùng, đồng thời còn tổ chức các trạm chuyển thông tin cũng như lương thảo phục vụ quân đội. Do đó, triều đình nhà Trần luôn nắm chắc các thông tin vùng biên giới.

Để giữ vững được tiền tuyến, quân đội nhà Trần đã lập trại đóng quân tại khu vực đền Cấm và đặt trạm gác tại khu vực đền Quan ngày nay. Sau khi cuộc chiến chống quân Nguyên Mông tại Lào Cai kết thúc, quân đội nhà Trần trở về kinh đô.

5.png

Nhằm ghi nhớ công lao của quân đội nhà Trần, người dân địa phương đã lập các đền thờ phụng quan quân nhà Trần hy sinh trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông, chống giặc phương Bắc, trong đó đền Quan là công trình tín ngưỡng được người dân lập nên tại khu vực kiểm soát của doanh trại quân đội nhà Trần, vừa nhằm thờ vọng quan Giám sát trong tín ngưỡng thờ Tứ phủ, vừa nhằm thờ quan binh nhà Trần đã hy sinh trong cuộc kháng chiến chống giặc ngoại xâm.

Có tư liệu thì ghi rằng khu vực đền Quan ở Lào Cai bây giờ là khu trạm kiểm soát ra vào tiền tuyến của quân đội nhà Trần. Sau khi trấn ải biên cương, quan quân nhà Trần rút về kinh đô, có một vị tướng được ở lại trông coi doanh trại, người dân trong vùng gọi ông là quan Giám sát, còn gọi là quan Thanh tra giám sát. Được biết, cho đến nay, quan Giám sát còn được thờ ở 2 nơi là ở huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn và ở huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa. Hiện nay, trong tín ngưỡng thờ quan Tứ phủ, quan Giám sát chính là quan Đệ nhị thượng ngàn, còn gọi là Đệ nhị giám sát, Đệ nhị vương quan.

2.png

Với những tư liệu lịch sử ghi lại cho thấy đền Quan ở Lào Cai được xây dựng vào khoảng thế kỷ thứ XVI - XVII (cách ngày nay khoảng 300 - 400 năm). Quá trình hình thành và phát triển của di tích đền Quan gắn liền với các thủ nhang. Đầu năm 1960, có cụ bà tên là Nhung (người Phú Thọ) tiếp quản làm thủ nhang đền Quan đến năm 1979. Cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới 1979 đã ảnh hưởng đến nhiều hạng mục của đền bị hư hỏng nặng, các hiện vật quý như tượng đồng, chuông đồng, lư hương… đều bị hỏng hoặc thất lạc. Sau cuộc chiến bảo vệ biên giới, người dân địa phương và các nhà hảo tâm tiếp tục đóng góp tiền của xây dựng lại đền, thu hút đông khách thập phương tới thăm viếng và bái vọng.

Ban Quản lý Khu di tích văn hóa và Du lịch thị xã Lào Cai thành lập ngày 4/1/2002, đơn vị này đã tiếp quản và quản lý đền Quan. Năm 2004, đền Quan được trùng tu xây dựng theo lối kiến trúc chữ Đinh, dân gian còn gọi là kiến trúc kiểu “chuôi vồ”, với khu đền chính, hai bên là tả vu, hữu vu và các hạng mục. Trước cổng đền treo bức hoành phi “Giám sát linh từ” (đền thờ quan giám sát linh thiêng). Trong gian chính điện có bức hoành phi với 4 chữ sơn son thếp vàng “Nhật nguyệt hợp minh”. Nội tự đền Quan treo nhiều đôi câu đối với các nội dung khác nhau, chủ yếu ca ngợi các đức thánh hiển linh bảo vệ cuộc sống của Nhân dân.

Hằng năm, đền Quan tổ chức các lễ: Lễ thượng nguyên vào sáng mùng 10 tháng Giêng; Lễ vào hạ: Mùng 10 tháng Tư; Lễ ra hè: Mùng 2 tháng Bảy. Lễ tất niên được tổ chức vào mùng 2 tháng Chạp, mục đích là cầu phúc, cầu lộc, cầu sức khỏe cho gia đình cũng như bản thân, cầu mưa thuận, gió hòa, mùa màng bội thu…

Với những giá trị về lịch sử, văn hóa, tâm linh, quân sự, khoa học và du lịch, tháng 2/2016, đền Quan đã được UBND tỉnh Lào Cai xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh và cây đa đền Quan đã được Hội Bảo vệ thiên nhiên và Môi trường Việt Nam công nhận là Cây Di sản Việt Nam.

3.png

Đền Quan hiện nay là một công trình kiến trúc mang đậm bản sắc văn hóa Việt Nam, xứng tầm là “cột mốc” văn hóa, địa chỉ đỏ về loại hình tín ngưỡng dân gian thuần Việt vùng biên ải, đáp ứng đời sống tâm linh của cộng đồng các dân tộc tỉnh Lào Cai nói riêng và cả nước nói chung.

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Khai mạc Lễ hội mùa hè Sa Pa năm 2026

Khai mạc Lễ hội mùa hè Sa Pa năm 2026

Tối 29/4, tại trung tâm Khu du lịch Quốc gia Sa Pa (Lào Cai), Lễ hội mùa hè Sa Pa 2026 chính thức khai mạc. Sự kiện diễn ra trong không khí chào mừng các ngày lễ lớn của đất nước, đồng thời là điểm nhấn trong chuỗi hoạt động kích cầu và quảng bá du lịch của tỉnh Lào Cai.

Từ Y Tý đến Hà Nội: Tiếp nối mạch nguồn di sản nhà Hà Nhì

Từ Y Tý đến Hà Nội: Tiếp nối mạch nguồn di sản nhà Hà Nhì

Từ những người thợ Hà Nhì ở thôn Lao Chải, xã Y Tý, Lào Cai trực tiếp tham gia phục dựng, tu sửa ngôi nhà trình tường tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, câu chuyện bảo tồn không chỉ góp phần gìn giữ kiến trúc truyền thống đặc sắc mà còn lan tỏa trách nhiệm bảo vệ, trao truyền bản sắc văn hóa dân tộc Hà Nhì của Lào Cai qua nhiều thế hệ.

Khám phá chợ đá quý Lục Yên

Khám phá chợ đá quý Lục Yên

Vùng đất ngọc Lục Yên, nơi được mệnh danh là “vương quốc đá quý” của Việt Nam. Đến đây, du khách sẽ lạc vào những gam màu lấp lánh của hàng nghìn viên đá quý trong phiên chợ đặc biệt - chợ đá quý. Phiên chợ mang trong mình những nét văn hóa độc đáo, khiến bất cứ ai ghé thăm cũng không khỏi tò mò và say mê.

Để mạch nguồn văn hóa Tày vùng Đông Hồ chảy mãi

Để mạch nguồn văn hóa Tày vùng Đông Hồ chảy mãi

Những cơn gió hồ xoa dịu cái nắng hanh hao đầu hè của miền sơn cước, theo con đường uốn lượn, chúng tôi tìm về thôn Xuân Lai, xã Yên Thành, nơi những nếp nhà sàn nép mình bên sườn đồi lưu giữ nhịp sống của người Tày vùng Đông Hồ Thác Bà. Trong không gian yên bình ấy, câu hát Coọi, tiếng đàn Tính ngân lên, hòa cùng điệu Then da diết như đưa người nghe trở về với cội nguồn văn hóa đã được gìn giữ qua bao thế hệ.

“Bản giao hưởng hoa hồng” giữa đại ngàn Hoàng Liên – Dấu ấn 10 năm Fansipan

“Bản giao hưởng hoa hồng” giữa đại ngàn Hoàng Liên – Dấu ấn 10 năm Fansipan

Trong không khí sôi động của kỳ nghỉ lễ 30/4 - 01/5, Lễ hội Hoa hồng Fansipan 2026 tại Sun World Fansipan Legend đang trở thành tâm điểm thu hút du khách. Với chủ đề “Bản giao hưởng hoa hồng”, sự kiện không chỉ mang đến không gian thưởng lãm rực rỡ mà còn đánh dấu cột mốc 10 năm cáp treo Fansipan đi vào hoạt động - hành trình đưa “Nóc nhà Đông Dương” đến gần hơn với hàng triệu du khách.

Xã Việt Hồng ra mắt hai câu lạc bộ văn hóa dân gian

Xã Việt Hồng ra mắt hai câu lạc bộ văn hóa dân gian

Ngày 28/4, Hội Nông dân tỉnh phối hợp với Ban Quản lý Chương trình Hỗ trợ rừng và Trang trại giai đoạn 2 (FFF II) cùng UBND xã Việt Hồng tổ chức lễ ra mắt Câu lạc bộ văn hóa dân gian Chiến khu Vần và Câu lạc bộ Bảo tồn văn hóa dân tộc Dao thôn 8A. Đây là hoạt động thiết thực nhằm bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống gắn với phát triển cộng đồng tại địa phương.

[Ảnh] "Giữ hồn" nghề làm giấy thủ công ở Nậm Than

[Ảnh] "Giữ hồn" nghề làm giấy thủ công ở Nậm Than

Thôn Nậm Than (xã Mường Bo) là nơi cư trú của đồng bào dân tộc Mông. Từ bao đời nay, họ đã biết dùng nguyên liệu tự nhiên để làm giấy với kỹ thuật thủ công. Qua nhiều thế hệ, nghề làm giấy ở Nậm Than vẫn bền bỉ được lưu giữ, góp phần tạo nên bản sắc văn hóa độc đáo của người dân nơi đây.

Giữ gìn bản sắc văn hóa Tày giữa nhịp sống mới

Giữ gìn bản sắc văn hóa Tày giữa nhịp sống mới

Giữa dòng chảy không ngừng của đời sống hiện đại, khi những giá trị mới len sâu vào từng bản làng vùng cao, câu chuyện giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống không còn là vấn đề của riêng một cộng đồng, mà trở thành mối quan tâm chung trong hành trình phát triển bền vững.

Khai thác nguồn lực văn hóa dân tộc thiểu số

Khai thác nguồn lực văn hóa dân tộc thiểu số

Sau sắp xếp đơn vị hành chính, trên nền tảng nguồn lực di sản được bổ sung và không gian văn hóa giàu bản sắc, các địa phương kết hợp hài hòa giữa bảo tồn và khai thác giá trị truyền thống, từng bước hình thành các sản phẩm công nghiệp văn hóa phục vụ phát triển du lịch.

Nơi gắn kết âm nhạc và sẻ chia

Nơi gắn kết âm nhạc và sẻ chia

Mỗi tuần hai buổi, tại một quán cà phê nhỏ ở phường Yên Bái, những người có chung niềm đam mê nghệ thuật lại tụ họp. Họ cùng nhau hát, cùng đàn và chia sẻ tình yêu âm nhạc qua từng giai điệu. Không sân khấu lớn, không ánh đèn rực rỡ, nhưng chính sự giản dị ấy đã tạo nên một không gian nghệ thuật gần gũi, ấm áp. Đây cũng là nơi sinh hoạt quen thuộc của các thành viên Câu lạc bộ Nghệ thuật Tre Xanh, những con người đến với âm nhạc bằng tất cả niềm đam mê và tinh thần gắn kết.

Giữ gìn những nét hoa văn

Giữ gìn những nét hoa văn

Đan lát là một trong những nghề thủ công truyền thống của đồng bào Thái, tạo ra các sản phẩm không chỉ có giá trị sử dụng mà còn mang đậm giá trị thẩm mỹ, văn hóa. Dù nghề đan lát thủ công không còn phát triển mạnh như trước, nhưng ở vùng văn hoá Mường Lò vẫn có những người đang âm thầm gìn giữ, trao truyền nét văn hoá độc đáo này cho thế hệ trẻ.

fb yt zl tw